II SA/Gd 536/23
WyrokWSA w Gdańsku2023-12-06
Skład orzekający: Jolanta Górska, Katarzyna Krzysztofowicz, Wojciech Wycichowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną matką, która nie podjęła lub zrezygnowała z zatrudnienia, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres tej opieki obiektywnie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Sama konieczność sprawowania opieki, nawet nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia, jeśli nie prowadzi do faktycznego braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej.Stan faktyczny
Skarżąca M. R. wnioskowała o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organy odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na różne przesłanki: organ pierwszej instancji na niepełnosprawność powstałą po 18. roku życia matki, a organ odwoławczy na brak związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, uznając, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt SKO Gd/2382/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 9 września 2021 r. M. R. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Liniewo (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. K.
Decyzją z 30 września 2021 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że niepełnosprawność M. K. istnieje od 75. roku życia, zaś Wnioskodawczyni pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 25 marca
2022 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt
K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,
że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone
w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Jako przedwczesną organ odwoławczy ocenił natomiast odmowę przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia z uwagi na posiadanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odwołując się do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. Kolegium wskazało,
że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje tylko jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W tej sytuacji Wójt powinien był odebrać od Wnioskodawczyni oświadczenie, które z tych świadczeń wybiera, czego nie uczynił.
Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego w zakresie spełnienia bądź niespełnienia warunków określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w szczególności w sprawie nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt, decyzją z 3 czerwca 2022 r., odmówił Wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Organ pierwszej instancji ponownie wskazał, że niepełnosprawność M. K. istnieje od 75. roku życia, przez co w sprawie istnieje negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Kolegium decyzją
z 19 grudnia 2022 r. uchyliło ją w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji po raz kolejny niezasadnie odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niespełnienie określonego w nim warunku.
Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że Wójt w uzasadnieniu decyzji wskazując na dokonane ustalenia odnoszące się do sytuacji rodzinnej Wnioskodawczyni, przebiegu jej kariery zawodowej, stanu zdrowia niepełnosprawnej matki i zakresu jej samodzielności oraz czynności wykonywanych przez Stronę w ogóle nie odniósł tych ustaleń do treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W szczególności brak jest jakiegokolwiek stanowiska organu pierwszej instancji, czy warunek wynikający z tego przepisu, a mianowicie, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy stanem zdrowia niepełnosprawnej matki Wnioskodawczyni a rezygnacją przez nią z zatrudnienia bądź też jego niepodejmowaniem.
Od decyzji Kolegium z 19 grudnia 2022 r. M. R. wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku"), który wyrokiem z 22 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 72/23 uchylił ją.
Jako prawidłowe WSA w Gdańsku ocenił stanowisko Kolegium, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji, mimo że art. 17 ust. 1b nie został usunięty z u.ś.r. i nadal zachowuje dotychczasowe brzmienie, wywodzenie odmowy przyznania Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji z powołaniem się na literalne brzmienie tego przepisu Sąd uznał za prawnie niedopuszczalne.
WSA w Gdańsku stwierdził natomiast, że brak dokonania przez Wójta oceny zaistnienia w sprawie przesłanek statuowanych przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., która legła
u podstaw wydania przez Kolegium decyzji kasacyjnej, nie wpisuje się w dyspozycję
art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", zastosowanego przez organ odwoławczy. Sąd podkreślił, że zastosowanie tej regulacji ogranicza się wyłącznie do kontrolowanych decyzji, przy wydawaniu których stwierdzono naruszenie przepisów postępowania. Konsekwencją zaś skorzystania przez organ odwoławczy z ww. regulacji powinno być wskazanie naruszonych przepisów procesowych z jednoczesnym wyjaśnieniem, na czym polegało ich naruszenie oraz jakich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności nie wyjaśniono. Zdaniem Sądu takich naruszeń Kolegium w ogóle nie wykazało, wskazując wyłącznie na konieczność dokonania ponownej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy. WSA w Gdańsku ocenił, że w kontekście art. 138 § 2 k.p.a. brak wykazania przez Kolegium takich naruszeń jawi się jako rażący, tym bardziej, że organ odwoławczy w żaden sposób nie zakwestionował ustaleń faktycznych organu pierwszej instancji, w tym nie wskazując na ich wadliwość czy niezupełność. Organ odwoławczy wprost wskazał, że ustalony w sprawie stan sprawy jest jednoznaczny
i kompletny.
