III OZ 142/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "D." z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1794/23 odrzucającego skargę Stowarzyszenia "D." z siedzibą w K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 9 listopada 2023 r., wydanym w sprawie o sygnaturze IV SA/Wa 1794/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a.") odrzucił skargę Stowarzyszenia "D." z siedzibą w K. (dalej jako "skarżąca") na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że w wykonaniu zarządzenia z 17 sierpnia 2023 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) przez: 1. wskazanie z imienia i nazwiska wszystkich członków stowarzyszenia wraz z ich aktualnymi adresami zamieszkania, 2. nadesłanie stosownego dokumentu potwierdzającego, że wskazane osoby są członkami stowarzyszenia (np. uchwała, statut, lista), 3. nadesłanie uchwały podpisanej przez wszystkich członków stowarzyszenia o udzieleniu pełnomocnictwa T.P. do reprezentowania stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi, ewentualnie podpisanie skargi przez wszystkich członków stowarzyszenia w siedzibie Sądu lub nadesłanie do Sądu egzemplarza skargi podpisanego przez wszystkich członków stowarzyszenia, 4. w przypadku braku pełnomocnictwa dla T.P. nadesłanie jednego odpisu skargi podpisanego przez wszystkich członków stowarzyszenia, 5. nadesłanie zaświadczenia o wpisie stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń zwykłych. Wezwanie to zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 12 września 2023 r. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, badanie merytorycznej zasadności skargi każdorazowo poprzedza ustalenie czy skarga została wniesiona z zachowaniem wszelkich wymogów formalnych przewidzianych przez przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Stosownie zaś do treści art. 29 p.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Zaznaczone zostało, że stowarzyszenie zwykłe posiada zdolność prawną, która podlega ograniczeniom wynikającym z ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r., poz. 2261; dalej jako: "prawo o stowarzyszeniach"). W związku z przyznaniem statusu tzw. ułomnych osób prawnych stowarzyszenie zwykłe powstaje i może rozpocząć działalność z chwilą wpisu do ewidencji (art. 40a § 1 prawo o stowarzyszeniach). Sąd meriti zaznaczył, że w dniu 15 września 2023 r. skarżąca nadała drogą pocztową korespondencję, która zawierała jedynie wskazanie z imienia i nazwiska wszystkich członków stowarzyszenia wraz z ich aktualnymi adresami zamieszkania, listę członków stowarzyszenia oraz uchwałę podpisaną przez wszystkich członków stowarzyszenia o udzieleniu pełnomocnictwa T.P. do reprezentowania stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi. Nie zostało dołączone zaświadczenie o wpisie stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń zwykłych. Z uwagi na powyższe Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła strona skarżąca, zaskarżając je w całości oraz zarzucając mu naruszenie: 1. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że przedstawiciel skarżącej nie złożył zaświadczenia o wpisie stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń, 2. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 k.p.c. [tak w zażaleniu – dopisek NSA] poprzez wadliwe uznanie, że brak ten uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że strona skarżąca w toku postępowania objętego skargą dwukrotnie składała takie zaświadczenie i uważniejsza lektura akt powinna prowadzić do uznania, że ten brak nie istnieje. Zaznaczono, iż wpis do rejestru ma jednorazowy charakter nie rodzący zdolność prawnej i procesowej stowarzyszenia, stąd nie ma też potrzeby składania kolejnego zaświadczenia w tym przedmiocie. Pierwsze zaświadczenie o wpisie do rejestru stowarzyszeń zostało złożone w postępowaniu przed organem i znajduje się w aktach sprawy, które toczyło się wówczas pod sygnaturą [...]. Kolejne zaświadczenie zostało złożone w postępowaniu dotyczącym prowadzonej wówczas na etapie skargi na bezczynność pod sygnaturą [...]