I OZ 257/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 1716/22 w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 12 lipca 2022 r. znak SKO/I/II/1149/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 25 października 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 1716/22 (dalej postanowienie z 25 października 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: 1. odrzucił skargę K.M. (dalej skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z 12 lipca 2022 r. znak SKO/I/II/1149/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego; 2. zwrócił skarżącemu ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 200 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 19 lipca 2022 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z 12 lipca 2022 r. znak SKO/I/II/1149/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego. Zarządzeniem z 22 sierpnia 2022 r. VII SA/Wa 1716/22 Przewodniczący Wydziału VII wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia, przez nadesłanie 3 odpisów skargi i wskazanie numeru PESEL skarżącego. Wezwanie doręczono skarżącemu 19 września 2022 r. Skarżący 26 września 2022 r. nadał w urzędzie pocztowym adresowaną do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie przesyłkę zawierającą pismo z 26 września 2022 r., w którym wskazał numer PESEL i trzy odpisy skargi. Organ ten przy piśmie z 3 października 2022 r. nadanym w urzędzie pocztowym 4 października 2022 r. przesłał do Sądu żądane dokumenty. Za datę uzupełnienia braków formalnych skargi Sąd I instancji uznał datę przekazania korespondencji skarżącego przez organ do Sądu, czyli 4 października 2022 r. Uzupełnienie braków formalnych skargi nastąpiło zatem z uchybieniem terminu, który upłynął 26 września 2022 r. Sąd I instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa), odrzucił skargę, a na podstawie art. 220 § 3 (winno być art. 232 § 1 pkt 1) ppsa zwrócił skarżącemu cały uiszczony wpis od odrzuconej skargi (k. 1-2, 3-10, 16-17, 23, 25-133, 136-137v akt sądowych). Zażalenie złożył skarżący, zarzucając postanowieniu z 25 października 2022 r. naruszenie: 1. jego godności potwierdzonej art. 30 w zw. z art. 45 Konstytucji; 2. art. 86 § 1, art. 87 § 1, 2, 5 i art. 88 ppsa przez przyjęcie, że przekroczenie przez niego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nastąpiło z jego winy, nie uprawdopodobnił on braku winy, nie spełniał przesłanek uznania zaistniałej sytuacji jako wyjątkowej w kontekście przywrócenia terminu, podczas gdy jego stan psychiczny uniemożliwił mu właściwe rozpoznanie sytuacji, a chaotyczność podejmowanych zachowań wskazywała na brak rozeznania w sytuacji procesowej; art. 58 § 1 pkt 3 ppsa przez bezzasadne twierdzenie, że nie uzupełnił on braków formalnych skargi; 4. art. 58 § 3 ppsa przez odrzucenie skargi. Skarżący zażądał przywrócenia terminu do złożenia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia celem zobowiązania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do pozytywnego rozpatrzenia jego skargi (k. 145-160 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych (art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946; dalej Konstytucja RP). Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Skarżący upatruje naruszenia jego godności przez władze publiczne w powiązaniu z naruszeniem przysługującego mu prawa do sądu. Niemniej, prawo do sądu nie jest nieograniczone. W myśl art. 176 ust. 2 in fine Konstytucji RP, ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy. W przypadku spraw z zakresu kontroli działalności administracji publicznej ustawą taką - zgodnie z art. 1 ppsa - jest Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych (art. 47 § 1 ppsa). Pismo strony powinno ponadto zawierać, w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie, numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku (art. 46 § 2 pkt 1 lit. b ppsa). Skarga - co do zasady - jest pierwszym pismem w sprawie przed sądem administracyjnym. Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 ppsa). Jeżeli braki skargi nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie skarga podlega odrzuceniu (art. 58 § 1 pkt 3 ppsa). Celem tego przepisu jest zdyscyplinowanie strony składającej skargę do podporządkowania się sprawności postępowania sądowego (uchwała NSA z 4.9.2013 r. I OPS 13/13, ONSAiWSA z 2014/3/39). W obowiązującym systemie prawnym dostęp do sądu jest ograniczony, między innymi, koniecznością zachowania warunków formalnych, koniecznych dla nadania sprawie dalszego biegu. Sąd, jako organ władzy publicznej, nie narusza godności jednostki, stosując obowiązujące przepisy w zakresie warunków formalnych pism procesowych i konsekwencji wynikających dla strony w przypadku ich niedochowania w terminie. Tego rodzaju ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu nie może być postrzegane jako naruszenie godności człowieka, lecz służy dobru wymiaru sprawiedliwości. Co istotne, przy terminowym dochowaniu wymogów formalnych pism procesowych, prawo jednostki do sądu nie ulega praktycznemu ograniczeniu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę dokonaną w tej sprawie przez Sąd I instancji. Pośredni tryb wnoszenia pism procesowych do sądu administracyjnego, a więc za pośrednictwem organu, stanowi wyjątek od zasady bezpośredniego wnoszenia pism do sądu i dlatego też przypadki jego stosowania zostały wprost wymienione w ustawie - art. 54 § 1, art. 64c § 2, art. 87 § 2 ppsa. W toku wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego strona winna każde pismo procesowe kierować bezpośrednio do sądu, w tym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków skargi, które - co warto podkreślić - otrzymała w korespondencji od Sądu, a nie od organu (k. 23 akt sądowych). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji wniesienia pisma procesowego, które winno być skierowane bezpośrednio do Sądu, a złożone zostało do organu, najwcześniejszą datą, jaką można przyjąć za datę złożenia tego pisma jest data przesłania tego pisma przez organ do Sądu (postanowienia NSA z: 19.12.2019 r. I OZ 1287/19, Legalis 2265830; 14.4.2014 r. I OSK 889/15, Legali 1231342; 10.1.2018 r. II OZ 1609/17, Legalis 1733338 i 24.10.2018 r. II OZ 1042/18, Legalis 1863742 - opublikowane również w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym orzeczenia.nsa.gov.pl). Termin siedmiodniowy przewidziany na uzupełnienie braków formalnych skargi jest terminem ustawowym i Sąd nie jest uprawniony do jego wydłużania bądź skracania. W zaistniałej sytuacji, skoro przekroczenie terminu nastąpiło wskutek nieprawidłowo dokonanej czynności związanej z uzupełnieniem braków formalnych skargi przez wysłanie pisma uzupełniającego braki do organu, zamiast do Sądu, czego skarżący nie kwestionował w zażaleniu, to Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek uwzględnić z urzędu jego upływ i z tej przyczyny odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ppsa. Wobec zawartego w zażaleniu wniosku o przywrócenie terminu wskazać należy, że jednoczesne złożenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi lub uzupełnienia jej braków formalnych skutkuje tym, że wniosek o przywrócenie terminu podlega rozpoznaniu przez Sąd po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.