III OSK 1457/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Edyta Kuczkowska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 814/24 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2024 r. nr 010000.620.30967.2023-WSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 814/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi P. P. (dalej także "skarżący") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2024 r. nr 010000.620.30967.2023-WSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, oddalił skargę. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 7 września 2023 r. skarżący złożył wniosek do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W treści wniosku wskazał, że stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie pracy, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W dniu 21 lipca 2023 r. rozwiązano z nim umowę o pracę i od tego momentu nie posiada środków do życia. Skarżący wskazał, że obecnie pobiera świadczenie z ZUS w kwocie 500 złotych i dodatek pielęgnacyjny w wysokości 215 złotych. Aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim ze względu na stan zdrowia. Skarżący z uwagi na fakt, iż jest niewidomy nie sporządzał wniosku samodzielnie, lecz z pomocą osoby trzeciej. Decyzją z dnia 26 marca 2024 r. nr 010000.620.30967.2023-WSW Prezes ZUS, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej "ustawa emerytalna", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Powołując się na dokumentację znajdującą się w aktach rentowych organ stwierdził, że w wieku 41 lat skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy. Na przestrzeni 52 lat życia udokumentował 20 lat, 5 miesięcy i 16 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych oraz 8 miesięcy i 13 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.  Jednakże w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem złożenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udokumentował tylko 2 lata, 9 miesięcy i 19 dni okresów składkowych. Pozostały uwzględniony okres w ilości 1 miesiąca i 22 dni jest okresem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ wskazał przy tym, iż okresy pracy w gospodarstwie rolnym, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, nie mogą zostać uwzględnione w całości przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w trybie zwykłym. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 10 wymienionej ustawy, okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki, uwzględnia się przy ustalaniu prawa do renty tylko wówczas, gdy okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od wymaganych do przyznania renty w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tych okresów. Udokumentowany okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników od dnia 19 października 2012 r. do dnia 9 maja 2013 r. wykracza poza dziesięciolecie przypadające przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, wobec czego brak jest podstaw do uwzględnienia tego okresu. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2004-2012 wystąpiła przerwa w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona u skarżącego dopiero od dnia 8 listopada 2012 r. Nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia 26 marca 2024 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie art. 82 ust. 1 w związku z art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich niezastosowanie i nieprzyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, podczas gdy z uwagi na wyjątkowe okoliczności świadczenie to powinno mu zostać przyznane. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę sąd I instancji wskazał, że organ prawidłowo ustalił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne stwierdzając, że brak wymaganego okresu ubezpieczenia skarżącego, warunkujący uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych, nie był spowodowany zaistnieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z akt sprawy wynika, że skarżący legitymuje się łącznym stażem ubezpieczeniowym obejmującym 21 lat, 1 miesiąc i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu poprzedzającym datę powstania całkowitej niezdolności do pracy (orzeczonej od dnia 8 listopada 2012 r. - k. 28 akt admin.) skarżący udokumentował 1 rok, 4 miesiące i 15 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed datą złożenia wniosku o rentę (przed 10 maja 2023 r.) zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 2 lata, 11 miesięcy i 11 dni tych okresów (w tym 1 miesiąc i 22 dni okresu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników). Biorąc powyższe pod uwagę nie można zgodzić się ze skarżącym, że brakujący okres ubezpieczenia jest niewielki w stosunku do wymaganego. Okres około dwóch lat należy ocenić jako relatywnie długi, a powoływana przez skarżącego sytuacja zdrowotna i materialna, choć bardzo trudna, nie może sama w sobie usprawiedliwić brakującego stażu ubezpieczeniowego. Nie