I GZ 294/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1493/23 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 14 marca 2023 r. nr ONW/28/2023 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/WA 1493/23 oddalił wniosek K. Z. (dalej: skarżąca) o wyłączenie sędziego WSA Beaty Blankiewicz-Wóltańskiej od orzekania w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 14 marca 2023 r., nr ONW/28/2023 w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Pismem z dnia 7 grudnia 2023 r. skarżąca na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wniosła o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziego WSA Beaty Blankiewicz-Wóltańskiej z uwagi na to, że orzekała w sprawach jej brata o podobnym stanie faktycznym i problemie prawnym. Sędzia Beata Blankiewicz-Wóltańska orzekała już w sprawach jej brata, w których wystąpił ten sam problem prawny (stworzenie sztucznych warunków dla uzyskania płatności) i oddaliła jego skargi we wszystkich sprawach o sygn. akt: V SA/Wa 824/23, V SA/Wa 975/23, V SAM/a 976/23, V SAM/a 977/23 - dotyczących poszczególnych płatności rolniczych na 2021 r. W ocenie skarżącej Sędzia wyrobiła sobie określony pogląd prawny. Skoro Sędzia przyjęła takie stanowisko w sprawach jej brata, to z uwagi na specyfikę spraw oraz taki sam problem prawny, wynikający w znaczniej mierze ze wspólnego - co do istoty - stanu faktycznego skarżąca zgłasza wątpliwości w zakresie bezstronności Sędzi w jej sprawie. W dniu 8 grudnia 2023 r. sędzia WSA Beata Blankiewicz-Wóltańska złożyła oświadczenie, iż po jej stronie nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby stanowić podstawę do wyłączenia jej z urzędu od rozpoznania sprawy ani nie istnieją żadne przesłanki ani okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziego WSA Beaty Blankiewicz-Wóltańskiej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniono w art. 18 p.p.s.a. Ponadto niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu wskazywane przez skarżącą okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia Sędzi od orzekania w sprawie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może bowiem stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych, podobnych spraw wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet dotyczących tej samej kwestii - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych we wnioskach o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął, od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienia NSA: z 16 listopada 2015 r. II GZ 339/10; z 5 października 2023 r. I OSK 3024/18). W ocenie Sądu I instancji, podnoszone przez skarżącą zastrzeżenia są chybione i nie wywołują uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego WSA Beaty Blankiewicz-Wóltańskiej, a w konsekwencji nie uzasadniają jej wyłączenia. Dodatkowo wskazał, że z treści oświadczenia złożonego przez sędziego WSA Beatę Blankiewicz-Wóltańską wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności czy to określone w art. 18 czy też w art. 19 p.p.s.a., które dawałyby podstawy do wyłączenia jej od orzekania w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r. I FZ 147/12; z 9 października 2013 r. II OZ 851/13; z 24 września 2014 r. l OZ 754/14). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła K. Z. Wniosła o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła wydanie go przy naruszeniu następujących przepisów prawa: 1) art. 19 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o wyłączenie od orzekania w sprawie przez sędziego WSA Beaty Blankiewicz-Wóltańskiej, pomimo ziszczenia się podstaw do zastosowania takiego wyłączenia. 2) art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie rozprawy i wydanie wyroku w sytuacji, w jakiej skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy, o czym stanowi art. 22 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie sędzia Beata Blankiewicz-Wóltańska, którego wyłączenia domagała się skarżąca, złożyła oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia jej od orzekania w rozpoznawanej sprawie. Z kolei motywy zażalenia upatrujące ziszczenie się w stosunku do tego sędziego przesłanki z art. 19 p.p.s.a. były bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie oddalił wniosek skarżącej, gdyż nie uprawdopodobniła ona okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego od prowadzenia sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jako okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego - w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. - nie można było postrzegać tego, że wspomniany sędzia brał już udział w orzekaniu w innych sprawach rodziny skarżącej o podobnym stanie faktycznym i problemie prawnym wyrażając określone poglądy prawne. Wyrobienie sobie poglądu co do określonego materiału dowodowego jest naturalną konsekwencją jego oceny i samo przez się nie oznacza, że w innej sprawie - o zbliżonym, czy nawet tożsamym materiale dowodowym - sędzia może z powodu tej wcześniejszej wiedzy nie kierować się obiektywizmem (por. wyrok NSA z dnia 17 września 2019 r., sygn. akt I FZ 133/19). Wniosek o wyłączenie sędziów nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, iż skoro sędzia wydał w innej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziów nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt I FZ 38/23). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywana przez skarżącą okoliczności nie stanowi żadnej z określonych w art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie. Wobec powyższego żaden z zarzutów zażalenia nie zasługiwał na uwzględnienie. W takim zatem stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.