I SA/Bd 394/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym skargi adwokata R. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19 w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 października 2019 r. nr 0401-IOD1.4102.15.2019.3 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania Wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 492/21, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19, którym Sąd I instancji oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 października 2019 r. nr 0401-IOD1.4102.15.2019.3 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Pismem z dnia 27 października 2021 r. adwokat R. S. złożył wniosek o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy przyznał ustanowionemu z urzędu dla skarżącej pełnomocnikowi, adwokatowi R. S. ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 1.476 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pismem z dnia 27 marca 2023 r. pełnomocnik wskazując na treść art. 359 § 2 k.p.c. wniósł o zmianę ww. postanowienia referendarza sądowego przez przyznanie w miejsce wynagrodzenia w kwocie 1.476 zł (1.200 zł + VAT) wynagrodzenia w kwocie 2.214 zł (1.800 zł + VAT). W uzasadnieniu wniosku adwokat wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił wniosek jako niedopuszczalny. Sąd wskazał, że wniosek adwokata został oparty na przepisie, który nie ma zastosowania w rozpoznawaniu spraw przed sądem administracyjnym. Pismem z dnia 26 lipca 2023 r. pełnomocnik, na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 492/21 w zakresie postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19 o przyznaniu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 uznający § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia 29 września 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 357/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt II FZ 121/23 oddalił wniesione zażalenie, wskazując, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje się skarżący adwokat, wnosząc skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a., nie dotyczy aktu normatywnego, który stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny. Pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. pełnomocnik na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. wniósł o zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19 o przyznaniu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnik wyjaśnił, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny w rozpoznaniu skargi konstytucyjnej, zarejestrowanej pod sygnaturą SK 90/22 stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem pełnomocnika Trybunał tym samym potwierdził, że wszystkie opłaty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, a określające wysokość stawek (tj. w praktyce opłaty wymienione w przepisach od § 8 - § 21 rozporządzenia) pozostają sprzeczne z Konstytucją RP, o ile przewidują stawki niższe, aniżeli stawki minimalne opłat, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.). Podstawą wynagrodzenia adwokata powinny być natomiast odpowiednie stawki minimalne, przewidziane w drugim z wymienionych rozporządzeń (tj. w sprawie opłat za czynności adwokackie). Wobec powyższego, w ocenie pełnomocnika, Trybunał Konstytucyjny w sposób jednoznaczny zakwestionował przepis, na którym opierało się rozstrzygnięcie o kosztach w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że Sąd potraktował pismo pełnomocnika z dnia 4 czerwca 2024 r. – wniosek o zmianę rozstrzygnięcia rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 listopada 2021 r., jako skargę o wznowienie postępowania, gdyż w treści tego wniosku powołano podstawę wznowienia postępowania wymienioną w art. 272 § 1 p.p.s.a. Wniesiona przez pełnomocnika skarga o wznowienie postępowania jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 270 p.p.s.a. wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, a zatem przysługuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, określanych mianem podstaw wznowieniowych. Skoro jest to instytucja nadzwyczajna, to w procesie badania dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły (por. np. orzeczenia NSA z dnia: 16 listopada 2005 r., I OZ 299/05; 17 sierpnia 2012 r., I FSK 281/12; 2 lutego 2017 r., I GSK 1231/16; 31 sierpnia 2017 r., I FSK 807/17; 11 października 2017 r., II OSK 1978/17). Skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie wynikającym z art. 272 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W doktrynie i judykaturze zgodnie przyjęto, że na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. dopuszczalne jest wznowienie postępowania zarówno zakończonego prawomocnym wyrokiem, tj. orzeczeniem, które rozstrzyga sprawę (art. 132 p.p.s.a.), jak i postanowieniem, z tym, że musi to być postanowienie w inny sposób kończące postępowanie sądowoadministracyjne (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) (por. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529; postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt I OZ 1051/05; postanowienie WSA w Krakowie z 31 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 357/10). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt II GZ 168/22 wskazał, że w przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. Sąd jednoznacznie stwierdził, że na podstawie art. 270 p.p.s.a., nie można żądać wznowienia postępowania incydentalnego, to jest postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej. Jednocześnie dodano, że żądanie takie byłoby dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby występował związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania, a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pogląd ten podziela. Wskazany przepis, na który powołuje się pełnomocnik w skardze o wznowienie postępowania stanowi podstawę do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, jednak przepis ten ma zastosowanie tylko i wyłącznie do orzeczeń merytorycznych. Przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. nie ma natomiast zastosowania do postanowień procesowych, wpadkowych, niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. Przepisy o wznowieniu postępowania mają zastosowanie do orzeczeń prawomocnych, kończących postępowanie w sprawie. Nie mają natomiast zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą sprawy. Wprawdzie art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak, jak wskazano powyżej, regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane w ramach prawa pomocy (por. postanowienia: WSA w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/WA 1461/23; WSA we Wrocławiu z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 87/10; NSA z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 393/09; WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 699/24). W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19 oddalił skargę M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 października 2019 r., nr 0401-IOD1.4102.15.2019.3 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt II FSK 492/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Wyrok sądu pierwszej instancji jest prawomocny od dnia 15 lipca 2021 r. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 758/19 o przyznaniu ustanowionemu z urzędu dla skarżącej pełnomocnikowi, adwokatowi R. S., od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwoty 1.476 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie skargi kasacyjnej jest orzeczeniem o procesowym, niemerytorycznym charakterze. Powyższa okoliczność powoduje, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania nie jest dopuszczalna, co skutkuje jej odrzuceniem. Wprawdzie tut. Sąd postanowieniem z dnia 29 września 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 357/23 odrzucił już skargę pełnomocnika o wznowienie postępowania w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jednakże nie oznacza to, że wydane w niniejszej sprawie postanowienie narusza wyrażoną w art. 285 p.p.s.a. zasadę niedopuszczalności dalszego wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym na skutek skargi o wznowienie postępowania, ponieważ po pierwsze - jako podstawę wznowienie pełnomocnik wskazał obecnie zupełnie inne orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego niż poprzednio, a po drugie - przepis 285 p.p.s.a. nie dotyczy wypadków, w których nie doszło do wznowienia postępowania, gdyż sąd odrzucił poprzednio skargę o wznowienie (por. Bogusław Dauter, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 285, LEX/el. 2021). Mając na uwadze powołane okoliczności, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w zw. z art. 276 zd. 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego we wniosku pełnomocnika żądania zwrotu kosztów postępowania należy zauważyć, że w postępowaniu wznowieniowym znajduje również zastosowanie art. 209 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Z unormowania zawartego w art. 209 p.p.s.a. wynika, że sąd, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Z przepisu tego nie wynikają bowiem podstawy do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 17 stycznia 2022 r., sygn. akt II GPS 1/22). Wydane w niniejszej sprawie postanowienie nie należy do żadnej z kategorii orzeczeń wymienionych w art. 209 p.p.s.a.