VII SA/Wa 1764/24

WyrokWSA w Warszawie2024-12-19

Skład orzekający: Waldemar Śledzik, Mirosław Montowski, Marcin Maszczyński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy okres studiów rozpoczętych przed wejściem w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 r. (wraz z późniejszymi zmianami) powinien być wliczany do limitu 12 semestrów, przez który studentowi przysługuje prawo do stypendium socjalnego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 2021 r. wprowadziła nowe kryteria przyznawania świadczeń materialnych studentom, w tym ograniczenie okresu ich pobierania do 12 semestrów (9 na studiach I stopnia), niezależnie od faktycznego pobierania świadczeń. Sąd podzielił pogląd, że przepisy te mają charakter retrospektywny, a nie retroaktywny, co oznacza, że mają zastosowanie do zdarzeń prawnych trwających po wejściu w życie ustawy, w tym do studiów rozpoczętych przed jej wejściem w życie, ale kontynuowanych po tym terminie. W związku z tym, wszystkie rozpoczęte semestry studiów, niezależnie od okresu ich trwania (przed lub po wejściu w życie nowych przepisów), powinny być wliczane do limitu semestrów.
Stan faktyczny
Student J. S. złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2023/2024. Rektor Uniwersytetu pierwotnie odmówił przyznania stypendium na semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022, błędnie wskazując na upływ okresu 6 lat od rozpoczęcia studiów. Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Rektor uchylił własną decyzję i odmówił przyznania stypendium na semestr letni 2023/2024, uznając, że student przekroczył limit 9 semestrów studiów pierwszego stopnia, wliczając do tego okresu wszystkie rozpoczęte semestry, również te sprzed wejścia w życie obecnych przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Student zaskarżył tę decyzję, argumentując naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędziowie: sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.) asesor WSA Marcin Maszczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego oddala skargę Decyzją z [...] czerwca 2024 r. znak: [...], Rektor Uniwersytetu [...] (dalej także: "Rektor UW", "organ"), działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 93 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 742 ze zm.; dalej jako: "u.p.s.w.n.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") po rozpoznaniu wniosku J. S. (dalej także: "Student" "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy – uchylił w całości własną decyzję z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] odmawiającą przyznania ww. Studentowi stypendium socjalnego na semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022 oraz odmówił przyznania stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2023/2024. Do wydania ww. decyzji Rektora [...] doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych wskazanych przez ten organ. W dniu 28 lutego 2024 r. J. S. - student drugiego roku studiów I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie na Wydziale Polonistyki w roku akademickim 2023/2024 złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2023/2024. Decyzją z [...] kwietnia 2024 r. nr [...], odebraną przez Studenta dnia [...] kwietnia 2024 r., Rektor Uniwersytetu [...] (dalej jako: "Rektor") odmówił Studentowi przyznania stypendium socjalnego na semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 28 lutego 2017 r. upłynął studentowi okres 6 lat, przez które możliwe było otrzymywanie stypendium. W dniu 24 kwietnia 2024 r. Student – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie przedmiotowej decyzji Rektora [...] z [...] kwietnia 2024 r. nr [...]. We wniosku Student zarzucił naruszenie art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. poprzez przyjęcie, że upływ prawa do świadczeń nastąpił przed wejściem w życie u.p.s.w.n, tym samym naruszając art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Student powołał się na orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, które w jego ocenie potwierdza brak możliwości wliczania okresów studiowania sprzed wejścia w życie u.p.s.w.n. Jednocześnie zarzucił, że z decyzji nie wynika kto wydał decyzję, gdyż przy podpisie nie wskazano stanowiska osoby podpisującej. Ponadto Student zwrócił uwagę, że składał on wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2023/2024 a nie jak wynikałoby to z treści rozstrzygnięcia – na semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022. Z uwagi na powyższe Student wniósł o uchylenie decyzji w całości. Rektor [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wspomnianą na wstępie decyzją z [...] czerwca 2024 r. znak: [...] uchylił w całości własne orzeczenie z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] odmawiające przyznania Studentowi stypendium socjalnego na semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022 oraz odmówił przyznania stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2023/2024. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że jak słusznie podniósł Student, decyzja nie dotyczy okresu, na który złożono wniosek o przyznanie stypendium. Ponadto organ zwrócił uwagę, że zastosował przepisy w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r. Tym samym uznał, że kontrolowana decyzja zawierała tak daleko idące uchybienia, że należało ją uchylić w całości i rozstrzygnąć co do istoty sprawy. Rektor [...] pochylił się zatem raz jeszcze nad zbadaniem ustaleń faktycznych dotyczących okresu studiów Studenta, które były podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie stypendium socjalnego. Wskazał, że zgodnie z informacjami podanymi przez Studenta we wniosku o stypendium oraz danymi w systemie POLON (https://polon.nauka.gov.pl/) Student podejmował: 1) studia I stopnia na kierunku chemia na Uniwersytecie im. [...] w [...]. - data rozpoczęcia 1 października 2011 r., data skreślenia 2 marca 2013 r.; 2) studia I stopnia na kierunku fizyka na Uniwersytecie im. [...] w [...] - data rozpoczęcia 1 października 2012 r., data skreślenia 6 czerwca 2014 r.; 3) studia I stopnia na kierunku fizyka na Uniwersytecie [...] - data rozpoczęcia 1 października 2015 r., data skreślenia 26 lipca 2016 r.; 4) studia I stopnia na kierunku fizyka na Uniwersytecie [...] - data rozpoczęcia 1 października 2016 r., data skreślenia 27 października 2017 r.; 5) studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie na Uniwersytecie [...] - data rozpoczęcia 1 października 2021 r., nadal studiuje, a w związku z tym posiadał status studenta w następujących semestrach na następujących kierunkach studiów: 1) semestr zimowy roku akademickiego 2011/2012 - studia I stopnia na kierunku chemia; 2) semestr letni roku akademickiego 2011/2012 - studia I stopnia na kierunku chemia; 3) semestr zimowy roku akademickiego 2012/2013 - studia I stopnia na kierunku chemia oraz studia I stopnia na kierunku fizyka; 4) semestr letni roku akademickiego 2012/2013 - studia I stopnia na kierunku chemia oraz studia I stopnia na kierunku fizyka; 5) semestr zimowy roku akademickiego 2013/2014 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 6) semestr letni roku akademickiego 2013/2014 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 7) semestr zimowy roku akademickiego 2015/2016 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 8) semestr letni roku akademickiego 2015/2016 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 9) semestr zimowy roku akademickiego 2016/2017 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 10) semestr letni roku akademickiego 2016/2017 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 11) semestr zimowy roku akademickiego 2017/2018 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 12) semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 13) semestr letni roku akademickiego 2021/2022 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 14) semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 15) semestr letni roku akademickiego 2022/2023 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 16) semestr zimowy roku akademickiego 2023/2024 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 17) semestr letni roku akademickiego 2023/2024 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie. Rektor [...] przypomniał, że zgodnie z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (czyli m.in. stypendium socjalne), wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Natomiast ustęp 6 określa, że do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Organ wyjaśnił, że art. 93 ust. 4 i 6 u.p.s.w.n. definiuje więc okres, w jakim studentowi przysługuje możliwość otrzymywania wskazanych w przepisie świadczeń w ramach studiów, w tym stypendium socjalnego, przy czym z brzmienia tych przepisów wynika, że dla obliczania tego okresu nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy je pobierał. Rektor UW podkreślił ponadto, że do tego okresu wspomniane przepisy wyraźnie wliczają semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, czyli urlopów od zajęć oraz urlopów od zajęć z możliwością przystąpienia do weryfikacji uzyskanych efektów uczenia się określonych w programie studiów. W ocenie organu, z przedstawionych powyżej ustaleń wynika, że semestr letni roku akademickiego 2023/2024 jest 17. semestrem studiów I stopnia Studenta. Oznacza to, że stosownie do art. 93 ust. 4 pkt 1 u.p.s.w.n. Student nie posiada w semestrze letnim roku akademickiego 2023/2024 prawa do stypendium socjalnego. Rektor [...] za chybiony uznał natomiast zarzut podniesiony przez Studenta, a dotyczący nieprawidłowości uwzględniania okresów studiów sprzed wejścia w życie u.p.s.w.n. Uznał, że skoro