Podsumowując WSA w Gdańsku podniósł, że w sprawie nic nie stało na przeszkodzie, aby organ odwoławczy, jeśli nie dostrzegł braków w zgromadzonym materiale dowodowym, dokonał jego oceny i wydał rozstrzygnięcie merytoryczne, przyjmując, że nieustalenie daty powstania niepełnosprawności nie stanowiło podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium decyzją z 26 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta z 3 czerwca 2022 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując m.in., że w swojej poprzedniej decyzji z 25 marca 2022 r. zlecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego i uzupełnienie materiału dowodowego sprawy poprzez m.in. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Wnioskodawczyni i jej niepełnosprawnej matki. Wywiad taki przeprowadzono 21 kwietnia 2022 r., w jego toku ustalono sytuację rodzinną Strony, stan zdrowia niepełnosprawnej w stopniu znacznym M. K., zakres czynności Wnioskodawczyni wykonywanych w ramach sprawowanej opieki. Ponadto do akt sprawy złożono dokumenty wskazujące na historię zatrudnienia Strony, której ostatnie zatrudnienie trwało do 25 października 2018 r. (umowa o pracę wygasła z upływem okresu, na jaki została zawarta), zaś w marcu 2019 r. Strona wniosła o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, które to prawo została jej przyznane do 30 października 2022 r.
Kolegium powtórzyło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie Kolegium zwróciło uwagę, że M. K. posiada znaczny stopień niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. przyznany od 25 września 2018 r. na stałe. Z przedłożonych do akt sprawy dowodów wynika natomiast, że aktywność zawodowa Strony obejmowała okres od 26 września 1990 r. do 25 października 2018 r. (umowa rozwiązała się z uwagi na upływ czasu, na jaki była zawarta). Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 4 marca 2019 r. Strona złożyła wniosek o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (ostatnio prawo to zostało przyznane do 30 października 2022 r.). A zatem, Wnioskodawczyni była aktywna zawodowo jeszcze w pierwszym miesiącu posiadania przez jej matkę znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium uznało tym samym, że w sprawie nie miała miejsce wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja Strony z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym (od 25 września 2018 r.) matką.
Organ odwoławczy rozważył następnie, czy fakt niepodejmowania aktywności zawodowej przez Wnioskodawczynię po przyznaniu jej matce znacznego stopnia niepełnosprawności wynika wyłącznie z konieczności i zakresu sprawowanej opieki nad matką. Kolegium zaznaczyło, że do tego niezbędne jest ustalenie stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej (w tym zakresu jej samodzielności) oraz zakresu wykonywanej przez Stronę opieki.
Organ odwoławczy wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego,
w szczególności wywiadu środowiskowego i oświadczeń składanych przez Stronę, wynika, że Wnioskodawczyni prowadzi z mężem, córką oraz niepełnosprawną matką wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto w tym samym domu mieszka druga córka Strony, która ze swoją rodziną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Mąż Wnioskodawczyni przebywa na rencie inwalidzkiej. Kolegium podało, że M. K. ma problemy
z poruszaniem się, choruje na astmę oskrzelową, nadciśnienie, jaskrę, zaćmę, cukrzycę, zwyrodnienie kręgosłupa oraz niedosłuch obustronny. Organ odwoławczy podkreślił,
że matka Strony samodzielnie korzysta z toalety, spożywa posiłki oraz lekarstwa, korzysta z kul i rollatora, nie wymaga usług opiekuńczych. Z kolei Wnioskodawczyni w ramach sprawowanej opieki pomaga matce wstawać z łóżka, myć się pod prysznicem, ubierać rano i przebierać wieczorem, przygotowuje leki oraz wszystkie posiłki, spaceruje z matką po mieszkaniu, a gdy jest odpowiednia pogoda to na dworze, robi zakupy, sprząta pokój matki, wykonuje zabiegi pielęgnacyjne zalecane przez lekarza, czyta jej książki i prasę. Gdy Strona musi wyjść z domu na 1-2 godziny wtedy opiekę nad niepełnosprawną matką przejmuje córka Wnioskodawczyni, przebywająca w domu z uwagi na sprawowanie opieki nad swoimi dziećmi (w wieku 6 i 3 lat).
