III OSK 1442/22

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-06-11

Skład orzekający: Rafał Stasikowski, Ewa Kwiecińska, Kazimierz Bandarzewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odwołanie dyrektora szkoły podstawowej w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, opierające się na zarzutach dotyczących wadliwego sporządzenia arkusza organizacyjnego oraz niewykonania polecenia organu w zakresie łączenia klas, może być uznane za przypadek szczególnie uzasadniony, pozwalający na odwołanie bez wypowiedzenia?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo stwierdził nieważność zarządzenia o odwołaniu dyrektora szkoły. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że przedstawione przez organ prowadzący szkołę okoliczności, takie jak wątpliwości dotyczące arkusza organizacyjnego w kontekście tworzenia nowej szkoły i epidemii, czy niewykonanie polecenia w sprawie łączenia klas, nie spełniają przesłanki 'szczególnie uzasadnionego przypadku' pozwalającej na odwołanie dyrektora bez wypowiedzenia na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odwołania D. G. ze stanowiska dyrektora szkoły podstawowej przez Burmistrza G. w trybie natychmiastowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził nieważność tego zarządzenia, uznając, że nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek. Burmistrz G. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego (art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego) oraz przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1226/20 w sprawie ze skargi D. G. na zarządzenie Burmistrza G. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektor szkoły podstawowej oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1226/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. G. (dalej także jako skarżąca) na zarządzenie Burmistrza G. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektor szkoły podstawowej, stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia (pkt 1), zasądził od Burmistrza G. na rzecz D. G. kwotę 497 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2), a także nakazał zwrócić od Skarbu Państwa (ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz D. G. 300 złotych, tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego (pkt 3). W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że Burmistrz G. zarządzeniem nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r., na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910) oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713) zwanej dalej u.s.g. odwołał skarżącą ze stanowiska Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w G. z dniem [...] listopada 2020 r. bez wypowiedzenia. Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego zarządzenia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Zgodnie z nim organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego – ministra właściwego do sprawy kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Z brzmienia przywołanego wyżej uregulowania wynika, że zarządzenie o odwołaniu w trybie natychmiastowym ze stanowiska dyrektora szkoły podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego, jednakże przy związaniu organu przesłanką formalną w postaci zasięgnięcia opinii kuratora oświaty oraz przesłanką materialną w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku. Łączne wystąpienie wskazanych przesłanek daje dopiero możliwość zastosowania dyspozycji określonej w tym przepisie, tj. odwołania ze stanowiska w trybie natychmiastowym. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w przedmiotowej sprawie spełniona została pierwsza przesłanka, bowiem jak wynika z akt sprawy przed wydaniem zarządzenia organ wystąpił do Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty o wydanie opinii. Pismem z dnia 15 października 2021 r. Kurator wyraził pozytywną opinię w sprawie odwołania skarżącej w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Kwestią sporną zatem pozostało, czy wystąpiła przesłanka odnosząca się do zaistnienia przypadków szczególnie uzasadnionych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie organ, obszernie argumentując podstawy odwołania skarżącej z funkcji Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w G., powołał się zasadniczo na dwie powiązane ze sobą okoliczności: dopuszczenie się przez skarżącą nieprawidłowości przy sporządzaniu arkusza organizacyjnego szkoły oraz kolejnych do niego aneksów, a nadto brak wykonania polecenia organu z dnia 10 września 2020 r. w zakresie włączenia uczniów dwóch klas – dwuosobowej i czteroosobowej, do innych równoległych najmniej licznych klas, co z kolei stanowiło bezpośrednią przyczynę wszczęcia