VIII SA/Wa 421/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia 22 lutego 2024 r. nr [...] Wójt Gminy [...] (dalej jako "organ I instancji" lub "Wójt") decyzją z [...] lutego 2024 r., Nr [...], działając m.in. na podstawie art. 2 pkt. 2, art. 3 pkt. 11, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 29, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych") odmówił J. W. (dalej jako "wnioskodawczyni", "strona" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką R. P. W uzasadnieniu organ I instancji jako powód odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia wskazał, że znaczny stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki – matki wnioskodawczyni nie powstał w wieku określonym w art. 17 ust. 1b pkt 1 lub pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Od powyższej decyzji wnioskodawczyni złożyła odwołanie. Strona podniosła, że decyzja Wójta jest dla niej krzywdząca. Jej matka jest bowiem niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Rodzeństwo skarżącej zadeklarowało pomoc, ale pomocy tej nie świadczy nawet sporadycznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z [...] kwietnia 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako "Kpa"), po rozpoznaniu ww. odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO przedstawiło w pierwszej kolejności stan faktyczny sprawy. Wskazało, że skarżąca w dniu 29 grudnia 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką (ur. [...] r.). Ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] listopada 2023 r., wynika, że matka wnioskodawczyni od [...] lipca 2022 r. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W dacie wydania orzeczenia matka wnioskodawczyni miała [...] lata. W oświadczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona podała między innymi, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika. Ponadto skarżąca oświadczyła, że [...] grudnia 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W oświadczeniu z [...] grudnia 2023 r., będącym załącznikiem do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca podała, że od [...] grudnia 2023 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. W kolejnym oświadczeniu (będącym załącznikiem do wywiadu środowiskowego z [...] stycznia 2024 r.) strona podała między innymi, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym i nie podejmuje pracy zarobkowej. Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, iż wnioskodawczyni mieszka wraz z matką, w miejscowości [...] [...], gmina W.. Matka strony ma [...] lata, jest wdową, oprócz skarżącej ma syna – D. [...], który ze względu na przewlekłą chorobę nie deklaruje opieki nad matką, syna – Z. P. - który nie pracuje i nie chce sprawować opieki nad matką, syna – J. P. - który prowadzi gospodarstwo rolne i opiekuje się trojgiem uczących się dzieci i nie może sprawować opieki nad matką, córkę – A. O. - która pracuje zawodowo i sprawuje opieką nad dwojgiem uczących się dzieci i nie może sprawować opieki nad matką oraz córkę – M. W., która mieszka w innej miejscowości, pracuje zawodowo i sprawuje opieką nad dwojgiem uczących się dzieci i nie może opiekować się matką. Z uwagi na swój wiek oraz posiadane schorzenia matka skarżącej nie potrafi samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym i potrzebuje pomocy osoby trzeciej. Ze względu na choroby [...] i [...] wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Wymaga pomocy w zakresie utrzymania higieny osobistej, przygotowywaniu posiłków, pomocy przy ubieraniu się, dawkowaniu i podawaniu lekarstw, umawianiu wizyt i zawożeniu do lekarza. Ponadto wymaga pilnowania, ponieważ zapomina co i kiedy robi. Organ I instancji nie zakwestionował zakresu opieki skarżącej nad matką. Kolegium zauważyło, że w aktach sprawy znajdują się: zaświadczenie Wójta, z którego wynika, że skarżąca jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowe), gruntów leśnych o powierzchni [...] ha oraz zaświadczenie Wójta, z którego wynika, że strona jest współwłaścicielem gruntów rolnych o powierzchni [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowe). Z powyższego wynika, że wnioskodawczyni posiada grunty rolne stanowiące gospodarstwo rolne. Ponadto organ I instancji pozyskał od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej też jako "ARiMR") informację, że strona jest zarejestrowana w systemie jako producent rolny, lecz nie pobierała żadnych płatności bezpośrednich realizowanych przez ARMIR. Zdaniem SKO wnioskodawczyni nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Czynność taka winna być udokumentowana chociażby wykreśleniem rolnika jako producenta rolnego z systemu ARiMR. Strona, jak podała w oświadczeniu z [...] grudnia 2023 r. i z [...] stycznia 2024 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Stwierdzić należy, że niewątpliwie skarżąca będąca rolnikiem złożyła stosowne oświadczenie, dotyczące zaprzestania jedynie pracy w gospodarstwie rolnym, co w przypadku rolników nie jest jednak wystarczające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. W tym przypadku nie ma innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy (świadectwo pracy), czy osób prowadzących działalność gospodarczą (wykreślenie z CEiDG). Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie oświadczenie podlega bowiem ocenie na zasadach ogólnych zgodnie z regułami procesowymi wynikającymi z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Dlatego organy administracji są uprawnione do weryfikacji złożonych oświadczeń. Kolegium przytoczyło przy tym stanowisko WSA w Olsztynie zawarte w wyroku o sygn. akt II SA/O1 521/11, w którym ww. Sąd stwierdził, że wnioskodawca musi być osobą faktycznie bezrobotną i opiekującą się niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wtedy też uzasadniona jest pomoc państwa. SKO podniosło nadto, że Naczelny Sąd Administracyjny w ustnym uzasadnieniu uchwały argumentował, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi rodzaj rekompensaty finansowej dla osób, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Praca we własnym gospodarstwie rolnym nie została jednak na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych zrównana z innymi formami aktywności zawodowej. Rolnik nie jest bowiem poddany reżimowi pracy - określonym godzinom czy miejscu