III FZ 387/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Dominik Gajewski po rozpoznaniu w dniu 10 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 223/24 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 31 stycznia 2024 r. nr 1001-IEW-1.4123.13.2023.12.U16.DL w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. III FZ 387/24 UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 5 czerwca 2024 r. na rozprawie z 5 czerwca 2024 r. w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 31 stycznia 2024 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za lipiec 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego, zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia sąd wskazał art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wyjaśniając, że postanowieniami z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 966/22 oraz z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 4/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierował do TSUE pytania prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa Unii. W pierwszym z wymienionych postanowień zadał następujące pytania: Czy wykładnia przepisów dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z dnia 11 grudnia 2006 r. Nr L 347, s. 1; dalej dyrektywa VAT), w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2; dalej TFUE) i art. 17 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 14 grudnia 2007 r. Nr C 303, s. 1; dalej Karta) oraz zasady proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym mechanizm odpowiedzialności solidarnej członka zarządu osoby prawnej za zobowiązania z tytułu VAT tej osoby prawnej bez wcześniejszego ustalenia czy taki członek zarządu działał w złej wierze albo że jego zachowaniom można było zarzucić zawiniony błąd lub też niedbalstwo? Czy przepisy dyrektywy VAT, w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 TFUE, zasada pewności prawa, zasada uzasadnionych oczekiwań, zasada prawa do dobrej administracji wywodzona z art. 41 Karty w zw. z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30; państwo prawa, poszanowanie praw człowieka), art. 47 Karty (skuteczny środek zaskarżenia, prawo do sądu) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie takiej praktyce krajowej, która dla uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania w VAT osoby prawnej posiadającej jednego wierzyciela, wymaga od członka zarządu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, który jest bezprzedmiotowy na gruncie przepisów i praktyki krajowego prawa insolwencyjnego, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia istoty prawa własności (art. 17 Karty)? Czy przepisy art. 193, art. 205, art. 273 dyrektywy VAT w zw. z art. 325 TFUE oraz zasadę równości wobec prawa i zasadę niedyskryminacji (art. 20 Karty i art. 21 Karty) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym [wskazanym w punkcie 1], które dopuszczają nierówne traktowanie członków zarządu osób prawnych, w ten sposób, że członek zarządu osoby prawnej posiadającej więcej niż jednego wierzyciela, może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki poprzez złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, natomiast członek zarządu osoby prawnej posiadającej wyłącznie jednego wierzyciela, nie ma możliwości skutecznego złożenia takiego wniosku, co w efekcie pozbawia go możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania z tytułu VAT osoby prawnej oraz prawa do skutecznego środka zaskarżenia (art. 47 Karty)?. Natomiast w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 4/23 WSA we Wrocławiu zadał następujące pytanie: 1. Czy art. 205 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z dnia 11 grudnia 2006 r. Nr L 347, s. 1 ze zm.) w związku z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 7 czerwca 2016 r. Nr C 202, s. 13; państwo prawa, poszanowanie praw człowieka) oraz art. 17 (prawo własności), art. 41 (prawo do dobrej administracji) i art. 47 (prawo do skutecznego środka zaskarżania i prawo do sądu) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 7 czerwca 2016 r. Nr C 202, s. 389), a także gwarantowane przez prawo Unii Europejskiej: zasada proporcjonalności, prawo do rzetelnego procesu oraz prawo do obrony należy interpretować w ten sposób, że sprzeczna z nimi jest regulacja krajowa i oparta na niej praktyka krajowa, zgodnie z którymi odmawia się osobie fizycznej [członkowi zarządu osoby prawnej], która może ponosić całym swoim majątkiem prywatnym solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe osoby prawnej z tytułu VAT, prawa do czynnego udziału w postępowaniu mającym na celu określenie osobie prawnej ww. zobowiązania podatkowego w formie ostatecznej decyzji organu podatkowego, a