I OSK 1266/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 940/23 w sprawie ze skargi M.T. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 287/18 w sprawie przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu postanawia oddalić skargę kasacyjną w całości Postanowieniem z 4 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 940/23 (dalej postanowienie II SA/Bd 940/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy: odrzucił skargę M.T. (dalej skarżący) o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 13 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 287/18 w sprawie przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt 1); zwrócił ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz skarżącego 100 zł uiszczone tytułem wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący domagał się wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem, którym referendarz sądowy przyznał wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowienie to nie było postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowił wniosku z art. 63 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej ppsa)]; nie wszczynał sprawy sądowoadministracyjnej, a postępowanie w tym przedmiocie miało charakter wyłącznie incydentalny. Postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, będąc związanym ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznania wynagrodzenia nie kończy postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W konsekwencji, wywiedziona przez stronę skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu z 13 czerwca 2019 r., przyznającym wynagrodzenie za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej, nie była dopuszczalna. Dlatego należało ją odrzucić. Wprawdzie art. 272 § 1 ppsa stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter miało postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. Przepisy o wznowieniu postępowania mają zastosowanie do orzeczeń prawomocnych, kończących postępowanie w sprawie. Nie mają zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą sprawy (postanowienie WSA we Wrocławiu z 23.2.2010 r. IV SA/Wr 87/10; postanowienie NSA z 13.5.2009 r. II OZ 393/09; cbosa). W przepisach art. 270-285 ppsa brakuje podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie (k. 2-3, 8-10 akt II SA/Bd 940/23). Skargę kasacyjną wywiódł M.T. (dalej skarżący lub skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez r.pr. M.W., zaskarżając postanowienie II SA/Bd 940/23 w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie: I. art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej [z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP)] przez ich niezastosowanie, mimo że zaistniały przesłanki do ich zastosowania, w konsekwencji czego Sąd I instancji skargę o wznowienie postępowania odrzucił; II. art. 272 § 2, art. 275, art. 276, art. 278-285 ppsa przez ich niezastosowanie, co skutkowało odrzuceniem skargi o wznowienie postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, mimo że postępowanie winno być wznowione. Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; zwrot kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję wraz z opłatą za pełnomocnictwo w wysokości 17 zł oraz opłaty sądowej od skargi kasacyjnej według norm przepisanych. Zrzekł się przeprowadzenia rozprawy (k. 16-17v akt II SA/Bd 940/23). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 2 i 3 ppsa). Zgodnie z art. 270 ppsa, w przypadkach określonych w dziale VII ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Co do zasady, instytucja wznowienia postępowania nie ma zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna tylko w przypadku orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (postanowienia NSA z: 13.5.2009 r. II OZ 393/09; 23.10.2018 r. I OZ 942/18; postanowienie WSA w Warszawie z 10.7.2019 r. II SA/Wa 1333/19). Niewątpliwie, postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest postępowaniem incydentalnym i prawomocne orzeczenie wydane w takiej sprawie przez referendarza sądowego (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa) nie ma charakteru kończącego postępowanie w sprawie. Prawomocne postanowienia niekończące postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej mogą być jednak zmienione na skutek wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 165 ppsa, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, podstawę prawną żądania wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a do jego wzruszenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 272 § 2, art. 275, 276 i 278-285 ppsa. Żądanie to jest dopuszczalne wówczas, gdy istnieje związek przyczynowy między treścią postanowienia niekończącego postępowania a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (postanowienie NSA z 22.6.2006 r. I GZ 2/06, ONSAiWSA 2007/2/36). Wyrokiem z 17 października 2018 r. II SA/Bd 287/18 oddalono skargę P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z 12 stycznia 2018 r. nr SKO-4110/1335/2017 w przedmiocie zasiłku celowego (k. 13, 16-21 akt II SA/Bd 287/18). Wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy ustanowiono dla P.K. pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej (k. 13-14 załącznika do akt II SA/Bd 287/18 i k. 29 akt II SA/Bd 287/18). W dniu 10 maja 2019 r. pełnomocnik złożył do akt sprawy opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie II SA/Bd 287/18 (k. 35-51 akt II SA/Bd 287/18). Postanowieniem z 13 czerwca 2019 r. II SA/Bd 287/18 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie (k. 55-55v akt II SA/Bd 287/18). Prawomocne postanowienie w przedmiocie przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w toku postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej nie wykazuje związku treściowego z orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (wyrokiem z 17 października 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 287/18), w której przyznano stronie prawo pomocy w formie ustanowienia radcy prawnego. Sąd I instancji słusznie ocenił, że brak było podstaw do wznowienia postępowania zgodnie z wnioskiem skarżącego. Skarga o wznowienie postępowania w sprawie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 13 czerwca 2019 r. II SA/Bd 287/18, jako niedopuszczalna, podlegała odrzuceniu, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Zaskarżone rozstrzygnięcie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela. Rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy nie jest wydawane w postępowaniu samodzielnym i odrębnym, ale w postępowaniu inicjowanym skargą do sądu administracyjnego. Nie rozstrzyga ono i nie kończy żadnego postępowania sądowego, z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie. Jeżeli nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania w odniesieniu do postanowienia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, to przedmiotem skargi o wznowienie postępowania nie może być także postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postępowania w stosunku do postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W przepisach art. 270-285 ppsa brakuje podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie (postanowienie NSA z 23.10.2018 r. I OZ 942/18, Legalis nr 1850800). W świetle przywołanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności wyroku z 20 kwietnia 2023 r. sygn. SK 53/22, zgodzić należy się ze skarżącym, że orzekając o wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi wyznaczonemu do zastępstwa procesowego z urzędu, winno się stosować stawki nie niższe niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru. Analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane z urzędu i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia poprzez obniżenie, w stosunku do wynagrodzenia, jakie otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia, na co wskazywał Trybunał już w wyroku z 23 kwietnia 2020 r. sygn. SK 66/19. W ramach wykładni prokonstytucyjnej odnośnie do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla radcy prawnego wyznaczonego stronie z urzędu należy - co do zasady - stosować pozostające w obiegu prawnym przepisy rozporządzenia z 3 października 2016 r., lecz pomocniczo także przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r. dotyczące opłat za czynności radców prawnych świadczących pomoc prawną z wyboru strony. Sąd może pominąć regulacje rozporządzenia z 3 października 2016 r. w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia radcy prawnego za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić przewidziane jego treścią stawki stawkami wynagrodzenia, jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) świadczoną przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru (postanowienie NSA z 20.12.2023 r. III FZ 550/23, Legalis nr 3031783). Powołane orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, o ile winny być uwzględniane przez Sąd przyznający wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu lub Sąd II instancji orzekający w tym przedmiocie wskutek zażalenia na orzeczenie Sądu I instancji albo Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego (art. 259 § 1 ppsa), nie stanowią podstawy do wznowienia postanowienia objętego skargą o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na incydentalny (wpadkowy) charakter postanowienia z 13 czerwca 2019 r. II SA/Bd 287/18 i brak związku przyczynowego między jego treścią a treścią wyroku z 17 października 2018 r. II SA/Bd 287/18. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.