ma również racji skarżący twierdząc, że organ - wskazując okresy ubezpieczenia - powinien uwzględnić cały okres odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Okresy pracy w gospodarstwie rolnym, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, nie mogą zostać uwzględnione w całości przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w trybie zwykłym. Zgodnie bowiem z art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki, uwzględnia się przy ustalaniu prawa do renty tylko wówczas, gdy okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od wymaganych do przyznania renty w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tych okresów. Jak prawidłowo wskazał organ w zaskarżonej decyzji, okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników od dnia 19 października 2012 r. do dnia 9 maja 2013 r. wykracza poza dziesięciolecie przypadające przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, wobec czego brak było podstaw do uwzględnienia tego okresu przy obliczaniu wymaganego stażu. Sąd I instancji podkreślił, że od dnia 10 kwietnia 2004 r. do dnia 18 października 2012 r. Skarżący nie udowodnił żadnych okresów popartych opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Przy czym z akt sprawy nie wynika, aby w tym czasie wystąpiły szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które usprawiedliwiałyby brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W szczególności z akt sprawy nie wynika, aby wobec skarżącego orzeczono wówczas całkowitą, czy choćby częściową, niezdolność do pracy. Jako przyczynę niewypracowania okresu ubezpieczenia w ww. okresie skarżący wskazywał opiekę nad matką i trudną sytuację rodzinną. Jednak w ocenie Sądu wskazana przyczyna nie stanowi "okoliczności szczególnych" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, usprawiedliwiających niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Opieka nad członkami rodziny stanowi życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. W świetle powyższego trafne jest stanowisko Prezesa ZUS, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka "szczególnych okoliczności", z powodu których skarżący nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy na ogólnych zasadach. Skarżący, obok trudnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, wskazywał również na swoją trudną sytuację materialną. Podnosił, że otrzymywane zasiłki w łącznej kwocie 1500 złotych miesięcznie nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Wskazać jednak należy, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie ma charakteru socjalnego. Jego celem nie jest zapewnienie pomocy osobom, których dochód nie przekracza ustawowego progu interwencji socjalnej. Taki cel realizują świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej. Świadczenie przyznawane na podstawie ww. przepisu ma charakter wyjątkowy i dedykowane jest wyłącznie osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do emerytury lub renty i pozostają w niedostatku. Sam niedostatek nie jest przesłanką umożliwiającą skuteczne ubieganie się o świadczenia przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 2479/23; CBOSA). W świetle powyższego Sąd I instancji stwierdził, że Prezes ZUS miał podstawy do wydania decyzji o odmowie przyznania Skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Nie zostały bowiem spełnione przesłanki warunkujące przyznanie tego świadczenia. Zaskarżona decyzja nie narusza art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ani art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy, rozważył i prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy, zaś podjęte rozstrzygnięcie należycie uzasadnił, czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. Skarga nie podlega zatem uwzględnieniu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów procesu według norm przepisanych, zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2025 r., poz. 769 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową kontrolę zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ: 1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 769 ze zm., dalej "k.p.a.") art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 180 § 1 k.p.a. i art. 124 ustawy emerytalnej poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w sprawie, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności w zakresie zaistnienia w przedmiotowej sprawie szczególnych okoliczności, z powodu których skarżący nie spełnił warunków koniecznych do uzyskania prawa do renty i w konsekwencji dokonanie dowolnej oceny opartej na niekompletnym materiale dowodowym i uznanie, iż skarżący nie spełnił przesłanek do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku; 2) art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w związku z art. 180 § 1 k.p.a. i art. 124 ustawy emerytalnej poprzez niepoinformowanie skarżącego o przesłankach, które muszą być spełnione, by