I SA/Ol 401/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr 2801-IEE.7192.154.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości oddala skargę. A. B. (dalej jako skarżący, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako Dyrektor IAS, Dyrektor) z 26 sierpnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości. Jak wynika z przekazanych Sądowi akt egzekucyjnych sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej jako Naczelnik US, Naczelnik, organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne w administracji wobec majątku R. spółka z o.o. z siedzibą w O. (dalej jako spółka, zobowiązana), na podstawie szeregu tytułów wykonawczych. W toku poprzedzającego to postępowanie postępowania zabezpieczającego Naczelnik protokołem z 13 stycznia 2021 r. zajął m.in. samochód specjalny – dźwig żuraw [...] o nr rej. [...] (dalej jako pojazd, dźwig). Następnie 15 marca i 26 lipca 2022 r. ustanowił zastaw skarbowy na tej ruchomości i protokołem z 27 marca 2023 r. zajął dźwig w prowadzonym przez siebie postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik pismem z 1 września 2023 r., na podstawie art. 31 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w skrócie u.p.e.a.), zlecił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] wykonanie czynności egzekucyjnych poprzez sprzedaż powyższego dźwigu znajdującego się pod adresem skarżącego, prowadzącego działalność usługową o profilu dźwigowo-sprzętowym. W toku postępowania Naczelnik US postanowieniem z 7 czerwca 2024 r., działając na podstawie art. 54b § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uchylił z urzędu dokonane protokołem z 27 marca 2023 r. zajęcie dźwigu. Organ egzekucyjny stwierdził, że zajęcie dokonano z naruszeniem przepisów ustawy, gdyż w chwili zajęcia pojazd nie był własnością zobowiązanej spółki. W związku z powyższym, postanowieniem z 7 czerwca 2024 r., skierowanym do skarżącego, Naczelnik US umorzył postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji tego pojazdu. Organ egzekucyjny podał, że postanowieniem z 7 czerwca 2024 r. Naczelnik US umorzył wcześniej prowadzone postępowanie zabezpieczające. Wskazał, że w wyniku uchylenia z urzędu zajęcia pojazdu, wniosek o wyłączenie spod egzekucji jest bezprzedmiotowy. Organ egzekucyjny poinformował także skarżącego, że pojazd stanowi przedmiot zastawu skarbowego, wobec tego jest uprawniony do prowadzenia egzekucji z tego pojazdu mimo przeniesienia prawa własności. Jednocześnie Naczelnik US dokonał ponownego zajęcia omawianego dźwigu protokołem z 7 czerwca 2024 r., na podstawie trzech tytułów wykonawczych: z 15 marca 2022 r., z 31 marca 2022 r. i z 21 czerwca 2022 r. wystawionych wobec spółki R. W treści protokołu organ egzekucyjny pouczył o przysługujących skarżącemu uprawnieniach. Powyższe postanowienie z 7 czerwca 2024 r. oraz protokół zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. doręczono skarżącemu 13 czerwca 2024 r. (karty nr 262-264 akt organu). Pismem z 19 czerwca 2024 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji zajętego pojazdu, zarzucając błąd co do osoby zobowiązanego. Naczelnik US postanowieniem z 4 lipca 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji zajętego pojazdu, na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako "k.p.a." oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej jako u.p.e.a. W ocenie organu egzekucyjnego wszczęcie postępowania z wniosku skarżącego nie było możliwe, gdyż skarżący nie jest uprawniony do jego wniesienia. Z chwilą doręczenia protokołu zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. skarżący nabył uprawnienia przewidziane dla zobowiązanego, zgodnie z art. 27i § 3 u.p.e.a. Na skutek zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z 26 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 4 lipca 2024 r. W ocenie Dyrektora organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie rzeczy spod egzekucji jako podmiot, który nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub praw majątkowych, z których prowadzona jest egzekucja. Z chwilą doręczenia protokołu zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. skarżący uczestniczy w postępowaniu na prawach zobowiązanego, zgodnie z art. 27i § 3 u.p.e.a. Jako aktualny właściciel zajętego pojazdu, w ustawowym terminie, zgłosił sprzeciw, o którym mowa w art. 27j u.p.e.a. Zatem skarżący nie posiada legitymacji do żądania wyłączenia spod egzekucji zajętego dźwigu na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. Instytucja wyłączenia spod egzekucji jest uregulowana w art. 38 u.p.e.a. i uprawnia do wystąpienia z żądaniem wyłączenia rzeczy spod egzekucji wyłącznie "osoby trzecie". W konsekwencji postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji nie mogło zostać wszczęte ze względów podmiotowych, co obligowało organ egzekucyjny do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a