I SA/Bd 395/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym skargi adwokata R. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 w przedmiocie przyznania wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 października 2019 r. nr 0401-IOD1.4102.16.2019.3 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013r. postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania Wyrokiem z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę M. A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 października 2019 r. nr 0401-IOD1.4102.16.2019.3 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. Wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 499/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Wyrok sądu pierwszej instancji jest prawomocny od dnia 15 lipca 2021 r. Postanowieniem z dnia 18 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przyznał ustanowionemu z urzędu dla skarżącej pełnomocnikowi, adwokatowi R. [...] od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 1.476 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 27 marca 2023 r. pełnomocnik, wskazując na treść art. 359 § 2 k.p.c., wniósł o zmianę ww. postanowienia referendarza sądowego przez przyznanie w miejsce wynagrodzenia w kwocie 1.476 zł (1.200 zł + VAT), wynagrodzenia w kwocie 2.214 zł (1.800 zł + VAT). W uzasadnieniu wniosku adwokat wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił wniosek jako niedopuszczalny. Sąd wskazał, że wniosek adwokata został oparty na przepisie, który nie ma w ogóle zastosowania w rozpoznawaniu spraw przed sądem administracyjnym. Sąd stwierdził ponadto, że podstawą do zmiany orzeczenia referendarza sądowego może być złożony sprzeciw, którego pełnomocnik nie wniósł. Podstawą prawną takiej zmiany nie może być natomiast wskazany przez adwokata art. 359 § 2 k.p.c. Pismem z dnia 26 lipca 2023 r. pełnomocnik, na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 499/21 w zakresie postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 o przyznaniu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 uznający § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 360/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt II FZ 136/23 oddalił wniesione zażalenie, wskazując, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje się skarżący adwokat, wnosząc skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a., nie dotyczy aktu normatywnego, który stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny. Pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. pełnomocnik na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. wniósł o zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w postanowieniu Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 o przyznaniu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnik wyjaśnił, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny w rozpoznaniu skargi konstytucyjnej, zarejestrowanej pod sygnaturą SK 90/22 stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem pełnomocnika Trybunał tym samym potwierdził, że wszystkie opłaty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, a określające wysokość stawek (tj. w praktyce opłaty wymienione w przepisach od § 8 - § 21 rozporządzenia) pozostają sprzeczne z Konstytucją RP, o ile przewidują stawki niższe, aniżeli stawki minimalne opłat, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.). Podstawą wynagrodzenia adwokata powinny być natomiast odpowiednie stawki minimalne, przewidziane w drugim z wymienionych rozporządzeń (tj. w sprawie opłat za czynności adwokackie). Wobec powyższego, w ocenie pełnomocnika, Trybunał Konstytucyjny w sposób jednoznaczny zakwestionował przepis, na którym opierało się rozstrzygnięcie o kosztach w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że Sąd potraktował pismo pełnomocnika z dnia 4 czerwca 2024 r. – wniosek o zmianę rozstrzygnięcia rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2022 r., jako skargę o wznowienie postępowania, gdyż w treści tego wniosku powołano podstawę wznowienia postępowania wymienioną w art. 272 § 1 p.p.s.a. Wniesiona przez pełnomocnika skarga o wznowienie postępowania jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 270 p.p.s.a. wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, a zatem przysługuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, określanych mianem podstaw wznowieniowych. Skoro jest to instytucja nadzwyczajna, to w procesie badania dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły (por. np. orzeczenia NSA z dnia: 16 listopada 2005 r., I OZ 299/05; 17 sierpnia 2012 r., I FSK 281/12; 2 lutego 2017 r., I GSK 1231/16; 31 sierpnia 2017 r., I FSK 807/17; 11 października 2017 r., II OSK 1978/17). Skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie wynikającym z art. 272 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W doktrynie i judykaturze zgodnie przyjęto, że na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. dopuszczalne jest wznowienie postępowania zarówno zakończonego prawomocnym wyrokiem, tj. orzeczeniem, które rozstrzyga sprawę (art. 132 p.p.s.a.), jak i postanowieniem, z tym, że musi to być postanowienie w inny sposób kończące postępowanie sądowoadministracyjne (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) (por. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529; postanowienie NSA z dnia 22 listopada 2005 r., sygn. akt I OZ 1051/05; postanowienie WSA w Krakowie z 31 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 357/10). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt II GZ 168/22 wskazał, że w przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. Sąd jednoznacznie stwierdził, że na podstawie art. 270 p.p.s.a., nie można żądać wznowienia postępowania incydentalnego, to jest postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej. Jednocześnie dodano, że żądanie takie byłoby dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby występował związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania, a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pogląd ten podziela. Wskazany przepis, na który powołuje się pełnomocnik w skardze o wznowienie postępowania stanowi podstawę do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, jednak przepis ten ma zastosowanie tylko i wyłącznie do orzeczeń merytorycznych. Przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. nie ma natomiast zastosowania do postanowień procesowych, wpadkowych, niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. Przepisy o wznowieniu postępowania mają zastosowanie do orzeczeń prawomocnych, kończących postępowanie w sprawie. Nie mają natomiast zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą sprawy. Wprawdzie art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak, jak wskazano powyżej, regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane w ramach prawa pomocy (por. postanowienia: WSA w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/WA 1461/23; WSA we Wrocławiu z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 87/10; NSA z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 393/09; WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 699/24). W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 oddalił skargę M. A.P.na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 23 października 2019 r., nr 0401-IOD1.4102.16.2019.3 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. Wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt II FSK 499/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Wyrok sądu pierwszej instancji jest prawomocny od dnia 15 lipca 2021 r. Postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 759/19 o przyznaniu ustanowionemu z urzędu dla skarżącej pełnomocnikowi, adwokatowi R., od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwoty 1.476 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie skargi kasacyjnej jest orzeczeniem o procesowym, niemerytorycznym charakterze. Powyższa okoliczność powoduje, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania nie jest dopuszczalna, co skutkuje jej odrzuceniem. Wprawdzie tut. Sąd postanowieniem z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 360/23 odrzucił już skargę pełnomocnika o wznowienie postępowania w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jednakże nie oznacza to, że wydane w niniejszej sprawie postanowienie narusza wyrażoną w art. 285 p.p.s.a. zasadę niedopuszczalności dalszego wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym na skutek skargi o wznowienie postępowania, ponieważ po pierwsze - jako podstawę wznowienie pełnomocnik wskazał obecnie zupełnie inne orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego niż poprzednio, a po drugie - przepis 285 p.p.s.a. nie dotyczy wypadków, w których nie doszło do wznowienia postępowania, gdyż sąd odrzucił poprzednio skargę o wznowienie (por. Bogusław Dauter, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 285, LEX/el. 2021). Mając na uwadze powołane okoliczności, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w zw. z art. 276 zd. 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego we wniosku pełnomocnika żądania zwrotu kosztów postępowania należy zauważyć, że w postępowaniu wznowieniowym znajduje również zastosowanie art. 209 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Z unormowania zawartego w art. 209 p.p.s.a. wynika, że sąd, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Z przepisu tego nie wynikają bowiem podstawy do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 17 stycznia 2022 r., sygn. akt II GPS 1/22). Wydane w niniejszej sprawie postanowienie nie należy do żadnej z kategorii orzeczeń wymienionych w art. 209 p.p.s.a.