skarżący uzyskał świadczenie w drodze wyjątku, w tym konieczności wykazania, iż przerwa w zatrudnieniu w latach 2004-2012 wynikała ze szczególnych okoliczności, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzedstawienia przez skarżącego stanowiska w tym zakresie w toku postępowania administracyjnego przed organem i uznania przez organ, że przesłanki do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku nie zostały przez skarżącego spełnione; 3) art. 8 § 1 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. i art. 79a § 1 k.p.a. w związku z art. 180 § 1 k.p.a. i art. 124 ustawy emerytalnej poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, niepoinformowanie skarżącego przed wydaniem decyzji o zebraniu całego materiału dowodowego, uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, niepoinformowanie skarżącego o przesłankach zależnych od skarżącego, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji odmownej, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego możliwości uzupełnienia materiału dowodowego np. o okoliczności wskazane przez skarżącego w skardze do sądu; 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż niespełnienie przez skarżącego wymagań do renty z tytułu niezdolności do pracy nie było spowodowane "szczególnymi okolicznościami" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, pomimo iż organ z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., wydał decyzję na podstawie niekompletnego materiału dowodowego oraz błędne uznanie, iż brakujący okres ubezpieczenia do 5 lat przypadający w dziesięcioleciu przez złożeniem przez skarżącego wniosku o rentę lub przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy należy ocenić jako relatywnie długi, podczas gdy ww. okres należy ocenić jako niewielki, a w konsekwencji oddalenie skargi; 3. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż wskazana przez skarżącego przyczyna niespełnienia wymagań koniecznych do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym przyczyna niewypracowania przez skarżącego w dziesięcioleciu przypadającym przed zaistnieniem u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed 8 listopada 2012 r., wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze 5 lat, tj. konieczność opieki nad matką i zapewnienie jej bezpieczeństwa i ochrony przed przemocą fizyczną i psychiczną ze strony brata skarżącego oraz trudna sytuacja rodzinna skarżącego - nie stanowi "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, podczas gdy niemożność wypracowania w ww. czasie ww. okresu ubezpieczenia nie wynikała z wyboru skarżącego, tylko była spowodowana koniecznością życiową, a tym samym stanowi "szczególne okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji niezastosowanie ww. przepisu i oddalenie skargi; 4. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy emerytalnej poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż okres opłacania składek na ubezpieczenie rolników od 19 października 2012 r. do 9 maja 2013 r. nie podlega uwzględnieniu przy obliczeniu renty z tytułu niezdolności do pracy, podczas gdy okres składkowy powinien zostać uwzględniony w całości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sąd upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych w skardze kasacyjnej, które determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. W takiej sytuacji, co do zasady, jako pierwsze podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż weryfikacja prawidłowości wykładni lub zastosowania przepisów prawa materialnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji, jest możliwa jedynie w przypadku stwierdzenia braku uchybień natury procesowej, mogących mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie zarzuty muszą zostać rozpoznane łącznie, gdyż dla stwierdzenia zasadności bądź bezzasadności niektórych zarzutów procesowych konieczne jest sięgnięcie do normy materialnej, której błąd wykładni został również podniesiony w skardze kasacyjnej. Zarzuty naruszenia prawa procesowego podzielić można na dwie grupy. Istotą pierwszej grupy zarzutów – tj. zarzuty 1.1 i 2. jest naruszenie przepisów procesowych związanych z prowadzeniem postępowania wyjaśniającego, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w związku z niezebraniem wyczerpująco całego materiału dowodowego oraz błędną oceną zebranych dowodów. Z kolei sens pozostałych zarzutów, tj. 1.2, 1.3 ogniskuje się wokół naruszenia przepisów procesowych regulujących obowiązki procesowe organu względem strony, a w ten sposób naruszenie uprawnień procesowych strony. Naruszenie tych przepisów również doprowadzić miało wedle autora skargi kasacyjnej do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Bez względu jednak na treść normatywną poszczególnych przepisów autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów regulujących podstawowe zasady procesowe. Abstrahując od hierarchizacji ważności poszczególnych zasad, a kierując