Mając na uwadze powyższe ustalenia Kolegium przyznało, że stan zdrowia matki Strony jest taki, iż wymaga ona opieki osoby drugiej, jednakże zakres czynności wykonywanych przez Wnioskodawczynię i związanych ze sprawowaniem opieki, jak np. pomoc w myciu i w ubieraniu, podawanie posiłków i lekarstw (samodzielnie spożywanych przez matkę) jest taka, że nie sposób uznać jej za opiekę stałą lub długotrwałą
w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i zajmującą Stronie cały dzień, przez co uniemożliwiającą jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zwrócono uwagę, że sprawowana
w powyższym zakresie opieka wykonywana jest również w gospodarstwach domowych,
w których domownicy są aktywni zawodowo i łączą tę aktywność ze sprawowaną opieką poprzez organizację każdego dnia.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy podniósł, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zaakcentowano, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów
z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskodawca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W ocenie Kolegium taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.
Organ odwoławczy zaznaczył, że nie kwestionuje osobistego zaangażowania Strony w opiekę nad matką, uznaje jednak, że nie jest to opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność Wnioskodawczyni. Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny Kolegium zaznaczyło, że skoro sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to z okoliczności danego stanu faktycznego musiałaby wynikać taka skala niezbędnej pieczy sprawowanej przez opiekuna, że bez wątpliwości można wówczas przyjąć spełnienie istnienia przesłanek do przyznania świadczenia.
W ocenie organu odwoławczego zakres obowiązków Strony związanych z opieką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie zaś czynności jak przygotowywanie i podawanie posiłków oraz leków, pomoc przy porannej lub wieczornej toalecie, ubieraniu się, czy także - nie codzienne przecież - umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej, całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Wykonywane są one w zasadzie rano, wieczorem i przy obiedzie. Ponadto ćwiczenia ruchowe mogą być również wykonywane zarówno
w ciągu dnia, ale także po południu i ewentualnym powrocie Strony z pracy. Nie są one na tyle absorbujące, aby należało zapewnić matce ciągłą (całodzienną) obecność, czy też nieustający nadzór z jej strony. W istocie czynności te mogłyby być wykonywane zarówno przed ewentualnym rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych Strony. Kolegium zwróciło uwagę, że mąż Wnioskodawczyni jest rencistą przebywającym w domu
i też może wykonywać czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Także dorosła córka Strony, posiadająca własną rodzinę, pomaga przy opiece nad babcią. Z kolei pozostałe czynności wskazane przez Wnioskodawczynię (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie itp.) w istocie stanowią czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, poza godzinami pracy. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą stanowić usprawiedliwienia w powstrzymywaniu się od wykonywania, chociażby
w częściowym wymiarze, zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.
Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie zostały spełnione warunki do przyznania Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
W skardze na decyzję organu odwoławczego M. R., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Stawiając powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak
i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania
w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa
w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej
i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 26 kwietnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Liniewo z 3 czerwca 2022 r. odmawiającą M. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. K.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku
z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,
a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację
z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.
sygn. akt I OSK 1148/20 wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy
w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).
W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.
Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17
ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.
Organ odwoławczy ocenił natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która
z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie Kolegium, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).
Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,
że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez M. K. orzeczenia
o stopniu niepełnosprawności wydanego 4 grudnia 2018 r. przez Powiatowy Zespół
ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia
w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku
z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu
o niepełnosprawności.
Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione dotychczas uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organu odwoławczego,
że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.
Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego
z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).
Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 21 kwietnia 2022 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia M. K., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez Kolegium.
Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że M. R. (ur. w 1971 r.) mieszka z mężem (ur. w 1970 r.), który jest rencistą, córką (ur. w 2010 r.), która jest uczennicą szkoły podstawowej i niepełnosprawną matką M. K. (ur. w 1943 r.). Rodzina Skarżącej mieszka w domu jednorodzinnym, który jest dostosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej (szerokie drzwi, brak progów, brak schodów, podjazd do głównego wejścia do domu, toaleta wyposażona w brodzik). W tym samym domu mieszka druga córka Skarżącej, która ze swoim mężem i dwójką dzieci prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. M. K. choruje na astmę oskrzelową, nadciśnienie, jaskrę, zaćmę, cukrzycę, zwyrodnienia kręgosłupa, niedosłuch obustronny. M. R. ma średnie wykształcenie (sprzedawca-magazynier), pracowała zawodowo przez około 15 lat
(w okresie od 1990 r. do 2018 r.). Podczas wywiadu Wnioskodawczyni opisała, na czym polega codzienna opieka nad matką: jest to pomoc przy wstawaniu z łóżka i codziennym porannym myciu pod prysznicem, pomoc przy porannym ubieraniu się i wieczornym przebieraniu w koszulę nocną, przygotowywanie leków (rano i wieczorem), przygotowywanie posiłków. Pracownik socjalny wskazał, że M. K. porusza się po mieszkaniu korzystając z rollatora, przy dobrej pogodzie spaceruje również na świeżym powietrzu (w obecności córki). W wywiadzie zaznaczono, że matka Skarżącej samodzielnie korzysta z toalety, sama myje twarz i ręce, sama się czesze (aby zachować sprawność w rękach), sama spożywa posiłki i przyjmuje leki przygotowane przez córkę. Gdy M. R. opuszcza dom w celu załatwienia spraw urzędowych, zrobienia zakupów, czy umówienia wizyt lekarskich (co trwa od godziny do dwóch), wówczas opiekę nad M. K. przejmuje jej wnuczka, która mieszka w tym samym domu, nie pracuje, gdyż zajmuje się wychowaniem swoich dzieci. W wywiadzie odnotowano, że w domu przebywa mąż Skarżącej, który jest na rencie inwalidzkiej, obecnie po przebytej operacji brzusznej i nie jest w stanie sprawować opieki nad teściową (wcześniej też się nie angażował w pomoc). Na podstawie zebranych w trakcie wywiadu informacji pracownik socjalny ocenił, że Wnioskodawczyni wobec matki: zaspokaja codzienne potrzeby życiowe (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków), sprawuje opiekę higieniczną (sprzątanie pomieszczenia, pranie, prasowanie, utrzymywanie w czystości urządzeń sanitarnych, utrzymywanie higieny osobistej, bielizny), wykonuje zabiegi pielęgnacyjne zalecane przez lekarza (wykupywanie i podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich), zapewnia kontakt
z otoczeniem (zachęcanie do aktywności poprzez spacery, rozmowy, czytanie matce książek, prasy, pomoc w kontaktach ze społecznością lokalną).
Biorąc pod uwagę okoliczności wynikające z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego Sąd podziela stanowisko Kolegium, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r.
sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września
2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).
Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka Skarżącej wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą
i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadu wynika, że M. K. po domu porusza się korzystając z rollatora, przy sprzyjającej pogodzie spaceruje na świeżym powietrzu
(w obecności córki), sama zaspokaja potrzeby fizjologiczne, sama myje twarz i ręce, sama się czesze (aby zachować sprawność w rękach), samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej przez córkę posiłki i lekarstwa. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącą w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby
w niepełnym wymiarze czasowym.
Ponadto należy zwrócić uwagę, że z oświadczenia Strony dotyczącego czynności wykonywanych podczas opieki nad matką wynika, iż część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r.
sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt
I OSK 858/21).
Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącej i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia
25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.
Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,
w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych
w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu
i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło