I SAB/Wr 5/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Horobiowski (sprawozdawca),, Sędziowie: Sędzia WSA Asesor WSA Marta Semiczek,, Anna Kuczyńska-Szczytkowska,, po rozpoznaniu w Wydziale I, na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, w dniu 4 lipca 2024 r., sprawy ze skargi: M. W. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Fabryczna w przedmiocie nierozpatrzenia we właściwym terminie wniosku o zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2021 r.: I. stwierdza, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Fabryczna dopuścił się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w przedmiocie zobowiązania organu do wydania aktu kończącego postępowanie w określonym terminie od daty przekazania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. zasądza od Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Fabryczna na rzecz strony skarżącej kwotę 597,00 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Postępowanie przed organem administracji. 1.1. Przedmiotem skargi M. W. (dalej: Strona, Podatnik, Skarżący) jest bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Fabryczna (dalej: organ, NUS) w przedmiocie nierozpatrzenia we właściwym terminie wniosku o zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2021 r. 1.2. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 1 czerwca 2022 r. (wpływ do organu w dniu 10 czerwca 2022 r.) Strona wniosła o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2021 r. zadeklarowanym na formularzu PIT-8AR i uiszczonym przez spółkę prawa handlowego (z siedzibą w W.) w charakterze płatnika za Podatnika będącego jej komplementariuszem i większościowym udziałowcem. Powołując art. 30a ust. 6a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1128 ze zm.; dalej: ustawa o PIT), Podatnik wyjaśnił, że w związku z posiadaniem 99,50 % udziałów jako komplementariusz spółki z o.o. spółki komandytowej przysługuje mu prawo do pomniejszenia (o kwotę odpowiadającą iloczynowi) w ww. udziale procentowym w zysku tej spółki i podatku należnego od dochodu tej spółki za rok podatkowy, z którego przychód z tytułu udziału w zysku został uzyskany. Wskazał, że zeznanie podatkowe spółki na formularzu CIT-8 zostało wysłane elektronicznie do urzędu w dniu 1 czerwca 2022 r. 1.3. Wobec bierności organu Strona, pismem z dnia 27 stycznia 2023 r., zwróciła się o ustosunkowanie się do jej wniosku z dnia 1 czerwca 2022 r., a następnie –pismem z dnia 3 marca 2023 r. – wniosła ponaglenie. 1.4. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2024 r. organ przesłał wniosek Podatnika zgodnie z właściwością do Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Mokotów. 2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji. 2.1. Pismem z dnia 6 czerwca 2023 r. (wpływ do organu w dniu 12 czerwca 2023 r.) Strona wniosła do tutejszego Sądu za pośrednictwem organu skargę na bezczynność w przedmiocie rozpoznania ww. wniosku (skarga przekazana do tut. Sądu przez organ w dniu 26 lutego 2024 r.), wnosząc o: 1) stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego lub dokonania zwrotu nadpłaty wraz z oprocentowaniem w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi podatkowemu; 3) zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu Strona podniosła, że do dnia złożenia skargi organ podatkowy nie dokonał zwrotu nadpłaty, jak również nie wydał rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, ani też nie poinformował Skarżącego o przyczynach niedotrzymania terminu i nie wskazał nowego terminu jej załatwienia. 2.2. W sporządzonej w dniu 26 lutego 2024 r. odpowiedzi na skargę organ wniósł o stwierdzenie, że wprawdzie dopuścił się on bezczynności, jednak bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.; dalej: O.p.) właściwą czynnością w przedmiocie wniosku Skarżącego powinno być jego niezwłoczne przekazanie do właściwego organu podatkowego, którym – zgodnie z § 16 ust. 1 pkt 1b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz.U. z 2022 r., poz. 565; dalej: rozporządzenie MF) – jest Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Mokotów właściwy ze względu na adres siedziby płatnika. Tym samym bezczynność organu polegała na niepodjęciu działań stosownie do wyżej przywołanego przepisu art. 170 O.p. Organ przyczynę opóźnienia w przekazaniu wniosku wyjaśnił wystąpieniem w badanym okresie dużego wpływu błędnie adresowanych do niego wniosków komplementariuszy o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym, którzy pomimo zmiany przepisów w 2021 r. wnioski składali błędnie do organów podatkowych właściwych dla podatnika, a nie płatnika. Nieterminowe przekazanie wniosku Skarżącego wynikało jednak w pierwszym rzędzie z: - braków oraz zmian kadrowych i dużej rotacji pracowników w urzędzie organu, - obciążenia pracowników komórki czynności sprawdzających dodatkowymi zadaniami związanymi z pomocą podatnikom w związku z wielokrotną nowelizacją przepisów podatkowych, - wprowadzeniem nowego elektronicznego systemu kancelaryjnego zarządzania dokumentacją, ponieważ nowe zasady obsługi dokumentów i odmienne funkcjonalności programu, w tym dotyczące raportowania, wpłynęły na utrudniony nadzór nad weryfikacją załatwianych spraw. W ocenie NUS, bezczynność organu była zatem działaniem niecelowym, wynikała z trudnej sytuacji kadrowej w komórce czynności analitycznych i sprawdzających, co przemawia za odstąpieniem przez Sąd od stwierdzenia, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. 3.1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ organ dopuścił się bezczynności w sprawie z wniosku Skarżącego. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). 3.2. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. obejmuje ona orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. – "akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa"). Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. 3.3. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że jakkolwiek zwrot nadpłaty jest czynnością materialno-techniczną, to spełnia ona przesłanki uznania jej za czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Dopuszczalne jest zatem wniesienie skargi na bezczynność organu, który będąc zobowiązanym do zwrotu nadpłaty (rozliczenia), nie dokonał go w terminie przewidzianym prawem lub w inny sposób nie załatwił sprawy wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2418/13, wyrok NSA z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 1215/14, postanowienie NSA z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2708/14 i wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 2282/15, wyrok NSA z dnia 23 października 2019 r., sygn. akt II FSK 1580/19; wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Spełniony został również w niniejszej sprawie wymóg wyczerpania środków zaskarżenia. Skarżący wniósł bowiem ponaglenie na bezczynność organu (art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a.). 3.4. Rozpoznanie sprawy zainicjowanej skargą na bezczynność lub przewlekłość organu wymaga zbadania, czy organ podatkowy wywiązał się z obowiązku terminowego załatwienia konkretnej sprawy. Rola sądu administracyjnego badającego skargę na bezczynność ogranicza się wyłącznie do sprawdzenia, czy organ podjął stosowne działanie, do którego był zobowiązany i nie może polegać na merytorycznym rozstrzyganiu sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 28 października 2016 r., sygn. akt I FSK 277/15; 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 490/15; 16 listopada 2018 r., sygn. akt I FSK 1508/18). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2660/18). 3.5. Podstawowe terminy i sposoby dokonywania czynności przez organy podatkowe zostały określone w art. 125 O.p. i art. 139 O.p. Nakazuje się w nich organom wnikliwość, szybkość, sięganie po najprostsze środki, o ile to możliwe niezwłoczne załatwienie sprawy, a jeśli wymagane jest postępowanie dowodowe załatwienie sprawy zasadniczo w terminie jednego lub dwóch miesięcy. Dla zwrotu nadpłaty po zakończeniu postępowania podatkowego lub bez jego przeprowadzania dla konkretnych stanów faktycznych terminy zostały przewidziane w art. 77 § 1 O.p. 3.6. Niniejsza sprawa, zważywszy na ustalony stan faktyczny, powinna zostać jednak załatwiona, jak trafnie przyznaje NUS w odpowiedzi na skargę, po myśli art. 170 § 1 O.p. – niezwłocznym przekazaniem sprawy innemu organowi według właściwości. Istotnie bowiem – zgodnie z § 16 ust. 1 pkt 1b rozporządzenia MF, wydanego z upoważnienia udzielonego w art. 17 § 2 O.p. – jeżeli podatnik kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokość pobranego podatku (tj. zachodzi sytuacja określona w art. 75 § 1 O.p.), właściwy jest organ podatkowy ze względu na adres siedziby płatnika. W niniejszej sprawie płatnik ma siedzibę w W. Wniosek o stwierdzenie nadpłaty Skarżący zatem nieprawidłowo wniósł do organu we Wrocławiu. 3.7. W sprawie wniosek Podatnika z dnia 1 czerwca 2022 r. wpłynął do organu w dniu 10 czerwca 2022 r. i powinien zostać przekazany według właściwości niezwłocznie. Tymczasem organ zwlekał z zastosowaniem art. 170 O.p. do dnia 30 stycznia 2024 r., tj. ponad 19 miesięcy. Wynika z tego, że NUS pozostawał w bezczynności ponad półtora roku. Stwierdzenia faktu bezczynności żąda Skarżący w skardze i wnosi o takie rozstrzygnięcie także organ w odpowiedzi na skargę, a przyjęty przez Sąd stan faktyczny potwierdza zasadność tych stanowisk. Z tych też względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (pkt I sentencji wyroku). 3.8. Z uwagi na oczywiście nieskomplikowany charakter sprawy oraz półtoraroczny okres zwłoki, bezczynność należy uznać za rażącą, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Zgodnie bowiem ze słownikowym znaczeniem tego sformułowania za działanie "rażące" należy uznać działanie bezspornie ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Stwierdzony przez Sąd stan faktyczny wskazaną definicję wyczerpuje. Jednocześnie organ podatkowy przed stwierdzeniem rażącej bezczynności nie może się skutecznie bronić, wskazując na kwestie organizacyjne, które leżą przecież po jego stronie. Ewentualna wina pracowników urzędu oraz sposób wykonywania i organizacji pracy, w sytuacji znacznego i oczywistego przekroczenia terminu przewidzianego w przepisach, mogą mieć co najwyżej drugorzędne znaczenie. Nie obwiniając pracowników organu, być może obciążonych w badanym okresie obowiązkami zawodowymi ponad miarę i nie obwiniając osób odpowiedzialnych za organizację pracy urzędu, które być może – ze względu na takie, a nie inne, zasoby przydzielone im do realizacji zadań – obiektywnie nie miały możliwości zapobieżenia zaistniałej sytuacji, faktem jest, że przewidziany przez przepisy termin został przekroczony rażąco. Ewentualny nadzwyczajny wpływ spraw lub trudności techniczne mogłyby zatem wpływać na ocenę celowości wymierzenia grzywny lub przyznania stronie sumy pieniężnej. W sprawie niniejszej Strona w skardze takich wniosków nie zawarła, a Sąd z urzędu nie dopatrzył się potrzeby ich stosowania. 3.9. Wobec zakończenia czynności w sprawie pismem z dnia 30 stycznia 2024 r., Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania stosownego rozstrzygnięcia, stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku). 3.10. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Na koszty składały się z kolei kwoty: wpisu sądowego w wysokości 100 zł, opłaty skarbowej w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 480 zł (pkt IV sentencji wyroku).