ustawodawca uniezależnił okres przysługiwania świadczeń od ich pobierania i jednocześnie nie wyłączył uwzględniania okresów studiów odbywanych w okresie sprzed wejścia w życie u.p.s.w.n., tak jak zrobił to chociażby w przypadku semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego, to należy te okresy uwzględnić w sumie semestrów studiów. Zdaniem organu, nieprzekonujący jest również argument o ugruntowanej linii orzeczniczej przemawiającej za niewliczaniem tych okresów na potrzeby ustalania prawa do świadczeń. Rektor [...] zwrócił uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2023 r. (sygn. akt II SA/Wa 1404/22) oraz z dnia 23 stycznia 2024 r. (sygn. akt VII SA/Wa 1544/23). W obu tych sprawach sąd nie zakwestionował prawidłowości praktyki uwzględniania semestrów studiów odbywanych w okresie sprzed wejścia w życie u.p.s.w.n. Według organu, nie można zatem mówić, że prezentowane przez Studenta stanowisko znajduje potwierdzenie w utrwalonych poglądach judykatury. W związku z przekroczeniem okresu uprawnień do stypendium socjalnego wynikającego z art. 93 ust. 4 pkt 1 u.p.s.w.n., Rektor [...] odstąpił od badania sytuacji materialnej Studenta oraz wysokości dochodu na osobę w rodzinie, ze względu na to że stypendium socjalne i tak by nie mogło zostać przyznane. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się Student, wnosząc skargę do tutejszego Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. polegające na uznaniu, że w odniesieniu do skarżącego Studenta ma zastosowanie limit semestrów określony w tymże przepisie. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uwzględnienie skargi oraz wskazanie organowi zgodnego z prawem sposobu załatwienia sprawy uwzględniającego jego żądanie. Ponadto w skardze wniesiono także o zasądzenie kosztów procesowych według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że decyzja Rektora [...] została wydana z naruszeniem art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., gdyż nie uwzględnia zasady Lex retro non agit (albo, w zachodniej literaturze: Lex prospicit non respicit), czyli Prawo nie działa wstecz. Zdaniem Skarżącego, nie wzięto również pod uwagę, że bycie studentem nie oznacza z automatu posiadania prawa do otrzymywania stypendium socjalnego ani jakiegokolwiek innego. Należy bowiem spełnić odpowiednie kryteria. Według Skarżącego, zaskarżana decyzja opiera się na wybitnie niesprawiedliwej, sprzecznej z porządkiem prawnym, interpretacji powołanej ustawy. Skarżący wskazuje, że część podejmowanych przez niego studiów była realizowana przed dniem wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy o szkolnictwie wyższym, która wprowadziła limit czasowy pobierania stypendium socjalnego, a część w trakcie obowiązywania już tej ustawy, jednak gdy miała ona brzmienie bardziej łaskawe dla studentów niż obecnie, tj. uzależniała upływ limitu od okresu pobierania stypendium, a nie okresu studiowania, co rodzi przekonanie, że nie można zastosować obecnych przepisów do całości okresu studiowania przez Skarżącego, lecz należy do odpowiedniego okresu zastosować odpowiednie przepisy, obowiązujące w danym okresie. Skarżący podnosi przy tym, że zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, orzeczenia sądów są również źródłem prawa. Przepis ten stanowi bowiem, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W odpowiedzi na skargę Rektor UW wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma obowiązek przeprowadzić kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Inaczej mówiąc, jeśli zaskarżona decyzja lub postanowienie są zgodne z prawem, uchylenie ich przez sąd jest niedopuszczalne. Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że kontrolowana decyzja nie narusza prawa w sposób wskazany powyżej, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z [...] czerwca 2024 r. znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania studentowi – J. S. stypendium socjalnego na semestr letni roku akademickiego 2023/2024. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s.w.n. w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia przez Skarżącego wniosku, tj. 28 lutego 2024 r. Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (art. 86 ust. 2 u.p.s.w.n.). Stosownie do treści art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n., stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. W myśl art. 93 ust. 2 ustawy, student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia (art. 93 ust. 3 u.p.s.w.n.). Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów (art. 93 ust. 5 u.p.s.w.n.). Do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr (art. 93 ust. 6 u.p.s.w.n.). W rozpoznawanej sprawie, kluczowe znaczenie ma dokonana na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, zmiana brzmienia art. 93 i art. 94 dotycząca ograniczenia możliwości przyznania świadczeń oraz utraty prawa do nich. W wyniku tej nowelizacji art. 93 ust. 4 otrzymał brzmienie, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Tym samym ustawodawca dokonał radykalnej zmiany okresu, w którym student posiada uprawnienia do pobierania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, przede wszystkim podziela zatem prezentowany w orzecznictwie pogląd, że pojęciu "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Jednakże dokonana nowelizacja jednoznacznie ograniczyła okres, przez który to prawo przysługuje - do 12 semestrów (na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów) wiążąc ten czas z okresem samego studiowania - jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanego z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenia, z którego student może korzystać (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 31/23, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 204/23, WSA w Bydgoszczy z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 287/23, wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 134/23, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 864/22, wyroki WSA w Łodzi z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 129/23 i z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 223/23, wszystkie powołane orzeczenia opubl. na, https://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Obecne brzmienie art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. wskazuje, że okres, w którym student posiada możliwość ubiegania się o świadczenia jest liczony bez względu na ich faktyczne pobieranie. Dla biegu okresu, w którym student ma prawo ubiegać się i otrzymywać świadczenia stypendialne nie ma i nie miało znaczenia, czy student występuje w tym okresie o świadczenia oraz czy faktycznie w tym okresie świadczenia te pobiera. Ustawodawca dookreślił w sposób wyraźny, że okres przysługiwania świadczeń wynosi "12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta" (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Po 161/22, WSA w Warszawie z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 864/22, CBOSA). Tutejszy Sąd w pełni podziela zarazem pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 45/24, w którym wskazano, że jedynym kryterium jakie w zakresie zastosowania art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., powinno być ustalone, to okoliczność przez jaką ilość semestrów wnioskodawca mógł ubiegać się o świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 u.p.s.w.n., z tego względu, że posiadał status studenta. Wyraźnie podkreślić bowiem należy, że przytoczona powyżej nowelizacja ustawy jednoznacznie ograniczyła czasokres, przez który prawo studenta do świadczeń przysługuje - do 12 semestrów, wiążąc ten czas z okresem samego studiowania, jako podstawowej przesłanki ustawowej związanej z uprawnieniem do ubiegania się o każde ze świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 u.p.s.w.n., z których student może korzystać. Innymi słowy, ustawodawca jednoznacznie zmienił wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium, uzależnionym - co znajdowało potwierdzenie w ówczesnym orzecznictwie sądowo-administracyjnym - od faktu otrzymywania świadczeń stypendialnych, dokonując aktualnie jej doprecyzowania, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na pierwszy i drugi stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 204/23). W rozpoznawanej sprawie nie zostało skutecznie podważone przez Skarżącego, że jak wynika z danych zawartych w systemie POLON, Skarżący posiadał status studenta w następujących okresach: 1) semestr zimowy roku akademickiego 2011/2012 - studia I stopnia na kierunku chemia; 2) semestr letni roku akademickiego 2011/2012 - studia I stopnia na kierunku chemia; 3) semestr zimowy roku akademickiego 2012/2013 - studia I stopnia na kierunku chemia oraz studia I stopnia na kierunku fizyka; 4) semestr letni roku akademickiego 2012/2013 - studia I stopnia na kierunku chemia oraz studia I stopnia na kierunku fizyka; 5) semestr zimowy roku akademickiego 2013/2014 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 6) semestr letni roku akademickiego 2013/2014 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 7) semestr zimowy roku akademickiego 2015/2016 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 8) semestr letni roku akademickiego 2015/2016 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 9) semestr zimowy roku akademickiego 2016/2017 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 10) semestr letni roku akademickiego 2016/2017 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 11) semestr zimowy roku akademickiego 2017/2018 - studia I stopnia na kierunku fizyka; 12) semestr zimowy roku akademickiego 2021/2022 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 13) semestr letni roku akademickiego 2021/2022 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 14) semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 15) semestr letni roku akademickiego 2022/2023 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 16) semestr zimowy roku akademickiego 2023/2024 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie; 17) semestr letni roku akademickiego 2023/2024 - studia I stopnia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie. Organ prawidłowo ustalił zatem, że na dzień złożenia wniosku, tj. 28 lutego 2024 r. Skarżący posiadał już status studenta przez okres 16 semestrów, a semestr letni roku akademickiego 2023/2024, na który ubiega się o przyznanie stypendium jest siedemnastym semestrem studiów pierwszego stopnia Studenta. Oznacza to, że stosownie do art. 93 ust. 4 pkt 1 u.p.s.w.n. Student nie posiada już w semestrze letnim roku akademickiego 2023/2024 prawa do stypendium socjalnego. Maksymalny okres 12 semestrów, w którym możliwe było otrzymywanie stypendium upłynął w przypadku Skarżącego z końcem semestru zimowego roku akademickiego 2021/2022. W związku z powyższym organ słusznie ocenił, że w dniu złożenia obecnego wniosku o stypendium socjalne, tj. w dniu 28 lutego 2024 r. Skarżący nie był uprawniony do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podkreślić, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232) do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), w brzmieniu dotychczasowym. Powyższe oznacza, że uprzednio obowiązujące warunki i zasady przyznawania m.in. stypendiów socjalnych miały zastosowanie jeszcze tylko w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022. Ergo, do wszystkich późniejszych okresów, na które może być przyznane tego rodzaju świadczenie zastosowanie ma obecnie obowiązująca regulacja art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., zgodnie z którą - łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Tożsame stanowisko zaprezentował także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 stycznia 2023 r. r. (sygn. akt II SA/Wa 1404/22, CBOSA), zauważając, że z mocy art. 18 ustawy zmieniającej, wchodziła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkami, w których nie ujęto art. 1 – czyli począwszy od 18 grudnia 2021 r. Jedynie do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, art. 16 ustawy zmieniającej przewidział możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym. Zatem wyłącznie w tym zakresie ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa – bowiem do przyznawania świadczeń, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, czyli trwającego w dacie dokonywanej zmiany, dopuścił stosowanie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podzielił również tych zarzutów skargi, w których sygnalizowane jest naruszenie względem sytuacji Studenta zasady niedziałania prawa wstecz, z uwagi na uwzględnienie przez organ także tych semestrów studiów Skarżącego, które przypadały przed wejściem w życie aktualnie obowiązujących unormowań u.p.s.w.n., ograniczających okres, przez który przysługuje prawo do stypendium socjalnego. W tym miejscu Sąd czuje się w obowiązku wyjaśnić, że jest mu wiadomym, iż w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych zarysowała się istotna rozbieżność w postrzeganiu możliwości stosowania przepisów u.p.s.w.n. do przypadków, w których studenci, ubiegający się o świadczenia wynikające z przepisów tej ustawy, rozpoczęli studia jeszcze przed wejściem w życie zamieszczonych w niej unormowań. Tak też w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5 października 2022 r. (sygn. akt III SA/Łd 414/22, CBOSA) przyjęto, że nie ma podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n., świadczeń, które im przysługiwały na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.) do okresu przysługiwania świadczeń. W przywołanym wyroku WSA w Łodzi uznał, że zaliczenie okresów pobierania wszelkich stypendiów przyznawanych studentom na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym do okresu, od wpływu którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Z drugiej strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 12 października 2023 r. (sygn. akt III SA/Gl 65/23, CBOSA) nie zgodził się ze stanowiskiem, wedle którego, stosowanie przepisu art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie narusza zakaz retroakcji prawa. Jak podkreślił WSA w Gliwicach, wskazanej regulacji prawnej należy przypisać bowiem wymiar retrospektywny, tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Wskazał w tym kontekście na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt OPS 1/06, w której wyjaśniono, że w sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. (...) To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. (...) W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. (...) Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U.5/86, OTK 1986, poz. 1 i z dnia 28 maja 1986 r. U.1/86, OTK 1986, poz. 2; E. Łętowska, Polityczne aspekty prawa intertemporalnego, (w:) Państwo, prawo, obywatel, Wrocław 1989, s. 355). Pogląd ten podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 4 września 2024 r. (sygn. akt IV SA/Wr 149/24, CBOSA), który jako bezzasadny ocenił zarzut naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz poprzez wliczenie do okresu przysługiwania świadczeń zdarzeń sprzed wejścia w życie aktualnego brzmienia ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W opinii Sądu na mocy ww. ustawy zmieniającej ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie nowych kryteriów nabywania prawa do świadczeń do czego miał prawo. WSA we Wrocławiu przypomniał, że zgodnie z ogólną zasadą prawa intertemporalnego, w razie wątpliwości czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Zasada ta tłumaczona jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1100/10, CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela i uznaje za własne drugie z prezentowanych stanowisk. Nie ulega wątpliwości, że aktualnie obowiązujące przepisy ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadziły nowe przesłanki materialnoprawne przyznawania uprawnień studentowi w zakresie świadczeń materialnych z art. 86 i art. 359 u.p.s.w.n., co znajduje odzwierciedlenie w obecnym brzmieniu art. 93 ust. 4 i ust. 6 tej ustawy. Niemniej jednak, ustawodawca miał prawo określić nowe kryteria, które determinują możliwość teraźniejszego ubiegania się o świadczenia materialne dla studentów. Uzależniając zatem najpierw możliwość uzyskania stypendium socjalnego od rzeczywistych okresów pobierania tego świadczenia przez studenta, a następnie ograniczając okres, w którym studentowi przysługuje prawo do pobierania tego świadczenia, bez względu na jego faktyczne uzyskiwanie, ustawodawca nie naruszył zasady Lex retro non agit. W żadnym bowiem razie, nowa ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie kształtuje ani nie ingeruje w stan prawny (zdarzenia) mające miejsce i zakończone przed datą wejścia w życie jej przepisów. Nie dotyczy ona bowiem świadczeń socjalnych, do których studenci nabyli prawo i które uzyskali przed wejściem w życie tej ustawy. Ma ona natomiast zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które – jak w niniejszej sprawie – miały miejsce wcześniej (podjęcie studiów przez Skarżącego) jednak trwają dalej – po wejściu w życie nowej ustawy. Ma ona zatem w tym wymiarze wyłącznie charakter retrospektywny, a nie retroakcji, która byłaby niedopuszczalna. Wymaga ponownego podkreślenia, że w kontrolowanej sprawie Skarżący ubiegał się o stypendium socjalne na semestr letni roku akademickiego 2023/2024, będąc studentem drugiego roku studiów I stopnia na kierunku - filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie. Tym samym, wniosek Skarżącego złożony już w aktualnym stanie prawnym musiał zostać rozpatrzony z uwzględnieniem uwarunkowań i kryteriów stawianych przez obowiązujące regulacje ustawowe. Te zaś (art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n.) wyraźnie przewidują po pierwsze, że świadczenie to przysługuje bez względu na jego faktyczne pobieranie przez studenta, na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Po drugie, przepis art. 93 ust. 6 u.p.s.w.n. wyraźnie wskazuje, że do powyższego okresu wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Przywołana regulacja prawna odnosi się więc wprost do zdarzeń trwających nadal w dacie obowiązywania ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Chodzi tu o studia, które choć rozpoczęte pod rządami "starego" prawa, są kontynuowane pod rządami "nowego" prawa, czyli do zdarzenia "ciągłego" albo inaczej, sytuacji trwającej także po wejściu w życie nowych przepisów. To oznacza, że wprowadzenie nowych wymogów uzyskiwania świadczeń materialnych przez studentów było działaniem dopuszczalnym, zaś na dzień dzisiejszy, przy ustalaniu prawa do tych świadczeń należy uwzględniać łączny okres studiów, tj. wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, bez względu na to, czy były one realizowane jeszcze pod rządami poprzedniej, czy też aktualnie obowiązującej ustawy. W tym stanie rzeczy, skoro nie budzi wątpliwości fakt, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, tj. w dniu 28 lutego 2024 r. Skarżący rozpoczął siedemnasty semestr studiów pierwszego stopnia, to w świetle dyspozycji art. 93 ust. 4 pkt 1 u.p.s.w.n. nie posiadał On już prawa do tego rodzaju świadczenia. Zaskarżona decyzja nie narusza wobec tego przepisów prawa materialnego, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu takich naruszeń prawa procesowego, które skutkowałby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło