I OZ 717/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 226/24 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 22 lipca 2021 r. nr GiK-II.7221.41.2020.MF w przedmiocie ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków zmiany granic i powierzchni działek postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 31 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 226/24 (dalej postanowienie z 31 lipca 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M.K. (dalej skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi od decyzji Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 22 lipca 2021 r. nr GiK-II.7221.41.2020.MF w przedmiocie ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków zmiany granic i powierzchni działek. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji przywrócenia terminu pozytywne rozstrzygnięcie wniosku możliwe jest wyłącznie w sytuacji wystąpienia okoliczności obiektywnych, na które podmiot dopuszczający się uchybienia nie miał, a nawet nie mógł mieć jakiegokolwiek wpływu. Wobec doręczenia skarżącej zaskarżonej decyzji 27 lipca 2021 r. 30-dniowy termin do wniesienia skargi, o którym stanowi art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej ppsa), upłynął 26 sierpnia 2021 r. (w czwartek). Skarga została wniesiona dopiero 20 lutego 2024 r., a więc po ponad dwu latach od jego upływu. W takim wypadku przywrócenie terminu do wniesienia skargi byłoby możliwe tylko w wyjątkowym przypadku (art. 87 § 5 ppsa). Skarżąca nie wykazała, że miał miejsce wyjątkowy przypadek. Jedynie ogólnikowo powołała się nieskonkretyzowaną "przyczynę rodzinną", sprawę mającą się toczyć przed Sądem Rejonowym, "nieuczciwość Urzędów", udzielanie pomocy córce, która w 2021 r. i w listopadzie 2023 r. urodziła dzieci. Pozostała argumentacja skarżącej odnosiła się do merytorycznych aspektów sprawy. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z 14 czerwca 2024 r. również nie przedstawił żadnych okoliczności mogących świadczyć o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, a zwłaszcza, że zachodzi wyjątkowy przypadek - jak tego wymaga art. 87 § 5 ppsa. Zawarta w tym piśmie argumentacja dotyczyła wyłącznie zasadności skargi. Z tych względów Sąd I instancji uznał, że przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie nie zostały spełnione i dlatego - na podstawie art. 86 § 1 ppsa – odmówił przywrócenia terminu (k. 89-92v akt sądowych). Zażalenie złożyła skarżąca, zaskarżając postanowienie z 31 lipca 2024 r. w całości, zarzucając mu naruszenie: a. art. 86 § 1 ppsa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skarżąca nie dokonała czynności bez swojej winy, co znalazło odzwierciedlenie we wniosku o przywrócenie terminu, wraz z którym skarżąca dopełniła uchybionej czynności i uprawdopodobniła brak winy; b. art. 86 § 1 ppsa przez przyjęcie, że skarżąca nie uzasadniła w dostatecznym stopniu okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, podczas gdy wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi został złożony przez skarżącą - działającą wtedy bez pełnomocnika - a tym samym okoliczności wskazujące na brak winy skarżącej w niedochowaniu terminu zostały opisane przez nią w sposób, który - wedle jej przekonania - był wystarczający; c. art. 6 i 9 w zw. z art. 86 § 1 i art. 87 § 1-2 i 4 ppsa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez nieudzielenie pomocy stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika i brak wyczerpującego poinformowania skarżącej o instytucji przywrócenia terminu, w sytuacji gdy usprawiedliwiała ona swój brak zawinienia w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości [winno być możności - uw. NSA] obrony swoich praw przez stronę; d. art. 87 § 2 ppsa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, tj. by po jej stronie wystąpiła przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu do wniesienia skargi. Skarżąca wniosła o: zmianę zaskarżonego postanowienia przez przywrócenie jej terminu do wniesienia skargi; zasądzenie [zwrotu] kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości, ani części, według norm prawem przepisanych z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie [(Dz.U. z 2023 r. poz. 1964, zm. poz. 2208)] wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt SK 66/19 (k. 110-113 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. pierwsze ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (art. 87 § 5 ppsa). Z powołanych przepisów wynika, że jeżeli od uchybionego terminu upłynął rok, to - co do zasady - wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny, ponieważ w takiej sytuacji przywrócenie terminu jest możliwe "tylko w przypadkach wyjątkowych". W orzecznictwie przyjmuje się, że zwrot "tylko w przypadkach wyjątkowych" należy odnosić do nadzwyczajnych sytuacji uniemożliwiających działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych (postanowienia NSA z: 12.7.2011 r. II GZ 273/11; 7.12.2011 r. I OZ 991/11; 5.3.2013 r. II OZ 109/13, cbosa). W szczególności, może to dotyczyć nieprzewidywalnych okoliczności takich jak: długotrwała poważna klęska żywiołowa czy inne niedające się przewidzieć wydarzenia. Za wyjątkowy przypadek należy uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia - tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe - nie należą do zdarzeń codziennych (postanowienia NSA z: 12.1.2018 r. I OZ 1906/17; 23.10.2023 r. I OZ 450/23, cbosa). Zarzut odnoszący się do uznania przez Sąd I instancji, że skarżąca nie uzasadniła w dostatecznym stopniu okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi jest o tyle bezpodstawny, że nie miał wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd I instancji rozpoznał bowiem wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego merytorycznie. