I FZ 143/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki , po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1352/22 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 22 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z 21 lipca 2023 r. (sygn. akt I SA/kr 1352/22), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił E. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: spółka, skarżąca) przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 22 września 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2016 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że prokurent skarżącej spółki nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zarządzeniem z dnia 19 grudnia 2022 r. oraz 12 stycznia 2023 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi poprzez przedłożenie odpisu z KRS na okoliczność wskazania numeru KRS i wykazania legitymacji prokurenta spółki oraz podania wartości przedmiotu zaskarżenia – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Opisane powyżej zarządzenie, prokurent skarżącej odebrał osobiście 3 kwietnia 2023 r. Termin na uzupełnienie wyżej opisanych braków upływał bezskutecznie w dniu 11 kwietnia 2023 r. (10 kwietnia 2023 r. poniedziałek wielkanocny). Mimo upływu zakreślonego terminu nie usunięto braków formalnych skargi. Sąd podał, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, prokurent skarżącej odebrał w dniu 3 kwietnia 2023 r. Jako powód uchybienia powyższego terminu wskazał, że od dnia 11 kwietnia 2023 r. do 18 kwietnia 2023 r. był niezdolny do czynności prawnych i na tą okoliczność przedłożył zaświadczenie lekarskie wydane przez lek. med. T. Z. – Specjalisty Medycyny Rodzinnej. Zdaniem Sądu sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Skarżąca podniosła naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść postanowienia, o którym mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj.: art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które pozbawia stronę skarżącą prawa do Sądu, jakie zostało jej konstytucyjne zagwarantowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20; 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II GZ 162/22; z 22 grudnia 2022 r., sygn. akt I FZ 211/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FZ 82/22; z 22 grudnia 2022 r., sygn. akt I FZ 211/22). W tym miejscu podkreślić należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. W niniejszej sprawie prokurent skarżącej spółki wniosek o przywrócenie terminu argumentował tym, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych uzupełnił w dniu 25 kwietnia 2024 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu do wykonania tej czynności z uwagi na okoliczność, że był unieruchomiony z powodu dolegliwości chorobowych, które dopadły go w okresie Świąt Wielkanocnych. Na dowód tego, przedłożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że był niezdolny do czynności prawnych w dniach od 11 kwietnia 2023 r. do 18 kwietnia 2023 r. z powodu stanu zdrowia ([...]). W świetle powyższych okoliczności Sąd pierwszej instancji prawidłowo zauważył, że powyższe nie sposób uznać za uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Przede wszystkim co istotne, o czym skarżący zdaję się zapominać, okres jego niezdolności do czynności prawnych – jak wynika z przedłożonego zaświadczenia – trwał w dniach od 11 kwietnia 2023 r. do 18 kwietnia 2023 r. Natomiast, zarządzenie wzywające skarżącego do uzupełnienia braków skargi zostało odebrane przez niego osobiście w dniu 3 kwietnia 2023 r. (poniedziałek). Zatem 7 – dniowy termin na uzupełnienie braków skargi, upływał skarżącej w dniu 10 kwietnia 2023 r. (poniedziałek wielkanocny), a zatem zgodnie z art. 83 § 2 P.p.s.a. ostatnim dniem na dokonanie wyżej wskazanej czynności był dzień 11 kwietnia 2023 r. (wtorek). Z chronologii powyższych zdarzeń wynika, że okres absencji objął jedynie ostatni dzień do uzupełnienia braków formalnych skargi. W tym kontekście prawidłowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że prokurent spółki nie uprawdopodobnił, by w rozpatrywanym przypadku, mimo należytej dbałości o własne sprawy i sprawy spółki oraz przy dołożeniu największego w danych warunkach wysiłku, był pozbawiony możliwości terminowego uzupełnienia braków formalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny nie podważa w żaden sposób okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącego w spornym okresie, udokumentowanej złożonym do akt sprawy zaświadczeniem lekarskim. Sąd administracyjny nie jest również uprawniony do kontestowania ich treści. Zaświadczenie, a raczej stwierdzone nimi okoliczności faktyczne podlegają jednak ocenie tego sądu w aspekcie skutków prawnych, jakie strona postępowania chce nimi wywołać. W rozpoznawanej sprawie chodzi o uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu procesowego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżący dopuścił się niedbalstwa, które jest postacią winy nieumyślnej, wykluczającą możliwość przywrócenia uchybionego terminu procesowego. W realiach sprawy choroba skarżącego nie miała charakteru nagłego, skarżący zanim pozostawał niezdolny do czynności prawnych, miał czas aby odpowiednio zabezpieczyć sprawy spółki w imieniu której działał poprzez chociażby posłużenie się przy dokonaniu czynności procesowej osobą trzecią, czy też – jak wskazał Sąd pierwszej instancji – prezesem zarządu, który również był uprawniony do reprezentowania spółki. Jednocześnie skarżący nie wykazał, że sama choroba lub zastosowane leczenie uniemożliwiały mu całkowicie podejmowanie decyzji. Podkreślić należy, że przebywanie strony, czy jej pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim nie jest wystarczającą przesłanką do tego, aby przywrócić termin do dokonania czynności procesowej. Wskazuje się, że nie każda choroba uzasadnia uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Zainteresowany podmiot musi uprawdopodobnić, że dla zachowania terminu korzystanie ze zwolnienia lekarskiego było okolicznością nie do przezwyciężenia, mimo dopełnienia regułom należytej staranności. To z kolei wymaga wskazania konkretnych faktów, które mogłyby przemawiać za tym, że rodzaj choroby, jej przebieg czy też zalecenia medyczne dotyczące leczenia uniemożliwiły dokonania wskazanej czynności procesowej oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu (por. wyrok NSA z 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 471/20). Oznacza to, że nie każdy stan choroby może stanowić usprawiedliwienie w przypadku uchybienia terminu przewidzianego na dokonanie czynności procesowej. Przyczyną uzasadniającą przywrócenie terminu będzie choroba nagła (wymagająca leżenia, pobytu w szpitalu) oraz uniemożliwiająca złożenie odwołania osobiście przez stronę lub zlecenie dokonania czynności procesowej przez inną osobę (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 761/19). Tymczasem prokurent skarżącej poza ogólnikowym stwierdzeniem, że był unieruchomiony z powodu dolegliwości bólowych nie wykazał tej okoliczności. Trzeba powtórzyć, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Zgodzić trzeba się z Sądem pierwszej instancji, że z wniosku o przywrócenie terminu nie wynika, że prokurent nie był w stanie wykonać telefonu, by posłużyć się inną osobą w celu dochowania terminu do uzupełnienia braków. Zwolnienie (zaświadczenie) lekarskie nie jest przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu, gdy nie wynika z niego, że pacjent nie mógł chodzić, a jego stan nie był na tyle ciężki i poważny, aby badający go lekarz miał podstawy do natychmiastowego skierowania pacjenta na leczenie szpitalne, czy też nakazanie, żeby chory leżał. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.