I OSK 1527/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Po 393/22 w sprawie ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 24 marca 2022 r., nr SKO.PS.4040.102.2022 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 10 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Po 393/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 24 marca 2022r., nr SKO.PS.4040.102.2022 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oddalił skargę. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gniezna z 22 grudnia 2021r. znak ŚR.81286-1256/21, uchylającą decyzję własną tego organu z 29 stycznia 2021r., znak ŚR.81282-66/21 w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego na M.C. i A.C. na okres zasiłkowy 2018/2019. W uzasadnieniu organ wskazał, że Prezydent nie posiada uprawnienia do samoistnego rozstrzygania, czy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego bowiem w tym zakresie dokonał oceny Wojewoda, który pismem z 29 września 2021 r. poinformował, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na fakt, że M.C., mąż K.C., świadczy pracę na terenie [...] od 1 lutego 2018 r. W takim stanie sprawy Prezydent miał obowiązek uchylenia prawa do świadczeń rodzinnych za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie a w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję wniosła K.C. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd powołując się na art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm - dalej u.ś.r.) wskazał, że w przypadku, gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3. Wojewoda w tej sytuacji wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 u.ś.r. za okres, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 6 u.ś.r.). Prezydent prawidłowo zatem uchylił przyznane skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła K.C. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, tj.: 1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 23a ust. 2 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.) poprzez niezasadne oddalenie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że organy prawidłowo zastosowały w sprawie art. 23a ust. 5 u.ś.r., w sytuacji gdy skarga powinna być uwzględniona albowiem organy bezzasadnie zastosowały w sprawie art. 23a ust 5 u.ś.r., bez przeprowadzenia przez wojewodę postępowania dowodowego i wykazania, że w stosunku do skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, 2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego organy uchybiły ww. przepisom k.p.a., w szczególności poprzez: - brak uwzględnienia okoliczności, że: ojciec dzieci nie jest mężem skarżącej, co błędnie wskazało SKO w zaskarżonej decyzji, a czego nie wziął pod uwagę WSA; -skarżąca jest po rozwodzie, nie utrzymuje z ojcem swoich dzieci żadnych kontaktów; -skarżąca nie posiada żadnej wiedzy odnośnie M.C., także o jego obecnej aktywności zawodowej, - brak ustalenia, czy ojciec dzieci pobierał jakiekolwiek świadczenia rodzinne w [...], a jeśli tak, to jakiego rodzaju świadczenia pobierał i kiedy nastąpił zbieg świadczeń, - wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji na skutek braku dostatecznego wyjaśnienia przyczyn uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek, 3. art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, w szczególności zasad równości obywateli wobec prawa, słuszności i sprawiedliwości poprzez pozbawienie skarżącej prawa do należnych jej świadczeń rodzinnych w sytuacji, gdy równocześnie prawo to nie zostało stronie zagwarantowane w inny sposób. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej, albowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części, oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Skarżąca wniosła ponadto o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej z uwagi na chorobę pełnomocnika. Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wnosząc o jej oddalenie. W dniu 6 maja 2024 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącej kasacyjnie, w którym zawiadamia o zmianie nazwiska w okolicznościach zawarcia związku małżeńskiego. Sąd dołączył do akt sprawy ww. pismo o zmianie nazwiska skarżącej z K.C. na K.Ch. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 26 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 393/22 przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest kwestia powodu uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Prawidłowo wyjaśnił to Sąd I instancji w swoim uzasadnieniu wskazując, że bez znaczenia jest fakt, czy skarżąca i ojciec dzieci M.C. są małżeństwem, czy żyją razem jako rodzina, czy też nie utrzymują ze sobą kontaktu. Z punktu widzenia prawa istotne są więzi formalne - prawne, czyli fakt, że M.C. jest ojcem dzieci. W tym znaczeniu, a więc w świetle prawa, M.C. jest członkiem rodziny. Wskazano również, że M.C. świadczy pracę na terenie [...] od 1 lutego 2018 r. Uzyskanie zaś przez organ gminy informacji od wojewody, że w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Zatem zastosowanie art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r., poz. 615; dalej: u.ś.r., ustawa) oraz uchylenie przez organ pierwszej instancji prawa do świadczenia było czynnością związaną i jedynie konsekwencją ustaleń Wojewody Wielkopolskiego. W świetle przedstawionej analizy wskazać bowiem trzeba, że zgodnie z art. 23a ust. 2 u.ś.r. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w przypadku ustalenia, że osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka (ojciec lub matka lub oboje) w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Członkostwo w rodzinie jest oceniane poprzez definicję zawartą w art. 3 u.