jednocześnie w odrębnym postępowaniu, zmierzającym do stwierdzenia solidarnej odpowiedzialności rzeczonej osoby fizycznej za zobowiązania podatkowe osoby prawnej z tytułu VAT, osoba ta pozbawiona jest adekwatnego środka do skutecznego zakwestionowania poczynionych wcześniej ustaleń i ocen, co do istnienia lub wysokości zobowiązania podatkowego osoby prawnej - zawartych w decyzji ostatecznej organu podatkowego wydanej uprzednio bez udziału tejże osoby fizycznej, która to decyzja w konsekwencji stanowi prejudykat w tymże postępowaniu na mocy przepisu krajowego potwierdzonego praktyką krajową? W ocenie Sądu przedstawione kwestie prejudycjalne, będą miały bezpośredni wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Dotyczą bowiem wymogów wynikających z prawa unijnego w zakresie uprawnień osoby fizycznej do skutecznego zakwestionowania ustaleń i ocen w zakresie istnienia zobowiązania podatkowego osoby prawnej, za które odpowiada solidarnie ze spółką, jako były członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik organu. Zaskarżonemu postanowieniu, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wynikające z błędnego przyjęcia, że rozpoznanie niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako "TSUE") w kwestii pytań prejudycjalnych skierowanych do TSUE postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 stycznia 2024 r. o sygn. akt I SA/Wr 966/22 oraz z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 4/23 i w konsekwencji zawieszenie przedmiotowego postępowania, podczas gdy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej jako "NSA"). wskazuje się, że aby móc zastosować wskazany przepis rozstrzygnięcia w sprawie, która ma być podstawą do zawieszenia innego postępowania musi mieć decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona a związek między tymi postępowaniami powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni, co w ocenie organu nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie; 2) art. 7 w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 i art. 272 § 2a p.p.s.a. poprzez zawieszenie: postępowania w niniejszej sprawie, podczas gdy: • okoliczności podniesione w pytaniach prejudycjalnych, przywołanych w postanowieniu WSA w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 223/24 z 05.06.2024 r. nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, • żadna z nich nie stanowi również bezpośredniej przeszkody do rozpoznania przedmiotowej sprawy, • zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny, • a sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego, załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu, • Skarżący zaś - w razie gdy okaże się, że odpowiedź TSUE mogłaby mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia w niniejszej sprawie, będzie mógł żądać wznowienia postępowania, a to w ocenie organu stanowiło naruszenie wyrażonej w art. 7 p.p.s.a. zasady szybkości postępowania. W związku z powyższymi zarzutami, działając w oparciu o przepis art. 194 § 3 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Łodzi w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Występujący w sprawie problem był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w postanowieniach: z 16 maja 2024 r., III FZ 188/24; z 12 lipca 2024 r., III FZ 286/24; z 29 sierpnia 2024 r., III FZ 321/24. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach, więc posłuży się argumentacją w nich zawartą. Po pierwsze należy wskazać, że wystąpienie przez WSA we Wrocławiu z pytaniem prejudycjalnym w sprawie o sygn. I SA/Wr 966/22, nie stanowi przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie (art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Jest to inne postępowanie sądowoadministracyjne. Po drugie, wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym w sprawie o sygn. I SA/Wr 966/22, nie stanowi bezpośredniej przeszkody do rozpoznania niniejszej sprawy. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona. Związek między postępowaniami, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni (zob. postanowienie NSA z 19 marca 2024 r., III FSK 4812/21). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wstrzymywanie biegu postępowania sądowego jest nieuzasadnione. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Dalsze oczekiwanie na rozpoznanie tej sprawy, nie tylko godziłoby we wspomnianą zasadę szybkości postępowania, ale utrzymywałoby w tym zakresie stan niepewności. Należy też zauważyć, że w zależności od odpowiedzi udzielonej przez TSUE na postawione pytania prejudycjalne, strony będą mogły żądać powrotu do sprawy w trybie nadzwyczajnym (art. 272 § 2a p.p.s.a. i art. 240 § 1 pkt 11 o.p.). Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.