II GZ 478/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 października 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 12/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] września 2021 r. znak [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 26 października 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 12/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. M. przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych wniesionej przez skarżącego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] września 2021 r. w przedmiocie cofnięcia uprawień do kierowania pojazdami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w związku z wniesioną skargą skarżący został zarządzeniami Przewodniczącej Wydziału II z dnia z dnia 10 stycznia 2022 r., został wezwany do nadesłania do Sądu kompletnej skargi (do organu złożona została niekompletna skarga – 1 kartka), nadesłania odpisu skargi i podania numeru PESEL oraz do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi i nieuiszczenia wpisu od skargi w wyznaczonym terminie, postanowieniem z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 12/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił ww. skargę. W dniu 7 marca 2022 r., do Sądu wpłynął wniosek skarżącego, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do wniesienia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego zostały odebrane przez matkę skarżącego, która przedmiotowych wezwań mu nie przekazała. Skarżący o wezwaniach dowiedział się dopiero z postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi. Wyjaśniono, że w czasie odbioru przesyłek przez matkę, skarżący przebywał poza miejscem zamieszkania, a po jego powrocie starsza (66 lat) i schorowana matka zapomniała o przekazaniu synowi przesyłki, "tym bardziej, iż w ówczesnym czasie był on poza miejscem zamieszkania". Dodano, że uprawnienia do kierowania pojazdami są dla skarżącego "strategicznym dokumentem", ponieważ ma on dwa bardzo duże gospodarstwa rolne w Polsce i w Rosji, i często podróżuje. Zakwestionowano ponadto prawidłowość doręczenia wezwań i powołując art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), wskazano, że doręczenie zastępcze może być uznane za prawidłowe tylko wówczas, gdy domownik podejmie się oddania pisma adresatowi, a samo odebranie przesyłki przez domownika nie wywołuje skutku doręczenia. Wyjaśniono, że z niniejszej sprawy nie wynika, aby matka skarżącego zobowiązała się do oddania odebranych pism synowi. Wskazano, że jednocześnie z wnioskiem, skarżący dokonuje czynności, którym uchybił, tj. składa kompletną skargę wraz z jej odpisem, wskazuje "w skardze jak w pkt. 1 PESEL skarżącego" oraz doręcza dowód uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Postanowieniem z 23 marca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Na skutek zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 lipca 2022 r. uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tutejszemu Sądowi. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazano, że sentencja postanowienia zawiera rozstrzygnięcie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, natomiast uzasadnienie w ogóle nie odnosi się do kwestii dopuszczalności wniosku, przechodząc do merytorycznej oceny wniosku oraz spełnienia wymogu z art. 87 § 4 p.p.s.a. Wydając zatem zaskarżone rozstrzygnięcie WSA uznał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uprawdopodabniają braku jego winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego. Istotne w okolicznościach niniejszej sprawy jest to, że wezwania do uzupełniania braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego zostały wysłane na adres skarżącego i doręczone – wobec nieobecności adresata przesyłki – dorosłemu domownikowi, tj. matce skarżącego. Podkreślił, że zgodnie z art. 72 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi. To strona będzie więc ponosić konsekwencje, jakie wynikają z doręczenia pisma – nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności pod wskazanym adresem. Ze zwrotnych poświadczeń odbioru znajdujących się w aktach administracyjnych i w aktach sądowych (w tym ze zwrotnego poświadczenia odbioru ww. postanowienia o odrzuceniu skargi) wynika, że matka skarżącego regularnie odbiera korespondencję syna i przekazuje mu ją, o czym świadczy dochowywanie przez niego terminów procesowych, m.in. do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, czy do wniesienia skargi; na 11 dokumentów zwrotnego potwierdzenia odbioru, znajdujących się w aktach sprawy, 8 z nich zostało podpisanych przez dorosłego domownika skarżącego. Wobec tego, Sąd nie podzielił stanowiska strony, iż doręczenie wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi, nastąpiło w sposób wadliwy. Skuteczności doręczenia ww. zawiadomień nie może bowiem podważyć okoliczność nieprzekazania przesyłki przez matkę, z uwagi na jej zły stan zdrowia, czy podeszły wiek (66 lat), tym bardziej, że w żaden sposób nie