postępowania w przedmiocie usunięcia ze stanowiska dyrektora szkoły. W ocenie Sądu przedstawiony przez organ stan faktyczny sprawy nie pozwala uznać, że w sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. W niniejszej sprawie w ocenie Sądu pierwszej instancji okolicznością bezsporną pozostaje, że do dnia 29 maja 2020 r. organ prowadzący szkołę (Burmistrz G.) zatwierdził arkusz organizacyjny na rok szkolny 2020/2021. Wynika to z pisma Burmistrza G. z dnia 19 maja 2020 r. (karta nr 42 akt administracyjnych). W piśmie tym co prawda Burmistrz zastrzegł, że w zakresie jednego etatu pomocy nauczyciela i jednego etatu dla osoby sprawującej opiekę nad uczniami w czasie dowozu i przejścia przez jezdnię zatwierdzenia nie udziela, jednak uznać należy, że nie wpłynęło to na zaistnienie materialnoprawnego skutku w postaci spełnienia obowiązku przez dyrektora, o który mowa w § 17 ust. 7 rozporządzenia z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. z 2017 r. poz. 649) zwanego dalej rozporządzeniem. Zatwierdzenie przez organ prowadzący szkołę przedłożonego arkusza organizacyjnego placówki wywołuje ten skutek, że organ uznaje jego zgodność z przepisami wykonawczymi w stopniu kwalifikującym ten arkusz do bycia podstawą funkcjonowania szkoły w danym roku szkolnym. Treść takiego arkusza może podlegać oczywiście zmianom, co potwierdza ust. 12 § 17 rozporządzenia, a zmiany takie wprowadzane były w niniejszej sprawie do arkusza kolejnymi aneksami. Nie może być jednak w rozpoznawanym przypadku mowy o naruszeniu przez skarżącą jej obowiązku wynikającego § 17 ust. 3 rozporządzenia, i to w takim stopniu, który uzasadniałby zastosowanie wobec niej wyjątkowego, co podkreślono wcześniej, środka opisanego w art. 88 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. W ocenie Sądu w powyższym zatem zakresie stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego zarządzenia nie daje podstaw do uznania, że spór pomiędzy dyrektorem szkoły a organem prowadzącym placówkę co do treści zatwierdzonego już przezeń arkusza organizacyjnego stanowił o rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na dyrektorze obowiązków, czy też dopuszczeniu się przez dyrektora takich działań, które spowodowały zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły. Dodatkowo należy też po pierwsze przywołać, że zatwierdzony przez Burmistrza arkusz organizacyjny został pozytywnie zaopiniowany przez Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty, co organ zresztą sam sygnalizuje w uzasadnieniu swojego zarządzenia. Jego zgodność z przepisami została zatem potwierdzona przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny, zgodnie z § 17 ust. 9 rozporządzenia. Po drugie, okoliczność zatwierdzenia arkusza organizacyjnego przedłożonego przez skarżącą powoduje, że nie jest uzasadnione powoływanie się organ na wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 564/18, w którym za rażące naruszenie obowiązków dyrektora szkoły, wpływające na możliwość funkcjonowania szkoły, Sąd uznał fakt nieprzedłożenia arkusza organizacyjnego organowi prowadzącemu placówkę. O ile w istocie niezatwierdzenie arkusza organizacyjnego pozbawia placówkę podstaw finansowych i prawnych do funkcjonowania (tak NSA w postanowieniu z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1870/18) to jednak taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, albowiem szkoła rozpoczęła działalność w roku szkolnym 2020/2021 na podstawie prawidłowo zatwierdzonego dokumentu. Co się tyczy drugiej z podstaw stwierdzenia przez organ prowadzący szkołę szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, to zdaniem Sądu stwierdzić należy, że niewykonanie przez dyrektora szkoły sugestii (polecenia) określonego w piśmie z dnia 10 września 2020 r. również nie stanowiło przesłanki stanowiącej o takim działaniu dyrektora, które zakwalifikować dałoby się jako rażące niedopełnienie obowiązku powodujące zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły. W przywołanym piśmie organ zobowiązał skarżącą do włączenia uczniów klasy VIa i VIIg do innych równoległych najmniej licznych oddziałów. Po pierwsze, stosownie do § 17 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 17 ust. 7 rozporządzenia to po stronie dyrektora szkoły leży odpowiedzialność za prawidłowe wskazanie liczby uczniów w poszczególnych oddziałach, co podlega – jak wskazano – opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny oraz ocenie organu prowadzącego szkołę na etapie zatwierdzenia arkusza organizacyjnego. Polecenie w tym zakresie po faktycznym zatwierdzeniu arkusza organizacyjnego nie może być też odczytywane jako wniosek, o którym mowa w art. 57 ust. 4 lub zalecenie, o których mowa w art. 55 ust. 