się kolejnością podniesionych zarzutów, wskazać należy, że z punktu widzenia procesu dowodzenia faktu na gruncie k.p.a. przyjęto zasadę oficjalności procesu dowodzenia i obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przez organ. Przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i swobodnej ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wykazanie, a następnie wskazanie w pisemnym uzasadnieniu, okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa więc nie tylko obowiązek wydania rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, obejmującego wskazanie przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69; wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15, CBOSA). Dowodzeniu zgodnie z powyższym zasadami musi towarzyszyć dochowanie obowiązkowi faktycznego zapewnienia realizacji uprawień procesowych strony postępowania, w tym wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i wypływającej z niej zasady informowania strony (art. 9 k.p.a.). Obowiązkiem organu jest informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Zgodnie z wolą ustawodawcy organ prowadzący postępowania ma obowiązek: a) zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, w tym prawo inicjatywy dowodowej; b) poinformować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które są przedmiotem postępowania, c) umożliwić stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (por.: R. Kędziora, Ogólne postępowanie administracyjne, Warszawa 2008, s. 107-108.). Każdemu z tych obowiązków organu odpowiada prawo procesowe strony o adekwatnej treści ( vide: E. Bojanowski, Prawo strony do udziału w postępowaniu administracyjnym, "Zeszyty Naukowe Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Studia Prawnoustrojowe" 1990, nr 2, s. 11). Paradygmatem jest więc sytuacja, w której strona jest poinformowana i świadoma okoliczności faktycznych i prawnych, które muszą być wyjaśnione w postępowaniu oraz strona aktywnie uczestnicząca w tych czynnościach. Przed wydaniem decyzji organ musi także dopełnić obowiązków wskazanych w art. 79a § 1 k.p.a., w tym zwrócić uwagę, że okoliczności dla nie korzystne nie zostały w sprawie wykazane. W ten bowiem sposób może dojść do uaktywnienia strony w postępowaniu wyjaśniającym. Przypomnieć należy, że za udowodnione można uznać tylko te okoliczności, co do których strona miała zapewnione powyższe prawa, w tym prawo z art. 81 k.p.a. Pierwsze z praw – prawo do czynnego udziału w postępowaniu, realizowane jest na każdym etapie postępowania przez szczegółowe uprawnienia rozproszone w całym k.p.a. Na etapie postępowania wyjaśniającego strona posiada prawo do: inicjatywy dowodowej (art. 75 § 1, 78 § 1, 90 § 2 pkt 1, art. 95 § 1 k.p.a.), prawo do czynnego udziału w czynnościach dowodowych, w tym prawo do zadawania pytań świadkom i biegłym (art. 79 § 2, art. 90 § 2, art. 95 § 1 k.p.a.). Przed podjęciem decyzji organ ma również obowiązek zapoznać stronę z całym materiałem postępowania zgromadzonym w jego trakcie (A. Matan, w: G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Postępowanie administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 131; J. Borkowski, w: J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1989, s. 71). W doktrynie zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 (H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Kraków 2008, s. 148). Celem obowiązków wynikającym z art. 10 § 1 i art. 79 a § 1 k.p.a. jest nie tylko zapewnienie skuteczności działania administracji, lecz przede wszystkim wpływu strony na rozstrzygnięcie sprawy, a bieżący udział strony w czynnościach dowodowych umożliwia, kontrolowanie przebiegu tych czynności. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego, to jest art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, 79a § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ w rozpoznawanej sprawie nie dopełnił żadnego z powyższych obowiązków. Przeprowadził postępowanie z rażącym naruszeniem praw procesowych strony. Udział strony w postępowaniu został ograniczony do złożenia pisemnego wniosku zawierającego oczekiwanie strony. Został on sporządzony przy udziale osoby trzeciej, pracownika ZUS, gdyż skarżący jest osobą niewidomą i porusza się przy pomocy białej laski. Posiadanie przez organ wiedzy w tym zakresie nie wpłynęło na dalszy tok procedowania sprawy. Ani na etapie składania wniosku, ani w toku postępowania wyjaśniającego nie poinformowano skarżącego o okolicznościach faktycznych lub prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, a które były przedmiotem postępowania. Nie został mu wyjaśniony przedmiot postępowania i nie podjęto próby wyjaśnienia przez samego skarżącego okoliczności faktycznych, które jego zdaniem podpadają pod przesłankę materialną "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Ponadto organ dokonał błędnej wykładni stosowanej normy prawa materialnego (o czym szerzej poniżej) i ograniczył pojęcie "szczególnych okoliczności" do całkowitej niezdolności do pracy skarżącego. W konsekwencji ustalił jedynie, że w latach 2004 – 2012 wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, nie wskazując jednocześnie w zaskarżonej decyzji, jaka była rzeczywista przyczyna niepodejmowania zatrudnienia w ww. czasie i czy przyczyna ta mogła stanowić szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Jak już wskazano organ nie zapewnił, a wręcz ograniczył udział strony w niniejszym postępowaniu. Mając świadomość wyniku postępowania organ nie zrealizował obowiązków wynikających z art. 10 § 1 i 79a § 1 k.p.a. Organ zaakceptował udział strony postępowania ograniczony do złożenia wniosku, który notabene został spisany przez pracownika ZUS, w sposób szablonowy, w sposób mało skonkretyzowany. Można zatem stwierdzić, że organ w trakcie postępowania nie podjął żadnych czynności mających na celu wyjaśnienie z udziałem strony okoliczności faktycznych i prawnych jej sprawy. Takie działanie nie wypełnia również obowiązków nałożonych na organ na podstawie art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że organ nie zawiadomił skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, czym naruszył art. 10 § 1 k.p.a., jak i naruszenie obowiązków z art. 79a § 1 k.p.a. Naruszenie powyższych przepisów związanych z niezapewnieniem czynnego udziału stronie w postępowaniu oraz z niedochowaniem obowiązku informowania doprowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a tym samym do naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W związku z tym, że zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, a zatem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach faktycznych prawnie istotnych, niezbędne już w tym miejscu jest odniesienie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego (zarzut nr 3.), po czym skonkretyzowany zostanie sposób naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z przepisem art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przepis ten formułuje trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: 1) brak spełnienia warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, 2) niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, 3) brak niezbędnych środków utrzymania. Z przepisu tego wynika, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje tylko wtedy, gdy ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności, czyli na skutek niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód z powodu których nie mógł wypracować odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia, a jednocześnie całkowita niezdolność do pracy uniemożliwia mu podjęcie pracy. Wprawdzie obydwie te przesłanki muszą wystąpić łącznie, ale nie są one tożsame. Kluczowe dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie, że ubezpieczony, którego działalność stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do uzyskania świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie na skutek szczególnych okoliczności. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko zgodnie z którym świadczenie w drodze wyjątku, o którym mowa w ww. przepisie, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawców i nie może być oderwane od wysokości składek opłacanych przez ubezpieczonego. Jest to świadczenie, które może być przyznane w przypadku, gdy niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych było skutkiem szczególnych okoliczności. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z 21 lipca 2023 r., sygn. III OSK 1831/22). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organ dokonał błędnej wykładni powyższej normy postępowania, a to przesłanki "szczególnych okoliczności". W pierwszym rzędzie należy pamiętać, o celu jakiemu służyć ma tryb świadczeń w drodze wyjątku. Jeśli ustawodawca wprowadza tego rodzaju regulację, to zapewne czyni to dlatego, by w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych z uwagi na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. To zaś oznacza, że przepis art. 83 ustawy emerytalnej nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i dodatkowo musi istnieć w chwili ubiegania się o to świadczenie, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne. Oznacza to, że "szczególne okoliczności" dotyczyć mogą okresu, w którym ubezpieczony jest zdolny do pracy, lecz właśnie owe szczególne okoliczności muszą uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia i stać na przeszkodzie w wypracowaniu stażu pracy uprawniającego do nabycia świadczenia na zasadach ogólnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy okoliczności faktycznych sprawy w kontekście występowania ustawowej przesłanki "szczególnych okoliczności", ograniczając się w zasadzie do stwierdzenia, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Utożsamianie przez organ szczególnych okoliczności z całkowitą niezdolnością do pracy jest wynikiem błędnej wykładni normy materialnej. Błąd