ś.r., zgodnie z którą przez członków rodziny należy rozumieć m.in. rodziców dzieci (art. 3 pkt 16 u.ś.r.). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji powołując się na utrwalone w tym zakresie orzecznictwo "ojciec dziecka, niezależnie od tego czy utrzymuje z nim kontakt i czy przyczynia się do jego utrzymania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia, zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwy organ, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego" (zob. wyroki NSA: z dnia 18 października 2018 r. I OSK 949/18, z dnia 18 października 2018 r. I OSK 807/18, z dnia 28 września 2018 r. I OSK 1763/18, publ: Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach - ww.orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiany przepis wskazuje jedynie na kompetencję właściwego organu (tu: Prezydent Miasta Gniezna) do uchylenia swojej decyzji przyznającej świadczenia rodzinne za okres, co do którego wojewoda ustalił, że ojciec dzieci – M.C. podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis ten nie normuje natomiast kwestii zakresu czynności wyjaśniających, które podejmuje wojewoda w celu ustalenia ww. okoliczności. Tak więc wojewoda jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 u.ś.r.). Ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń wojewoda orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Z konstrukcji powołanych przepisów wynika więc, że decyzja wydawana w powyższym zakresie nie jest decyzją uznaniową, lecz jest aktem administracyjnym związanym ze stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy: 1. przyznanie przez właściwy organ świadczenia rodzinnego; 2. stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnym stanie faktycznym po przyznaniu świadczenia rodzinnego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; 3. uchylenie z tej przyczyny przez właściwy organ swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. Wskazać jednocześnie niejako na marginesie należy, że kwestia prawidłowości decyzji uchylającej wcześniejszą decyzję, stanowiącą podstawę uprawnienia do świadczeń, stanowi osobną sprawę administracyjną, odrębną od sprawy uznania świadczenia za nienależnie pobrane czy nakazania jego zwrotu, która może być przedmiotem odrębnej skargi do sądu administracyjnego (zob. wyroki NSA: z dnia 5 kwietnia 2024 r. I OSK 1515/22; z 11 października 2017 r., sygn. akt I OSK 807/17). W sprawie jest niesporne, że M.C. jest ojcem M. i A.C. Bezspornie również M.C. świadczy pracę na terenie [...] od dnia 1 lutego 2018 r. Uzyskanie zaś przez organ gminy informacji od wojewody, że - według ustaleń tego organu - w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obligowało organ (a więc jak już wyżej wskazano organ nie ma tutaj dowolności) do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba (członek rodziny w której wydano decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych) podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. A zatem w sprawie prawidłowo zastosowano art. 23a ust. 2 i 5 ustawy, tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 23a ust. 2 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Sąd I instancji prawidłowo bowiem przeanalizował decyzje obu organów w kontekście powołanych przepisów i tym samym zasadnie oddalił skargę. W świetle przedstawionej analizy odmówić słuszności należy również zarzutowi naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 kpa. Orzekające w sprawie organy administracyjne, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej rzetelnie przenalizowały materiał dowodowy i zastosowały właściwe przepisy czego wyraz dały w uzasadnieniach swoich decyzji, trudno się dopatrzyć wskazywanych naruszeń proceduralnych w przeprowadzonym postępowaniu, Sąd I instancji poddał zaś sprawę rzetelnej kontroli i szczegółowo omówił w swoim wyroku. Również i wyrokowi nie sposób zarzucić braku wnikliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji i niezasadne oddalenie skargi. Tym samym żadnego ze przywoływanych w zarzucie przepisów ani organy ani Sąd nie naruszyły. W konsekwencji poczynionej analizy nie zostały naruszone również art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Jak już wyjaśniono organ wykonując swoje obowiązki uchylił swoją decyzję do czego był ustawowo zobligowany, trudno zatem mówić o naruszeniu zasad równości obywateli wobec prawa, słuszności i sprawiedliwości. Konkludując należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie naruszył prawa materialnego. W konsekwencji nie można także zarzucić Sądowi I instancji, że naruszył przepisy postępowania nie dokonując wnikliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji. Nie sposób się zgodzić także z wyszególnionymi zarzutami odnośnie nieuwzględnienia okoliczności, że ojciec dzieci nie jest mężem skarżącej, ani że skarżąca jest po rozwodzie i nie utrzymuje z ojcem swoich dzieci żadnych kontaktów, czyli także że nie posiada żadnej wiedzy odnośnie aktywności zawodowej M.C. ani czy pobierał jakiekolwiek świadczenia rodzinne w [...] - co nie miało w sprawie żadnego znaczenia i co Naczelny Sąd Administracyjny już wykazał. Wadliwości uzasadnienia zaskarżonej decyzji również nie sposób się dopatrzyć – organy powołały właściwe przepisy, omówiły je w kontekście materiału dowodowego i wyjaśniły przyczyny uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania są zatem niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.