jej wykonywania. Przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rolnik może także przy prowadzeniu gospodarstwa korzystać z pomocy innych lub zatrudniać pracowników najemnych, a wygospodarowany w ten sposób czas poświęcać na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Prowadzenie gospodarstwa może również polegać tylko na zarządzaniu nim, np. ustaleń dotyczących gruntów i ich uprawy. Konkludując, organ odwoławczy wskazał, że w pełni podziela stanowisko ww. Sądu w powyższym przedmiocie i stwierdził, że skoro skarżąca jest wpisana jako producent rolny, to tym samym nie zaprzestała ona jako rolnik - prowadzenia tego gospodarstwa. Tak więc, w chwili obecnej nie może ona nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też, chociaż z innej przyczyny niż uczynił to organ I instancji, Kolegium na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa postanowiło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Pismem z [...] maja 2024 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję SKO. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niepoprawne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że jest ona osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad swoją matką, która legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji, co skutkowało wydaniem błędnej decyzji odmawiającej skarżącej przyznania prawa do ww. świadczenia; 2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, co skutkowało niepoprawnym ustaleniem, że skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne, mimo że zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, co miało wpływ na wynik postępowania w ten sposób, że skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 80 Kpa poprzez dokonanie wybiórczej, dowolnej oceny materiału dowodowego, skutkującej błędnym ustaleniem stanu faktycznego w zakresie rezygnacji skarżącej z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co miało wpływ na wynik postępowania w ten sposób, że skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nadto wniosła również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dołączonej do skargi decyzji nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z/s w [...] o wykreśleniu skarżącej z ewidencji producentów oraz uchyleniu numeru identyfikacyjnego na fakt zaprzestania przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu skargi, jej autor wskazał, że skarżąca od grudnia 2023 r. nie prowadzi już gospodarstwa rolnego, a zatem spełnia wszelkie przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. U podstaw zaskarżonej decyzji leżą błędne ustalenia faktyczne spowodowane naruszeniem przez organy obu instancji przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Organy administracji nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie zebrały i nie rozważyły wyczerpująco materiału dowodowego, lecz dokonały dowolnej, wybiórczej oceny dowodów. Celem ustalenia spełnienia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego organy dokonały oceny dowodów w postaci: oświadczeń skarżącej o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, zaświadczenia Wójta o wielkości posiadanego przez skarżącą gospodarstwa rolnego oraz zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa informującego o zarejestrowaniu skarżącej jako producenta rolnego oraz braku pobierania przez nią płatności bezpośrednich realizowanych przez ARiMR. Z ostatniego ze wskazanych dowodów wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny. Na tej podstawie organy administracji ustaliły, że skarżąca, mimo złożonych oświadczeń, nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Taka dowolna i wybiórcza ocena materiału dowodowego doprowadziła do błędnego ustalenia stanu faktycznego w powyższym zakresie, to zaś skutkowało nieprawidłowym uznaniem przez organy, że skarżąca nie spełnia przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżąca zauważyła, że nie pobiera i nigdy nie pobierała dopłat bezpośrednich co wprost wskazuje, że nie jest ona producentem rolnym. Bezsprzecznym jest jednak, że z faktu braku wyrejestrowania się z rejestru producentów rolnych nie można wyciągnąć wniosku, iż skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie miała nawet świadomości bycia zarejestrowaną jako producent rolny, gdyż nigdy nie sprzedawała ona żadnych płodów rolnych. Rejestracja jako producent rolny miała zaś miejsce w związku z otrzymanym od Gminy [...] dofinansowaniem na zalesienie nieruchomości. W związku z otrzymaną decyzją SKO skarżąca niezwłocznie wyrejestrowała się z rejestru producentów rolnych. Organy administracyjne w sposób bardzo uproszczony wyciągnęły wnioski, które nie zasługują na aprobatę, gdyż są całkowicie sprzeczne z zasadą swobodnej, zgodnej z zasadami logiki oceny dowodów. Autor skargi nadto wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Stan jej zdrowia z każdym dniem się pogarsza. Ma zaawansowaną [...], [...] są tak znaczne, że czasem nie wie nawet, gdzie się znajduje, chce uciekać z własnego domu. Choroba [...] II stopnia z każdym dniem postępuje coraz bardziej. Matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie wykonać nawet prostych czynności dnia codziennego. We wszystkim pomaga jej skarżąca - zaprowadza matkę do toalety, ubiera ją, myje, podaje leki, przygotowuje posiłki, zawozi na wizyty lekarskie. Obecnie stan zdrowia R. P. jest na tyle zły, że skarżąca nie może zostawić matki samej w domu, musi cały czas sprawować nad nią opiekę. Dodatkowo skarżąca jest jedyną osobą, która może zająć się R. P. Skarżąca nie może liczyć na pomoc innych osób w opiece nad chorą matką, dlatego musiała zrezygnować z pracy zarobkowej oraz z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie skarżącej nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wszelkie przesłanki warunkujące możliwość przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. jest ona osobą zobowiązaną do alimentacji wobec swojej matki, która legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji i w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki zrezygnowała z pracy oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego. Obecnie zakres opieki sprawowanej jest tak szeroki, że nie pozwala on skarżącej na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej czy też wykonywanie jakichkolwiek czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Rezygnacja z pracy oraz z prowadzenia gospodarstwa ma więc bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Bezsprzecznym jest więc, że zaskarżona decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta były błędne, a zatem winny zostać uchylone. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi. Uznając zarzuty skargi za niezasadne podtrzymało swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Sąd na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U 2022, poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) obejmuje m.in. orzekanie w sprawie skarg na inne niż określone w pkt 1 - 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W ramach swej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzeka w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność aktu podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie została objęta decyzja SKO w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca w dniu [...] grudnia 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, dlatego w rozpoznawanej sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Przypomnieć należy, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, w pierwszej kolejności należy wskazać, że argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że - na dzień wydania zaskarżonej decyzji - prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ww. ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem. Brak jest zatem podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na nie spełnianie warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak to uczynił organ I instancji. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, SKO w niniejszej sprawie, chociaż z innej przyczyny niż uczynił to organ I instancji, ostatecznie utrzymało jednak w mocy decyzję Wójta, wskazując na brak spełnienia określonego w art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymogu zaprzestania prowadzenia przez wnioskodawczynię, gospodarstwa rolnego - z powołaniem się na fakt, że strona nadal jest zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych ARiMR. Zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ww. ustawy). Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie. Nie wyklucza to jednak możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie - która powinna się odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1073/21; wyrok WSA w Gdańsku z 6 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Gd 614/23, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak zaprzestania prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego, jest co najmniej przedwczesne. Wnioski SKO w tym zakresie nie znajdują bowiem uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Należy wskazać, że prawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym", lecz przyjmuje się, że ten brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego i zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem wymienione okoliczności wskazują na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest więc obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Ponadto, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie można uznać faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, przysługującym rolnikowi, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy (tak np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Kielcach z 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 742/23, wyrok WSA w Krakowie z 24 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1394/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1273/20). Jednocześnie przyjmuje się, że fakt pobierania dopłat bezpośrednich, jako korzyści finansowych z prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne ponieważ stanowi niejako dowód prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak zaś wskazała skarżąca w swoim oświadczeniu z [...] stycznia 2024 r. nie pobierała ona z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa żadnych płatności ani nie otrzymała zwrotu podatku akcyzowego (zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego w produkcji rolnej). Również ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy pisma Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] lutego 2024 r. wynika, że skarżąca pomimo zarejestrowania jej jako producenta rolnego, nie pobierała żadnych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego oraz płatności dotyczących działania: Płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Samo ustalenie przez organy, że skoro skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny, nie jest wystarczające do uznania, że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organy powinny bowiem wyjaśnić czy skarżąca faktycznie prowadzi to gospodarstwo, czy też nie i ewentualnie kiedy zaprzestała jego prowadzenia w tym znaczeniu, jakie przestawiono wyżej. Zaniechanie wyjaśnienia tej kwestii w sposób nie pozostawiający wątpliwości świadczy o naruszeniu przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 Kpa, a oparcie decyzji na dowodzie uzyskanym z ARiMR bez weryfikacji informacji ewidencyjnych z faktycznym stanem rzeczy w okresie po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego świadczy o naruszeniu art. 80 Kpa. Sąd uznał, że naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zwrócić należy również uwagę, że oceny przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonuje się na datę złożenia wniosku. Jeżeli na datę złożenia wniosku zostaną spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to organ takie świadczenie powinien przyznać. Na koniec wypada jeszcze wyjaśnić, że Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przede wszystkim przeprowadzenie ww. dowodu nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Załączona do skargi kserokopia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] maja 2024 r. nie stanowi również dokumentu bowiem nie została potwierdzona za zgodność z oryginałem. Ponadto przedmiotowa decyzja została wydana już po wydaniu zaskarżonej decyzji SKO. Sąd administracyjny bada zaś zgodność z prawem zaskarżonej decyzji na czas jej wydania przez organ. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.