II SA/Gl 1328/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]nr [...] Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r.") odmówił A. S. (zwanej dalej "stroną" lub "skarżącą") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym E. S. (dziadkiem strony). W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje u niego [...] 2019 r. a więc po ukończeniu 25 roku życia. Ponadto dziadek skarżącej ma syna – J. S., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednak nie sprawuje on opieki nad ojcem, gdyż przebywa w Areszcie Śledczym w K. Strona nie zgodziła się z decyzją organu I instancji i, wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia, wniosła od niej odwołanie. W odwołaniu podniosła, że wskazany przez organ I instancji syn niepełnosprawnego został przez niego wydziedziczony w dniu [...] r., gdyż uporczywie postępuje w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, w tym nadużywa alkoholu, kilkakrotnie okradł rodziców i jest niezwykle agresywny. Ponadto [...] wybił on szybę w garażu dziadka, skąd wziął klucze i włamał się do domu. Wcześniej zaś przez 10 lat nie kontaktował się z dziadkiem. Do odwołania dołączono testament zawierający oświadczenie dziadka skarżącej o przywołanym powyżej wydziedziczeniu, a także wyrok Sądu Rejonowego w K. uznający syna niepełnosprawnego winnym wybicia szyby w oknie garażu na szkodę niepełnosprawnego. Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę skutku, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium nakreśliło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło przepisy stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Przypomniało ponadto, że zakwestionowana obecnie w odwołaniu decyzja została wydana po uchyleniu przez Kolegium poprzednio wydanej, odmownej decyzji organu I Instancji i po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Według Kolegium skarżąca nie spełnia przesłanek ustawowych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem. Niepełnosprawny posiada bowiem syna, na którym ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny i który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium zaakcentowało przy tym, że decyzja w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną. Dlatego organ nie może przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, słuszności, a nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej. Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez ustalenie, że występuje inna niż skarżąca osoba, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. W związku z tym skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi zostały powtórnie przywołane okoliczności podniesione przez skarżącą w odwołaniu. Skarżąca dodała, że niepełnosprawny jest wdowcem, ma 91 lat, jeden z jego synów, a zarazem ojciec skarżącej nie żyje. Natomiast drugi syn nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ponieważ jest alkoholikiem i nie przepracował w życiu nawet 5 lat, aby starać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Zaakcentowała, że względu na zachowanie tego syna niepełnosprawny rozważał nawet złożenie wniosku o zakaz zbliżania się przez niego, gdyż się go obawia, w tym boi się agresji pojawiającej się u syna po spożyciu alkoholu. Skarżąca ponownie podkreśliła, że syn skarżącego przebywa w zakładzie karnym i będzie to trwało do [...] r. Ponadto jego dotychczasowe postępowanie i niegodziwy stosunek do niepełnosprawnego ojca wyklucza go z grona osób, które mogłyby sprawować opiekę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację wyartykułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm. ) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sprawowanej w oparciu o powyższe kryteria jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, zwaną dalej także "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, lub są one małoletnie, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na literalnym brzmieniu tego przepisu oparło się w istocie Kolegium, wydając zaskarżoną decyzję. Stanowisko Kolegium koresponduje z poglądem reprezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, wedle którego wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Odnotować jednocześnie należy, że jakkolwiek w judykaturze i w doktrynie prymat wykładni językowej przepisów prawa nie budzi wątpliwości, to jednak równocześnie podnosi się, że granice wykładni językowej nie mają charakteru bezwzględnego. Jeżeli więc wyniku wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym i sprzeczność z wartościami konstytucyjnymi, to wówczas należy się posiłkować innymi metodami wykładni, np. wykładnią funkcjonalną i celowościową (zob. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., sygn. akt K 25/99, OTK 2000, nr 5, poz. 141, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 lutego 2008 r., sygn. I OSK 194/07 z 7 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 722/2009). W konsekwencji przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. należy uwzględnić cel tej regulacji, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1670/14). Kierując się zaś tak oznaczonym celem świadczenia pielęgnacyjnego w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę należy dopuścić możliwość jego przyznania także wtedy, gdy stwierdzone zostaną obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą. W przypadku stwierdzenia takich obiektywnych przeszkód u osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, do świadczenia pielęgnacyjnego uprawnioną będzie osoba z dalszym stopniem pokrewieństwa (o ile spełni pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia) i to pomimo, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2021 r. sygn. I OSK 530/21 przypomniał ugruntowane w orzecznictwie przekonanie, zgodnie z którym powyższe regulacje należy interpretować przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Z tego też względu wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób wskazanych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może – w okolicznościach konkretnej sprawy – prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Odmienna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (por. wyroki NSA z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. I OSK 1230/14, z dnia 12 maja 2017 r. sygn. I OSK 328/16, z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 829/16, 16 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 115/19, z dnia 7 maja 2020 r. sygn. I OSK 2831/19, 4 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 1947/20). Stanowisko to Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela i przyjmuje za własne. Zaprezentowany przez Kolegium sposób rozumienia powyższej regulacji, odwołujący się wyłącznie do wyników językowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., uznać należy za nieprzekonujący, już tylko z tego powodu, że w rekonstruowanej normie prawnej pomija treść obowiązku alimentacji, a w szczególności warunki wykonywania tegoż obowiązku w określonej kolejność, o których mowa art. 132 k.r.o. Należy bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). W okolicznościach badanej sprawy poza sporem pozostaje, że skarżąca jest wnuczką niepełnosprawnego, który posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Kwestią bezsporną pozostaje ponadto, że niepełnosprawny posiada już tylko jednego syna, który jednak nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Według twierdzeń skarżącej jedyny, żyjący syn niepełnosprawnego w dacie wydania zaskarżonej decyzji przebywa w areszcie śledczym i będzie tam przebywał do [...] r. W tym zakresie organy obu instancji nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych wychodząc z założenia, że okoliczność ta nie ma znaczenia z punktu oceny wniosku skarżącej. Ze stanowiskiem tym jednak, zdaniem Sądu, zgodzić się nie można. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy jedyny, żyjący syn niepełnosprawnego został pozbawiony wolności i przebywa w areszcie śledczym, należało dopuścić przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce niepełnosprawnego i po zbadaniu, że spełnia ona wszystkie pozostałe wymogi ustawowe przyznać jej wnioskowane świadczenie. Jakkolwiek pobyt w areszcie śledczym, czy zakładzie karnym stanowi konsekwencję określonych zawinionych zachowań, na które osoba pozbawiona wolności miała wpływ, to jednak sytuację, w której osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu pozbawiono wolności i umieszczono w zakładzie karnym (w niniejszej sprawie areszcie śledczym) należy uznać za obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jeżeli zaś jednocześnie brak innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, to w takiej sytuacji należy opowiedzieć się za możliwością przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w drugim stopniu. W podobny sposób ocenić należy sytuację, w której sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną wobec niepełnoprawnego w pierwszym stopniu jest wykluczone ze względu na dopuszczanie się przez tę pierwszą osobę określonych czynów zabronionych względem niepełnosprawnego, czy dopuszczanie się innych czynów, które powodują, że niepełnosprawny może się czuć się zagrożony działaniami ze strony swojego krewnego, a obawy te są obiektywnie uzasadnione i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Mając na względzie dotychczasowe rozważania Sąd uznał, że skarżącej przedwcześnie odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmując wszystkich koniecznych czynności dowodowych celem ustalenia – obiektywnej (we wskazanym powyżej znaczeniu) – możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym przez jedynego, pozostającego przy życiu syna. Tym samym organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przy czym naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto ograniczając się do literalnego brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. organy naruszyły te przepisy poprzez błędną ich wykładnię, pomijającą wykładnię celowościową i funkcjonalną, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji uzupełni materiał dowodowy poprzez ustalenie okoliczności dotyczących pobytu syna niepełnosprawnego w areszcie śledczym, w tym przede wszystkim ustali datę końcową tego pobytu, przyjmując zarazem, że przez ten czas zachodzi przeszkoda do sprawowania przez niego opieki nad ojcem. Przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia nie może przy tym stanowić data powstania u niepełnosprawnego niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto organ I instancji wezwie skarżącą do przedstawienia dowodów na potwierdzenie jej twierdzeń dotyczących nagannego postępowania wskazanego powyżej syna względem niepełnosprawnego ojca, a także umożliwi skarżącej złożenie w tym zakresie ewentualnych dodatkowych wyjaśnień. Następnie dokona oceny, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego (w tym także materiału zgromadzonego w ramach dotychczasowego postępowania) można dać wiarę twierdzeniom skarżącej dotyczącym postępowania ww. syna względem niepełnosprawnego. W przypadku zaś potwierdzenia powyższych twierdzeń organ przyjmie, że zachodzi obiektywna przeszkoda do sprawowania przez jedynego, pozostającego przy życiu opieki nad ojcem, a tym samym możliwe jest przyznanie wnioskowanego świadczenia nie tylko do czasu zakończenia pobyty syna w areszcie śledczym ale także po tym okresie i to na czas nieoznaczony. W obu zaś przypadkach (zarówno gdy świadczenie będzie mogło być przyznane tylko do końca pobytu syna niepełnosprawnego w areszcie śledczym, jak i gdy świadczenie to będzie mogło zostać przyznane na czas nieoznaczony) organ podda ocenie spełnienie przez skarżącą pozostałych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, a dotyczących rezygnacji z zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad dziadkiem, przy czym chodzi tutaj przede wszystkim o uaktualnienie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy, z racji tego, że pierwotny wniosek został złożony blisko rok temu. Ponadto wykluczyć należy, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą nie jest spowodowana sprawowaniem przez nią opieki nad trzyletnią obecnie córką (karta 36-37 akt administracyjnych). Sprawowanie takiej opieki zasadniczo nie wyklucza z góry przyznania wnioskowanego świadczenia, chyba, że jest to okoliczność, która miała istotny wpływ na podjęcie przez skarżącą decyzji o rezygnacji z zatrudnienia. W tym zakresie wskazówką może być porównanie zaangażowania skarżącej w opiekę nad niepełnosprawnym z zaangażowaniem w opiekę nad córką. Wyjaśnić także należy zakres zaangażowania opiekunki, która według wyjaśnień zawartych w skardze przychodzi do niepełnosprawnego od poniedziałku do piątku i pomaga przy codziennych czynnościach. Taka pomoc co do zasady nie wyklucza z góry możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niemniej wymaga to wykazania, że pomimo pomocy innej osoby, czynności, które skarżąca wykonuje w ramach opieki nad dziadkiem, są tego rodzaju i mają taki wymiar, że i tak wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Ze względu na zaakcentowanie przez skarżącą regularności takiej pomocy powstają wątpliwości w tym zakresie, które wymagają wnikliwego wyjaśnienia w ramach ponownego postępowania prowadzonego przez organ I instancji. Na zasadzie art. 153 p.p.s.a. przedstawiona powyżej ocena prawna i wskazania Sądu co do dalszego postępowania wiążą w sprawie organy. Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).