I GSK 1546/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha- Holc Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 361/22 w sprawie ze skargi Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Chojnicach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 7 lutego 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.10.2022.JM w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 31 maja 2022 r., o sygn. akt I SA/Gd 361/22, uwzględnił skargę Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Chojnicach (dalej jako: "Strona" lub "PINB") i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a.") uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 7 lutego 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.10.2022.JM i poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia 14 grudnia 2021 r., w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2.1. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej w skrócie: "u.p.e.a.") - w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., poprzez jego niezastosowanie, w następstwie naruszenia art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. i błędne uznanie, że brak było podstaw do zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i naliczenia opłaty w wysokości określonej tym przepisem, bowiem nie doszło w niniejszej sprawie do zajęcia wierzytelności, podczas gdy stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a.; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 80 § 1 u.p.e.a. polegające na błędnym uznaniu, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego konieczne jest, aby na rachunku bankowym zgromadzone były jakiekolwiek środki finansowe, podczas gdy prawidłowe zastosowanie wskazanego przepisu prowadzi do konkluzji, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia wierzytelności na tym rachunku i pozostaje bez znaczenia dla skuteczności zastosowania tego środka; 3) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, w sytuacji w której prawidłowa wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., przy uwzględnieniu treści art. 80 § 1 i 2, prowadzi do wniosku, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, gdyż stan środków finansowych na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia wierzytelności na rachunku i pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia - nie tylko dla skuteczności zastosowania tego środka, który jest zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego, a nie zajęciem środków pieniężnych, ale też dla powstania obowiązku uiszczenia opłaty egzekucyjnej, a wraz z nim zaistnienia podstaw do jej naliczenia. Wobec powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy poprzez oddalenie skargi oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. 2.2. Strona nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną organu. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: 3. Skarga kasacyjna z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny sporządził uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., przedstawiając jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta ma charakter szczególny, gdyż wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań, oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, przewidziana w art. 189 P.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawami skargi kasacyjnej określonymi w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. 3.1. Istota sporu dotyczy wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie przepisów u.p.e.a. Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. u.p.e.a. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, gdyż stan środków finansowych na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia wierzytelności na rachunku i pozostaje bez znaczenia nie tylko dla skuteczności zastosowania tego środka, ale też podstaw do naliczenia i uiszczenia opłaty egzekucyjnej (za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego). Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny obciążył Stronę jako wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, na które składała się m.in. sporna opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji, gdy dochodzona należność nie została wyegzekwowana, gdyż na rachunku bankowym dłużnika brak było środków pieniężnych. Zasadność obciążenia wierzyciela PINB powyższymi kosztami w niniejszej sprawie, stosownie do art. 64c §4 u.p.e.a. wynikała z faktu uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sporna opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd przyjęty przez Sąd pierwszej instancji. Brak jest bowiem podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Dokonując wykładni powyższego przepisu uznać należy, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w aktualnie ukształtowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. wyroki NSA z dnia: 30 maja 2019 r., o sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., o sygn. akt II FSK 3379/18; 20 marca 2018 r., o sygn. akt II FSK 778/16; 6 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15; 10 kwietnia 2018 r., o sygn. akt II FSK 914/16 i 13 lipca 2023 r., o sygn. akt I GSK 1647/19). Trafnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na użycie w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. zwrotu "zajęcie wierzytelności". Również w art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co potwierdza, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. Skoro w przepisach u.p.e.a. przewidziano wprost, opisując procedurę zastosowania środka egzekucyjnego, że polega on na "zajęciu wierzytelności" z rachunku bankowego, to należy to odróżnić od samego "zajęcia rachunku bankowego". Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem skarżącego kasacyjnie organu, że w przypadku zastosowania tego środka egzekucyjnego opłata egzekucyjna jest pobierana bez względu na to, czy na rachunku znajdowały się środki, czy też nie. W niniejszej sprawie nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, czyli faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych, albowiem zajęcie rachunku bankowego prowadzonego przez Banku M. S.A. w W. było nieskuteczne z uwagi na brak środków pieniężnych. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wobec jej nieskuteczności. Skarżący kasacyjnie organ nie podważył zasadnego stanowiska WSA w Gdańsku co do błędnego utożsamiania przez organ skierowania egzekucji do rachunku bankowego z zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym i w konsekwencji wadliwego naliczenia opłaty egzekucyjnej. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej prawidłowe zastosowanie powyższych przepisów u.p.e.a. nie pozwala na zaakceptowanie poglądu, że dla dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Rację ma skarżący organ, że stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia wierzytelności na tym rachunku. Nie mniej jednak tylko istnienie środków na rachunku pozwala na zajęcie wierzytelności, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Nie chodzi bowiem o zajęcie samego rachunku. Słusznie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w doktrynie prawa dostrzeżono wadę konstrukcyjną omawianych regulacji u.p.e.a., która polega na braku jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Uwzględniając powyższe argumenty, za bezzasadne uznać należy zarzuty kasacyjne naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. 3.2. W konsekwencji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej z powołaniem na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., który stanowi regulację wynikową i jednocześnie podstawę prawną orzeczenia uchylającego decyzję lub postanowienie. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. uznając, że w sprawie doszło do naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia powyższych przepisów wynikowych zależy od wykazania w skardze kasacyjnej zasadności pozostałych uchybień, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. 3.3. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną organu jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. M. Bejgerowska B. Sobocha-Holc P. Pietrasz