k.p.a. skutkuje koniecznością pozostawienia podania bez merytorycznej oceny. Organ egzekucyjny nie naruszył ogólnych zasad postępowania administracyjnego i prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji dźwigu. W skardze do WSA w Olsztynie strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora IAS oraz postanowienia Naczelnika US. Zarzuciła naruszenie: art. 98 § 1a u.p.e.a. wobec dokonania ponownego zajęcia dźwigu stanowiącego własność skarżącego, art. 1a pkt 20 u.p.e.a. poprzez niezasadne uznanie skarżącego za zobowiązanego, a także brak zastosowania na korzyść skarżącego art. 38, art. 54b § 1 u.p.e.a. Naruszono ponadto art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego, pobieżne rozpoznanie sprawy i zbadanie wszystkich okoliczności oraz materiału dowodowego w sposób wybiórczy i stronniczy, ze szkodą dla skarżącego. Strona podniosła w skardze, że tytuły wykonawcze zostały wystawione przeciwko zobowiązanej spółce, wobec tego nie istnieje jakikolwiek obowiązek względem skarżącego. Organ egzekucyjny nie ma więc podstaw do dokonywania zajęcia i odbioru pojazdu stanowiącego własność skarżącego. Przedmiotowy dźwig jest niezbędny w jego działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie z 26 sierpnia 2024 r., którym Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 4 lipca 2024 r., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości w postaci pojazdu specjalnego – dźwigu typu żuraw. Pojazd został obciążony zastawem skarbowym na zaległości spółki R., która ma status zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na zasadności utrzymania w mocy rozstrzygnięcia Naczelnika o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji spornego pojazdu obciążonego zastawem skarbowym. Skarżący podnosi, że przysługuje mu tytuł własności zajętego dźwigu i z tego powodu kwestionuje zasadność kierowania egzekucji do należącej do niego ruchomości, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zaległości innego podmiotu: spółki R., jako wyłącznie zobowiązanego do przymusowego wykonania obowiązku. Kwestią wymagającą oceny w niniejszej sprawie jest ocena zasadności wydania przez organ rozstrzygnięcia na podstawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a. – postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Art. 61a § 1 k.p.a. na zastosowanie w rozpoznawanej sprawie wobec treści art. 18 u.p.e.a. o odpowiednim stosowaniu w postępowaniu egzekucyjnym przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Z brzmienia art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, o ile spełnione są następujące przesłanki: 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej, 2) żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn. W wyroku z 18 listopada 2014 r., II OSK 1045/13, NSA przyjął, że zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. powinno być ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. także wyrok WSA w Warszawie z 10 listopada 2016 r., VII SA/Wa 2741/15). Odnotowania wymaga, że według ustabilizowanego orzecznictwa dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. została ograniczona do sytuacji oczywistego braku przymiotu strony, a nie sytuacji, gdy ocena tej kwestii wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (np. wyrok NSA z 29 listopada 2017 r., II OSK 330/17), a "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego – do sytuacji, które w sposób oczywisty, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (np. wyrok NSA z 20 listopada 2017 r., II GSK 1706/17). Skarżący pismem z 19 czerwca 2024 r. wniósł o wyłączenie spod egzekucji zajętego pojazdu, zarzucając błąd co do osoby zobowiązanego. Instytucja wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego została unormowana w art. 38 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem: kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego – w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa – z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Sąd stwierdza, że istotą regulacji z art. 38 § 1 u.p.e.a. jest ochrona osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r., II FSK 2026/11). Natomiast w rozpoznawanej sprawie skarżący stał się właścicielem dźwigu po ustanowieniu na pojeździe zastawu skarbowego 15 marca i 26 lipca 2022 r. przez Naczelnika US. Pojazd nabył 27 lutego 2023 r. (dowód: faktura z 27 lutego 2023 r. nr 32/23/B, dołączona do pliku akt organu oznaczonych nr 214). Na skutek działań organu egzekucyjnego wszczęto postępowanie zabezpieczające, w toku którego zajęto pojazd protokołem z 13 stycznia 2021 r. W tym czasie właścicielem pojazdu była zobowiązana spółka, wobec której prowadzono następnie postępowanie egzekucyjne. W momencie zajęcia dokonanego protokołem z 7 czerwca 2024 r. właścicielem dźwigu był już skarżący, i to pod jego dozorem pozostawiono pojazd (k. 264 akt organu). W związku z tym, w odniesieniu do skarżącego nie ma zastosowania art. 38 § 1, ale art. 27i § 1 u.p.e.a., którego treść była stronie znana z adnotacji protokołu zajęcia. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji, gdy "prawo własności rzeczy lub inne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową zabezpieczającymi należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie zostało przeniesione na inny podmiot" – co wynika wprost z treści tego przepisu. Natomiast na podstawie art. 27i § 3 u.p.e.a., w egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1, uczestniczy na prawach zobowiązanego. Przepis art. 27e § 4 stosuje się odpowiednio. W tym miejscu wskazać należy, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, można wyróżnić podmioty tego postępowania (organ egzekucyjny, wierzyciel, zobowiązany) oraz innych uczestników postępowania, którym prawo nie przyznaje pełni praw procesowych. Takim "innym uczestnikiem" jest podmiot wymieniony w art. 27i § 3 u.p.e.a., jako uczestniczący na prawach zobowiązanego. W przedstawionym wyżej stanie faktycznym zasadnie Dyrektor uznał, że skarżący nie posiada legitymacji do żądania wyłączenia spod egzekucji zajętego dźwigu. Jak już wyżej wskazano, przepis art. 38 § 1 u.p.e.a. ma służyć ochronie osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego. Natomiast skarżącemu co prawda przysługuje prawo własności zajętego w toku egzekucji dźwigu, jednak nie można mówić o jego pomyłkowym zajęciu, gdyż pojazd został obciążony zastawem skarbowym, który jest skuteczny wobec każdorazowego właściciela przedmiotu zastawu na podstawie art. 46 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2368 ze zm.), dalej jako O.p. Organy nie dopuściły się zatem zarzucanych im w skardze naruszeń prawa odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji zajętego pojazdu. Zarzuty skargi naruszenia art. 1a pkt 20, art. 38, art. 54b § 1 i art. 98 § 1a u.p.e.a. oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., opierają się wyłącznie na założeniu, że dokonane protokołem z 7 czerwca 2024 r. zajęcie dźwigu w ogóle nie powinno mieć miejsca, gdyż pojazd nie jest już własnością zobowiązanej spółki, ale skarżącego. Jednak na tle powołanych wyżej przepisów: art. 46 § 1 O.p. i art. 27i § 1 i 3 u.p.e.a., nabycie przez skarżącego ruchomości obciążonej zastawem skarbowym nie blokuje możliwości dochodzenia zabezpieczonej w ten sposób należności nawet jeśli nabywca nie ma świadomości o obciążającym nabywaną ruchomość zastawie skarbowym. Jak wynika z art. 46d § 1 O.p. dane w rejestrze zastawów skarbowych są dostępne publicznie. Rejestr zastawów skarbowych jest dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Skarżącemu przysługuje natomiast uprawnienie wynikające z art. 27j u.p.e.a., zgodnie z którym podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Przepisy art. 27f § 1 zdanie trzecie, § 2, 3 i 5-7 oraz art. 27h stosuje się odpowiednio. Dyrektor w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia poinformował, że skarżący, jako aktualny właściciel zajętego pojazdu, w ustawowym terminie, zgłosił sprzeciw, o którym mowa w art. 27j u.p.e.a. Skarżący skorzystał więc z przysługującego mu prawa weryfikacji jego odpowiedzialności w niniejszej sprawie. Mając na uwadze argumentację podniesioną w skardze w zakresie ponownego zajęcia dźwigu stanowiącego własność skarżącego Sąd dodatkowo wyjaśnia, że wcześniejsze uchylenie zajęcia dźwigu nie ma wpływu na skuteczność prawną bieżącego zajęcia tej ruchomości, dokonanego protokołem z 7 czerwca 2024 r. Organ egzekucyjny postanowieniem z 7 czerwca 2024 r. umorzył wcześniej prowadzone postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji spornego dźwigu z powodu umorzenia postępowania zabezpieczającego (postanowieniem z 7 lutego 2024 r.) i uchylenia z urzędu zajęcia dźwigu z 27 marca 2023 r. (postanowieniem z 7 czerwca 2024 r.). Zaległości objęte egzekucją nadal istniały w dniu dokonania zajęcia (7 czerwca 2024 r.), co pozwalało na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego na podstawie dotychczasowych tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązaną spółkę R., stosownie do art. 27i § 1 pkt 1 u.p.e.a. Podsumowując Sąd stwierdza, że zasadnie Dyrektor IAS zbadał jedynie kwestie formalnoprawne i dokonał analizy, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego żądania. Organ nie prowadził postępowania administracyjnego i nie rozstrzygał sprawy co do jej istoty, gdyż skarżący nie mógł dysponować statusem strony postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji zajętego pojazdu w trybie art. 38 u.p.e.a. Wobec tego w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ egzekucyjny nie mógł formułować wniosków i ocen dotyczących żądań, których domagał się skarżący. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), skargę oddalił. Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.