uprawdopodobniono jej stanu zdrowia, poprzez przedłożenie dokumentacji medycznej. Samo zaś oświadczenie matki o nieprzekazaniu przesyłki nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Skoro przesyłka zawierająca wezwania została przesłana na adres podany przez skarżącego i doręczona dorosłemu domownikowi, to opóźnienie jej przekazania i tym samym zwłoka w dokonaniu czynności, nie nastąpiło bez winy skarżącego. WSA podzielił wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że w odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania zainicjowanego jego skargą, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw – z ustanowieniem pełnomocnika oraz wskazaniem adresu do doręczeń włącznie – aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Dodał też, że w przypadku, gdy strona nie godzi się na doręczenie zastępcze dokonywane do rąk konkretnej osoby przebywającej pod adresem wskazanym jako adres korespondencyjny, tj. na doręczenie zgodne z treścią art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 z późn. zm.), przykładowo do rąk osoby schorowanej i będącej w podeszłym wieku, która z przyczyn osobistych może swym działaniem wywołać niekorzystną dla skarżącego sytuację procesową, podmiot może dokonać na poczcie zastrzeżenia pocztowego przesyłek rejestrowanych. Niezłożenie stosownego zastrzeżenia pocztowego dotyczącego niedoręczania przesyłek niektórym domownikom powoduje, że skutki wszelkich zaniedbań tych osób, obciążają samego skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżący, wnosząc o jego uchylenie, powtarzając argumenty zawarte we wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swej winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu oraz w zażaleniu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. W tej sprawie skarżący we wniosku o przywrócenie terminu, a także w zażaleniu, podnosił, że przyczyną uchybienia przez niego terminowi uiszczenia braków formalnych skargi było przebywanie poza podanym do korespondencji adresem i odebranie korespondencji z Sądu przez matkę, która nie przekazałam mu tej korespondencji niezwłocznie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu zażalenia kwestionującego skuteczność doręczenia korespondencji sądowej w trybie art. 72 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do prezentowanego w na gruncie przytoczonego przepisu orzecznictwie stanowiska, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. (por. np. postanowienie NSA z 20 sierpnia 2013 r. II OSK 1848/13). Z kolei z faktu własnoręcznego pokwitowania przez dorosłego domownika odbioru przesyłki należy wywieść, że tym samym podjął się on oddania pisma adresatowi (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2012 r. I GSK 1431/12) Z akt sprawy wynika tymczasem, że korespondencję zawierającą wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono matce skarżącego, tj. dorosłemu domownikowi, który podpisał się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, zatem podjął się oddania pisma skarżącemu. Doręczający korespondencję nie musi znać zakresu uprawnień osoby, która jest obecna pod danym adresem zwłaszcza w sytuacji, gdy zobowiązała się ona do oddania przesyłki adresatowi. Domownik, który zobowiązał się do oddania pisma adresatowi, powinien przekazać niezwłocznie informację o nadejściu przesyłki adresatowi. To adresat jest odpowiedzialny za osoby, które z mocy prawa mogą podczas jego nieobecności odebrać kierowaną do niego przesyłkę, jak to jest w przypadku doręczenia zastępczego dorosłemu domownikowi. Jak słusznie zauważył WSA skarżący, wiedząc, że będzie dłużej poza sowim miejscem zamieszkania, mógł i powinien - dla zabezpieczenia swoich interesów - ustanowić pełnomocnika procesowego albo pełnomocnika do doręczeń. Nieustanowienie pełnomocnika w perspektywie wyjazdu w trakcie toczącego się postępowania sądowego, zainicjowanego skargą, wskazuje na to, że skarżący wykazał się niedbałością w prowadzeniu swoich spraw w stopniu, który uniemożliwia przywrócenie terminu. To zaniedbanie i zaniechanie ma wpływ na ocenę w zakresie braku winy skarżącego. Prowadzi bowiem do wniosku, że skarżący dopuścił się zaniedbania w prowadzeniu własnych spraw, co wykluczało przywrócenie terminu (por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2022 r., sygn. akt I GZ 215/20). To adresata obciążają ewentualne negatywne konsekwencje zaniedbań osoby, która zobowiązała się oddać jej przesyłkę. Bez znaczenia jest przy tym, kto w tym przypadku odebrał przesyłkę, skoro osoba ta oświadczyła, że jest dorosłym domownikiem i zobowiązała się oddać przesyłkę adresatowi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2016 r., II OZ 263/16, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt I OZ 559/18). W tych okolicznościach sprawy NSA uznał, że postanowienie Sądu I instancji jest zgodne z prawem, a okoliczności przedstawione w zażaleniu nie podważyły tej prawidłowości. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.