ten doprowadził organ do zaniechania wyjaśnienia i oceny w sposób, o którym mowa w art. 80 k.p.a. przyczyn, które spowodowały brak aktywności zawodowej skarżącego w okresie 2004-2012. Strona naprowadziła we wniosku wszczynającym postępowanie na swoją sytuację życiową we wskazanym okresie. Organ nie podjął się wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w tej części oraz jego oceny z zastosowaniem odpowiednich dyrektyw, do czego uprawnia i zobowiązuje go przepis art. 80 k.p.a. Bez dokonania ustaleń faktycznych w tym zakresie nie jest możliwa prawidłowa ocena twierdzeń strony w tym przedmiocie. Pamiętać także należy, iż celem przepisu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy skonstruowanego z wyrażenia będącego klauzulą generalną jest zapewnienie odpowiedniej elastyczności prawa oraz realizacja zasad godności człowieka (art. 30 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy zasady solidarności społecznej (art. 20, 67 i 71 Konstytucji). Przepis ten służy, jak już wskazano, indywidualizacji i ocenie konkretnego przypadku. Nie można również pominąć faktu, że co prawda przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczonego, ale niewątpliwie staż ten, w powiązaniu z innymi okolicznościami faktycznymi, może mieć znaczenie dla całokształtu oceny, czy w sprawie występują szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Skarżący w wieku 41 lat skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy. Na przestrzeni 52 lat życia udokumentował 20 lat, 5 miesięcy i 16 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych oraz 8 miesięcy i 13 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, co daje łączny staż ubezpieczeniowy obejmujący 21 lat, 1 miesiąc i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wskazany powyżej - obiektywnie długi okres stażu pracy - nie może nie podlegać uwzględnieniu na tle pozostałych okoliczności sprawy, tym bardziej, że są to okoliczność traumatyczne. Zatem w świetle powołanych wyżej przepisów cyt. ustawy i Kodeks postępowania administracyjnego, każda osoba ubiegająca się o świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, także o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ma prawo oczekiwać od organu administracji wszechstronnego, wnikliwego, a tym samym rzetelnego rozpatrzenia jej sprawy. Jakkolwiek w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony, zasadniczo, to na niej spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi określone skutki prawne, to jednakże, jeżeli twierdzenia strony są ogólnikowe, bądź niepełne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i doprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero wówczas, gdy strona nie wskaże konkretnych okoliczności, zaś organ nie jest w stanie uzupełnić materiału dowodowego we własnym zakresie, można z tego wywieść wnioski negatywne dla strony (zob. w tej materii m.in.: prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2022 r.; sygn. akt II SA/Wa 513/22), o czym dość wyraźnie przesądza przepis art. 79a § 1 k.p.a., który również został naruszony. W rozpoznawanej sprawie organ mając wiedzę o stanie zdrowia skarżącego uchybił rażąco wszystkim podstawowym zasadom procesowym, a to wyrażonym w przepisach art. 7, 8 § 1, 9, 10 § 1, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a. i wydał decyzję opartą o błędną wykładnię normy art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Przechodząc do rozpoznania zarzutów naruszenia kolejnych przepisów wskazać należy co następuje. Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a., gdyż przepis ten nie był stosowany przez sąd pierwszej instancji. Sąd ten bowiem oddalił skargę, a zatem oparł swoją decyzję orzeczniczą o przepis art. 151 p.p.s.a. Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia przepisów art. 133 § 1, 134 § 1, 135 i 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że są one nieuzasadnione, co jednak pozostaje bez wpływu na treść wyroku Sądu drugiej instancji. Konstrukcja art. 174 p.p.s.a. umożliwia zaskarżenie wszelkich naruszeń prawa, jakich mógł się dopuścić Sąd pierwszej instancji przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą. Powinny one zawsze zostać wyznaczone w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych i zarzutów skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2009 r., II FSK 1688/07, LEX nr 1095923). Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna także wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2014 r., I OSK 1420/14,). Obliguje to autora skargi kasacyjnej do powiązania zarzutu naruszenia wskazanej normy generalno-abstrakcyjnej z konkretnym działaniem bądź zaniechaniem sądu pierwszej instancji w danej sprawie. Oznacza to, że w skardze winny być sprecyzowane zarzuty kasacyjne w taki sposób, by możliwe było odniesienie się przez ich treść do zaskarżonego orzeczenia. Tym samym nieskuteczne okazać się muszą zarzuty abstrakcyjne, z których nie sposób wywieść jakie konkretnie działanie sądu naruszyło dany przepis. Zarzuty muszą zostać również należycie uzasadnione. W uzasadnieniu winno dojść do logicznego wyjaśnienia związku naruszenia przepisu procesowego z istotnym wpływem tego naruszenia na wynika postępowania. Brak uzasadnienia każdego zarzutu oznacza, że podstawa kasacyjna nie odpowiada wymaganiom określonym w art. 176 p.p.s.a (por. wyrok NSA z 16.3.2005, GSK 402/04). W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej uchybił tym obowiązkom, gdyż nie wyjaśnił na czym miało na gruncie tej sprawy polegać ich naruszenie. Argumentacji tej brak jest także w uzasadnieniu. W tym zakresie nie jest możliwe zastąpienie go przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dodatkowo w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazać należy, że nie może on służyć próbie zwalczania ustaleń faktycznych, a w tym celu podniesiono właśnie zarzut 2. w skardze kasacyjnej. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. reguluje czynność procesową sporządzenia pisemnego uzasadnienia do już wydanego wyroku sądu pierwszej instancji. Ustalanie stanu faktycznego jest natomiast czynnością poprzedzającą wydanie wyroku. Nie może zatem dojść do naruszenia przepisu regulującego czynność po wydaniu wyroku w odniesieniu do czynności procesowych etapu poprzedzającego wydanie wyroku. Z tych też względów wskazane wyżej zarzuty są nieuzasadnione. Pozostaje to jednak bez wpływu na treść wyroku wydawanego w tej sprawie, gdyż prawidłowo sformułowane zostały zarzuty w zakresie norm dopełnienia. Wyłączną podstawę działań i rozstrzygnięć podejmowanych przez sąd administracyjny stanowią przepisy postępowania sądowoadministracyjnego. Stanowią one tzw. normy odniesienia. Normami tymi nie są nigdy przepisy k.p.a., które stanowią podstawę działania organów nakierowanych na zastosowanie przepisów prawa materialnego. Całość tych przepisów tworzy z kolei tzw. normy dopełnienia (por. wyrok NSA z 12.01.2012 r., I FSK 199/11). Naruszenie norm odniesienia przez sąd polega na niedostrzeżeniu naruszenia przez organ norm dopełnienia. Prawidłowa konstrukcja zarzutu winna obejmować oba rodzaje norm. Jeśli jednak możliwe jest na podstawie norm dopełnienia zrekonstruowanie woli autora skargi kasacyjnej, to zarzuty dotknięte tego rodzaju brakiem należy poddać ocenie merytorycznej. Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie dostrzegł pewne braki zarzutów, lecz treść całej skargi kasacyjnej pozwolił na jednoznaczne ustalenie zamiarów jej autora, co przemówiło za jej rozpoznaniem. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy emerytalnej poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż okres opłacania składek na ubezpieczenie rolników od 19 października 2012 r. do 9 maja 2013 r. nie podlega uwzględnieniu przy obliczeniu renty z tytułu niezdolności do pracy, podczas gdy okres składkowy powinien zostać uwzględniony w całości, należy wskazać, że zarzut ten, w świetle powyższych rozważań dotyczących ustaleń dokonanych w ramach przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, jest przedwczesny. Konkludując, organ dokonał błędnej wykładni normy art. 83 ust. 1 cyt. ustawy i błędnie utożsami przesłankę "szczególnych okoliczności" wyłącznie z całkowitą niezdolnością do pracy, mimo że ustawa nie wprowadza takiego powiązania, w konsekwencji błędu wykładni, nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia przedmiotu postępowania, tj. nie wyjaśnił okoliczności faktycznych, które wystąpiły w życiu skarżącego w latach 2004-2012, kiedy był jeszcze osobą zdolną do pracy, a na które skarżący naprowadzał organ już we wniosku wszczynającym postępowanie. Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające obowiązkiem organu będzie szczególnie skrupulatne przestrzeganie jego obowiązków procesowych wynikających przepisach art. 7, 8 § 1, 9, 10 § 1, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a., bowiem postępowanie prowadzone jest z udziałem osoby niewidomej, co w drastyczny sposób ogranicza jej możliwości samodzielnego działania w postępowaniu jurysdykcyjnym. Organ dokonując wykładni i zastosowania normy art. 83 ust. 1 cyt. ustawy musi także dokonać oceny długości stażu pracy skarżącego, który jest bardzo długi na tle jego wieku. Całość okoliczności faktycznych i prawnych sprawy winna być końcowo poddana ocenie przy zastosowaniu konstytucyjnych zasad godności człowieka (art. 30 Konstytucji), zasad sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) oraz zasady solidarności społecznej (art. 20, 67 i 71 Konstytucji). Mając na względzie powyższe w oparciu o art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz poddaną kontroli decyzję Prezesa ZUS z 26 marca 2024 r. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 p.p.s.a., co przemówiło za oddaleniem wniosku przez Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd nie posiadający kompetencji orzeczniczej w tym zakresie.