III OSK 5598/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 9/21 w sprawie ze skargi K.R. na niewykonanie wyroku Sądu z dnia 22 września 2020 r. sygn. akt III SAB/Gl 121/20 w przedmiocie informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Dyrektora [...] Filharmonii [...] na rzecz K.R. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 9/21 oddalił skargę K.R. na niewykonanie wyroku Sądu z dnia 22 września 2020 r. sygn. akt III SAB/Gl 121/20 w przedmiocie informacji publicznej. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy: K.R., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w skardze zarzucił Dyrektorowi [...] Filharmonii [...] niewykonanie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 września 2020 r. wydanego w sprawie sygn. akt II SAB/Gl 121/20 i w związku z tym wniósł o wymierzenie temu organowi grzywny, rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zasądzenie na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 2500 zł oraz zwrotu kosztów postępowania. Wskazanym wyrokiem z 22 września 2020 r., WSA w Gliwicach uwzględnił bowiem wniesioną przez skarżącego skargę na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej i stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od zwrotu akt oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, wyjaśniając, że wyrok z 22 września 2020 r. został przez Filharmonię wykonany 23 grudnia 2019 r. (co wynika z załączonego pisma l.dz. [...] z 23 grudnia 2019 r., zaświadczenia z 23 grudnia 2019 r. oraz potwierdzenia wysyłki wnioskowanej informacji na adres [...] z 23 grudnia 2019 r.) Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku podkreślił, że z przedłożonych przez organ dokumentów wynika, że organ udzielił wnioskowanej przez skarżącego informacji publicznej w dniu 23 grudnia 2019 r. Dokumenty te nie pozostają w sprzeczności z ustaleniami WSA w sprawie skargi wnioskodawcy na bezczynność organu w sprawie udzielenia przedmiotowej informacji, gdyż skarga na bezczynność została wniesiona 19 grudnia 2019 r. czyli przed jej udzieleniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł przy tym, że jak wynika z wyjaśnień organu z racji udzielenia informacji - skargę na bezczynność Dyrektor uznał za uwzględnioną we własnym zakresie i nie przekazał jej do Sądu. Powyższe spowodowało, że na wniosek skarżącego Sąd rozpoznał skargę na podstawie jej odpisu na posiedzeniu niejawnym 22 września 2020 r. nie mając wiedzy o powyższym. Wcześniej, co prawda Sąd wezwał organ do przekazania skargi ale wezwanie nie zostało wykonane. Skarżący zaś konsekwentnie wskazywał na niewykonanie wniosku z 27 listopada 2019 r. i nie poinformował Sądu, że organ udzielił mu wnioskowanej informacji. Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że wyrok z 22 września 2020 r. stał się prawomocny 3 listopada 2020 r. i został doręczony organowi 11 grudnia 2020 r. czyli jak wskazał skarżący termin do jego wykonania upłynął 25 grudnia 2020 r. Po tej dacie organ nie udzielił ponownej informacji uznając, że dokumenty wysłane 23 grudnia 2019 r. odpowiadały w pełnym zakresie na wniosek skarżącego z 27 listopada 2019 r. W podsumowaniu stwierdzono, że skoro organ wykazał, że wniosek skarżącego został zrealizowany a informacja publiczna udzielona w pełnym zakresie, to należało skargę oddalić. Wyrokując w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji uwzględnił fakt udzielenia przez organ informacji skarżącemu. Podkreślił przy tym, że informacja publiczna adresowana do skarżącego została wysłana na adres [...], co nie wydaje się przypadkową zbieżnością z reprezentującym skarżącego w niniejszym postępowaniu pełnomocnikiem w osobie radcy prawnego D.K. Ten sam pełnomocnik występował w sprawie III SAB/121/20 zakończonej wyrokiem, którego wykonanie jest przedmiotem sporu. Sąd I instancji wskazał, że udzielenie informacji zostało wykonane na adres pełnomocnika, który sporządził skargę na bezczynność z 19 grudnia 2019 r. Skarżący będąc reprezentowanym w tym postepowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika skierował do organu pismo z 15 grudnia 2019 r.- informacja o upływie terminu w dniu 18 grudnia oraz sam wniosek z 27 listopada. Zatem, w ocenie WSA w Gliwicach, udzielenie informacji na adres pełnomocnika, po wniesieniu skargi na bezczynność należało uznać za udzielenie informacji skarżącemu. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł K.R., zaskarżając go w całości i zarzucając mu: 1. naruszenie art. 154 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że organ wykonał wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 września 2020 r. sygn. akt III SAB/GI 121/20 w dniu 23 grudnia 2019 r. tj. 10 miesięcy przed jego wydaniem, pomimo jego niewykonania do dnia dzisiejszego, a w konsekwencji oddalenie skargi; 2. rażące naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że prawomocny wyrok z dnia 22 września 2020 r. sygn. akt III SAB/Gl 121/20 jest nieprawidłowy i nie wiążący dla sądu, a w konsekwencji czynienie własnych ustaleń faktycznych oraz kwestionowanie prawomocnego wyroku zapadłego we wspomnianej sprawie. 3. naruszenie art. 134 p.p.s.a. poprzez wyjście poza granice sprawy, polegające na próbie ponownego rozpoznania skargi na bezczynność (III SAB/Gl 121/20) w niniejszym postępowaniu tj. o wymierzenie grzywny za niewykonanie wyroku sądu. 4. naruszenie art. 66 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie pisma fachowego pełnomocnika organu z dnia 21 kwietnia 2021 r. podlegającemu zwrotowi z mocy ustawy, wobec braku oświadczenia o doręczeniu stronie przeciwnej. W związku z powyższym skarżący kasacyjnie wniósł rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zrzekł się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skoro w niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.) – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Jako niezasadny ocenić należy zarzut kasacyjny naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. określa bowiem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego zachowania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Przy czym przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. jest tak skonstruowany, że powoływanie się w skardze kasacyjnej na jego naruszenie musi być zawsze powiązane z przywołaniem przepisu, którego naruszenia przez organy nie zauważył Sąd pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06, wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r., I OSK 1353/12; wyrok NSA z dnia 15 marca 2013 r., I OSK 1033/12). Tego wymogu autor skargi kasacyjnej nie dopełnił. Naruszenia omawianej normy nie powiązano z żadnymi przepisami, których naruszenie - zdaniem strony skarżącej kasacyjnie - Sąd pierwszej instancji powinien uwzględnić z urzędu. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji nie uznał, że wyrok WSA w Gliwicach z 22 września 2020 r., III SAB/Gl 121/20 jest nieprawidłowy i nie wiążący dla sądu. Natomiast obowiązkiem Sądu jest czynienie własnych ustaleń co do wykonania prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Natomiast jako zasadny ocenić należy zarzut naruszenia art. 66 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu w toku sprawy adwokaci, radcy prawni, doradcy podatkowi, rzecznicy patentowi i Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem pisma bezpośrednio za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty lub przesyłką poleconą. W treści pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Pisma niezawierające powyższego oświadczenia podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku. Jak wynika z akt sprawy odpowiedź na skargę sporządzona przez pełnomocnika organu z 21 kwietnia 2021 r. (k. 39 a.s.) wpłynęła wraz z załącznikami i odpisem dla strony skarżącej do Sądu w tym samym dniu i nie zawiera oświadczenia o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Skoro skarżący od chwili wniesienia skargi był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (k. 6 a.s.), o czym wiedział organ z doręczonego mu odpisu skargi (k. 19), to tym samym jego pełnomocnik był zobowiązany, zgodnie z treścią art. 66 § 1 p.p.s.a. zamieścić w treści pisma z 21 kwietnia 2021 r. oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Wobec braku takiego oświadczenia pismo to powinno zostać zwrócone wnoszącemu bez wzywania do usunięcia tego braku. Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 154 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. O ile zostały ujawnione fakty, które mogą ewentualnie stanowić przesłankę do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z 22 września 2020 r., sygn. akt III SAB/Gl 121/20 o czym zresztą wspomina Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, to na chwilę obecną wyrok ten jest niewzruszony i pozostaje w obrocie prawnym, a więc podlega wykonaniu. Inicjatywa wszczęcia wznowienia postępowania należy wyłącznie do zainteresowanej strony, która musi przejawić tu stosowną aktywność. Zaznaczyć należy, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną strona przeciwna przeczy, iż otrzymała od organu dokumenty, z których miałaby wynikać żądana przez nią informacja publiczna. Ubocznie jedynie przypomnieć należy, że postępowanie w zakresie udostępniania informacji publicznej jest odformalizowane, a jego istotą jest udzielenie żądanej informacji publicznej. Zatem może to również nastąpić w drodze mailowej i nie wymaga wygenerowania urzędowego poświadczenia przedłożenia. Istotą postępowania w trybie art. 154 § 1 p.p.s.a. jest ustalenie czy prawomocny wyrok uwzględniający skargę na bezczynność został wykonany, czy też nie. Przy czym nie wykonując prawomocnego wyroku oraz przejawiając pasywną postawę wobec działań strony skarżącej organ musi się liczyć z negatywnymi dla siebie skutkami. W postępowaniu zainicjowanym skargą na niewykonanie wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku o udzielenie informacji publicznej przedmiotem badania pozostają wyłącznie fakty związane z tym, czy organ istotnie wykonał nałożony na niego przez sąd obowiązek, tj. czy rozpoznał konkretny wniosek strony w wyznaczonym przez sąd terminie. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy bowiem wyłącznie sfery faktów, pozostających w ścisłym związku z sentencją wyroku zobowiązującego organ do określonego zachowania. Należy mieć na uwadze, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a.) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Ponownie rozpatrując skargę na niewykonanie wyroku Sąd dokona również oceny, czy specyficzne okoliczności sprawy wymagają nałożenia na podmiot zobowiązany grzywny oraz wskazują na potrzebę zadośćuczynienia w postaci przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Ocena ta została pozostawiona sądowi i powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy oraz powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie. W konsekwencji należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W tym stanie rzeczy na podstawie art.185 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane w oparciu o przepis art. 203 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 2 wyroku).