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony po upływie roku od uchybienia terminu. Decyzję, którą Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego z 7 października 2020 r. znak GiK.6620.199.2020, doręczono skarżącej 27 lipca 2021 r. Skargę do sądu administracyjnego skarżąca wniosła 20 lutego 2024 r., zaś 13 marca 2024 r. złożyła pismo, opatrzone datą 8 marca 2024 r., w którym wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Dnia 24 kwietnia 2024 r. uzupełniła braki formalne skargi, tj. złożyła 6 odpisów skargi i wskazała w piśmie opatrzonym datą 21 kwietnia 2024 r. numer PESEL. Sąd I instancji słusznie wskazał, że dokonując oceny dopuszczalności złożonego przez skarżącą wniosku, należało wziąć pod uwagę dyspozycję art. 87 § 5 ppsa, który w takich sytuacjach dopuszcza przywrócenie terminu tylko w przypadkach wyjątkowych. Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie taki wyjątkowy przypadek nie wystąpił. Zarówno we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, jak i w piśmie uzupełniającym ten wniosek skarżąca nie sformułowała żadnej przyczyny uchybienia terminu, która mogłaby zostać zakwalifikowana jako przypadek wyjątkowy, o którym stanowi art. 87 § 5 ppsa. Również w zażaleniu na zaskarżone postanowienie, sporządzonym przez zawodowego pełnomocnika, przyczyna taka nie została podana. Skarżąca ograniczyła się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń uzasadniających - w jej ocenie - brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. "Przyczyna rodzinna", sprawa przed Sądem Rejonowym, "nieuczciwość Urzędów", udzielanie pomocy córce, która urodziła dzieci są po pierwsze, twierdzeniami niekonkretnymi, a po drugie, nie mają znamion wyjątkowości w kontekście wymaganego przez art. 87 § 1, 2 i 5 ppsa wyjątkowego przypadku stanowiącego przyczynę uchybienia terminu. W decyzji II instancji wprost i jednoznacznie wskazano skarżącej, że na decyzję tę służy jej prawo do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji, a także pouczono ją o możliwości wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, obejmującego - m.in. - pomoc zawodowego pełnomocnika. Organ nie uchybił ciążącemu na nim obowiązkowi w tym zakresie. Tym samym nie sposób uznać, że skarżąca została pozbawiona możności obrony swych praw. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zostało przez Sąd I instancji klarownie sformułowane i wprost wynika z niego, że odmowa przywrócenia terminu była determinowana brakiem uprawdopodobnienia zaistnienia wyjątkowego przypadku, który uzasadniałby przywrócenie terminu po upływie okresu dłuższego niż rok od uchybionego terminu. Mimo to, pełnomocnik skarżącej w żaden sposób nie odniósł się do tej kwestii, koncentrując się na ekskulpujących skarżącą przyczynach uchybienia terminu, które nie miały charakteru nadzwyczajnego (wyjątkowego). Takie przyczyny mogłyby stanowić podstawę do przywrócenia terminu przed upływem roku od jego uchybienia. Pełnomocnik nie wskazał na zaistnienie jakiegokolwiek wyjątkowego przypadku, a tylko taki mógłby być podstawą przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia skargi do Sądu administracyjnego w tej sprawie. Zasadniczo przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia jest niedopuszczalne. Możliwe jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach. Skarżąca nie sprostała spoczywającemu na niej ciężarowi uprawdopodobnienia wyjątkowej przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia skargi wobec upływu ponad roku od uchybienia terminu (art. 87 § 5 ppsa), lecz w ogóle nie sformułowała przyczyny tego rodzaju. Nie jest rolą Sądu wyręczanie strony i poszukiwanie za nią, szczególnie, że jest obecnie reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, przyczyn uchybienia terminu, które - na zasadzie wyjątku z uwagi na upływ ponad roku - mogłyby uzasadniać jego przywrócenie. Gdyby wyjątkowy przypadek został sformułowany i uprawdopodobniony na etapie niniejszego postępowania zażaleniowego, możliwe byłoby rozważenie uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja w tej sprawie jednak nie zachodzi. Naczelny Sąd Administracyjny, analizując akta sprawy, również nie dopatrzył się istnienia przyczyny uchybienia terminu, która mogłaby zostać zakwalifikowana jako przypadek wyjątkowy, o którym stanowi art. 87 § 5 ppsa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie. Z odrębnym wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, wraz z właściwym oświadczeniem, pełnomocnik z urzędu winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa), ewentualnie wskazując właściwe wyroki Trybunału Konstytucyjnego.