. Podkreślone zostało, że skarga na bezczynność nie jest samodzielną sprawą, lecz środkiem zaskarżenia przewlekłości, stąd jest to nadal ta sama sprawa. Ponadto wskazano, że dane o wpisie skarżącego stowarzyszenia w rejestrze są powszechnie dostępne. Zaświadczenie o danych w rejestrze stowarzyszeń w formacie PDF jest dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta K. W ocenie strony skarżącej stanowisko Sądu zaprzecza celom prowadzenia rejestrów publicznych dostępnych poprzez łącza informatyczne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż w świetle art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, przy czym na mocy art. 29 p.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 p.p.s.a., mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Ponadto, jak wynika z art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a.). Zarówno nieprzedłożenie pełnomocnictwa, jak i niewykazanie umocowania do podpisania pełnomocnictwa w imieniu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej stanowią braki formalne skargi. W niniejszej sprawie podmiotem, który wniósł skargę do Sądu pierwszej instancji jest - jak wynika z akt sprawy - stowarzyszenie zwykłe, które zgodnie z art. 40 ust. 1 prawa o stowarzyszeniach stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia, nieposiadającą osobowości prawnej. Stowarzyszenie takie powstaje i może rozpocząć działalność z chwilą wpisu do ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez organ nadzorujący właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia zwykłego (art. 40a ust. 1 oraz art. 40 ust. 5 prawa o stowarzyszeniach). Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach wskazywał na brak możliwości skutecznego usprawiedliwienia nieuzupełnienia braków formalnych pism procesowych poprzez odwoływanie się do ustawy o KRS. Przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia: 10 lipca 2018 r., II FZ 319/18; 20 lutego 2019 r., II OZ 107/19; 14 czerwca 2019 r., I FZ 101/19; 12 września 2019 r., I FZ 186/19; 18 listopada 2019 r., II FZ 681/19; publ. CBOSA oraz wskazywane w tych postanowieniach dalsze orzecznictwo. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejsze zażalenie poglądy przedstawione w tych postanowieniach w pełni podziela. Analogicznie ocenić należy możliwość skutecznego usprawiedliwiania nieuzupełnienia braków formalnych skargi poprzez odwołanie się do jawności ewidencji stowarzyszeń zwykłych uregulowanej w art. 40b ust. 4 prawa o stowarzyszeniach. Jawność ewidencji stowarzyszeń zwykłych nie zwalnia bowiem strony postępowania sądowoadministracyjnego od obowiązku uzupełnienia braków formalnych skargi. Zwolnienie strony z dokonywania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego polegającego na niedołączeniu zaświadczenia o wpisie do ewidencji stowarzyszeń zwykłych i obciążenie tą czynnością Sądu, np. w celu usprawnienia postępowania, nie może być domyślne, ale musi mieć oparcie ustawowe (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, publ. CBOSA). Odnosząc się natomiast do kwestii złożenia przedmiotowego zaświadczenia do akt administracyjnych sprawy, wskazać należy w tym zakresie, że postępowanie sądowoadministracyjne jest postępowaniem odrębnym od postępowania administracyjnego. Analizowanie akt administracyjnych, często bardzo obszernych, nie jest czynnością objętą badaniem skargi od strony formalnej, a właśnie na tym etapie postępowania dochodzi do ustalenia, czy istnieje konieczność wezwania strony o uzupełnienie lub poprawienie wniesionego pisma (por. uchwała NSA z 3 lipca 2023 r., sygn. akt II GPS 3/22, CBOSA). Reasumując, skoro akta sprawy potwierdzają, ze brak formalny skargi w omawianym zakresie zaistniał, Przewodniczący Wydziału ma obowiązek uruchomienia trybu z art. 49 § 1 p.p.s.a., wyznaczając stronie termin do uzupełnienia tegoż braku. W okolicznościach sprawy bezspornie zakreślony w wezwaniu termin upłynął bezskutecznie, co z kolei skutkowało zastosowaniem art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Odrzucając na tej podstawie skargę, Sąd pierwszej instancji nie naruszył zatem ani art. 49 § 1 ani art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z tych względów zażalenie należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a.