4 i 6 Prawa oświatowego (stosowanych zgodnie z art. 57 ust. 3 Prawa oświatowego), a więc jako akt z zakresu kompetencji organu prowadzącego placówkę określonych w art. 29 ust. 1 Prawa oświatowego. Pamiętać przy tym należy, że wedle art. 58 zd. 1 Prawa oświatowego organ prowadzący, a w zakresie działalności dydaktyczno-wychowawczej i opiekuńczej również organ sprawujący nadzór pedagogiczny, mogą ingerować w działalność szkoły lub placówki wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w Prawie oświatowym. Również zatem z powyższego powodu ewentualne niewykonanie sugerowanej ingerencji w treść zatwierdzonego arkusza organizacyjnego nie mogło stanowić o rażącym zaniechaniu dyrektora, uzasadniającym wszczęcie postępowania w oparciu o art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. W odniesieniu do szeroko przytoczonych – zarówno w skardze, jak i w uzasadnieniu zakwestionowanego zarządzenia – okoliczności dotyczących określenia etatów nauczycielskich, pozanauczycielskich oraz liczby dzieci przyjętych w poczet uczniów Szkoły Podstawowej [...] w G., podkreślić należy, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę ocenił zaskarżone zarządzenie pod względem zasadności zastosowania w sprawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, regulującego możliwość uznaniowego odwołania dyrektora w przypadku wystąpienia "szczególnie uzasadnionych przypadków". Abstrahując zatem od zasadności poszczególnych twierdzeń organu oraz skarżącego w zakresie tego, czego konsekwencją były sporne, szeroko opisane przez strony okoliczności, to Sąd nie powziął przede wszystkim wątpliwości co do tego, że żadna z nich nie mogła zostać zakwalifikowana jako drastycznie wpływająca np. na bezpieczeństwo uczniów lub możliwość funkcjonowania placówki, a przez to uzasadniająca natychmiastowe odwołanie dyrektora z jego funkcji. Przypomnieć trzeba, że organ prowadzący szkołę dysponuje odpowiednimi instrumentami prawnymi do oceny dyrektora w toku kadencji. W przypadku zarzutów co do działalności dyrektora szkoły organ prowadzący szkołę umocowany jest do wnioskowania o przeprowadzenie procedury ocennej, umożliwiającej dokonanie odwołania w trybie właściwym dla takich przypadków, a więc na podstawie art. 6a ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2021 r. poz. 1762). Z tej przyczyny twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zarządzenia, a poddane szerokiej polemice skarżącej, mogłyby stanowić rdzeń argumentacji ewentualnego zarządzenia powziętego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b Prawa oświatowego, przedwczesnym byłoby zatem odnoszenie się do argumentacji zarządzenia zaskarżonego w niniejszym postępowaniu ponad to, że w żaden sposób nie uzasadnia ona wystąpienia po stronie skarżącej szczególnie uzasadnionego przypadku. W tym kontekście nie uszło również uwadze Sądu, że ewentualne uchybienia dyrektora w zakresie organizacji działalności kierowanej przez nią placówki, a dotyczącej ustaleń liczby kadry nauczycielskiej i administracyjnej, jak i liczby uczniów, nie mogą być oceniane z pominięciem tej istotnej okoliczności, że w gminie powstała druga szkoła podstawowa, w sposób oczywisty (co wynika z twierdzeń obu stron) wpływająca na możliwość jednoznacznego i terminowego określenia sytuacji demograficznej w Szkole Podstawowej nr 1, a w konsekwencji – liczby etatów nauczycielskich i pozanauczycielskich. Powyższe potwierdza na pewno, że działalności dyrektora nie można uznać jako rażącej niekompetencji, uzasadniającej natychmiastowej odwołanie z funkcji dyrektora, a ponadto może to wpływać na ocenę sprawowania przez skarżącą funkcji, dokonywaną w trybie art. 6a ust. 6 Karty Nauczyciela (co jednak wykracza już poza kognicję Sądu w niniejszym postępowaniu). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Burmistrz G., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, pod rządem którego wydano zarządzenie, przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że odwołanie skarżącej z pełnienia funkcji dyrektora nastąpiło w trybie nadzwyczajnym w sposób niezgodny z wymogami zawartymi w tym przepisie, a mianowicie w sytuacji braku szczególnie uzasadnionego przypadku; II. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przez brak pełnego i rzetelnego odniesienia się przez stronę do wszystkich argumentów organu, co miało istotny wpływ na wynik postępowania; 2) art. 147 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 91 ust. 1 u.s.g. - przez uwzględnienie skargi na zarządzenie nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r. i stwierdzenie jego nieważności, podczas gdy istniały podstawy do oddalenia skargi w związku z wystąpieniem przesłanek warunkujących odwołanie skarżącej z funkcji dyrektora w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, co miało istotny wpływ na wynik postępowania; 3) art. 151 P.p.s.a. - przez jego niezastosowanie skutkujące nieoddaleniem skargi w całości w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących odwołanie skarżącej z funkcji dyrektora w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych, a także oświadczono o zrzeknięciu się rozprawy. Jednocześnie, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie Burmistrz G. wniósł o przeprowadzenie dodatkowego dowodu z dokumentu, tj. wyroku Sądu Rejonowego w I. z dnia 30 lipca 2021 r., wydanego w sprawie o sygn. akt IV P [...] - na okoliczność wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego odwołanie skarżącej z funkcji dyrektora, jednocześnie oświadczając, iż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjna nie wniesiono. Pismem procesowym z dnia 14 kwietnia 2022 r. D. G. wniosła o przeprowadzenie rozprawy celem rozpoznania wniesionej skargi. Pismami procesowymi z dnia 26 lipca 2022 r. i z dnia 17 lipca 2023 r. Burmistrz G. złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci wyroku Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietnia 2022 r. sygn. akt VI Pa [...] oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt II PSK [...] na fakt wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego odwołanie skarżącej z funkcji dyrektora szkoły. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w przedmiotowej sprawie nie zaistniała. Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna nie może odnieść zamierzonego skutku. Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten ma charakter proceduralny i reguluje wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II OSK 986/09; wyrok NSA z 12 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2338/13). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wynika, dlaczego w jego ocenie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Z treści zarzutu i jego uzasadnienia wynika, że za jego pomocą autor skargi kasacyjnej w istocie zarzuca Sądowi pierwszej instancji przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik przez sformułowanie niewłaściwej oceny prawnej sprawy. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd (por. wyrok NSA z 7 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1329/19). Jeśli w uzasadnieniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego znajduje się ocena ustaleń stanu faktycznego dokonana na podstawie akt, to nawet w sytuacji, gdy jest ona odmienna od oceny prezentowanej przez stronę, nie można zasadnie twierdzić, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Ponadto nie można dostrzec niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jako uchybienie procesowe może stanowić skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, jeżeli jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie podstawowe znaczenie ma zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego i w związku z tym także niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na błędnym przyjęciu, że wygaśnięcie stosunku pracy Dyrektor Szkoły i zaprzestanie pełnienia przez nią obowiązków nie stanowi szczególnej przyczyny uzasadniającej odwołanie dyrektora ze stanowiska. Art. 66 ust. 1 Prawa oświatowego wymienia przesłanki odwołania dyrektora szkoły. Zgodnie z jego treścią organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce: 1) odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w razie: a) złożenia przez nauczyciela rezygnacji, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, b) ustalenia negatywnej oceny pracy lub negatywnej oceny wykonywania zadań wymienionych w art. 57 ust. 2 Prawa oświatowego w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli - bez wypowiedzenia, c) złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 56 ust. 3 Prawa oświatowego; 2) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8 Prawa oświatowego, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w tej sprawie nie zaistniała podstawa prawna wynikająca z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, tj. nie zaistniał przypadek szczególnie uzasadniony który pozwalałby na odwołanie nauczyciela bez wypowiedzenia ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego. W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" może dotyczyć tylko sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych i nagłych, kiedy organ uprawniony do wydania zarządzenia w sprawie odwołania nauczyciela z funkcji dyrektora szkoły publicznej ma prawo uznać, że dalsze pełnienie funkcji kierowniczej w szkole lub placówce oświatowej stanowi istotne zagrożenie dla funkcjonowania tych jednostek lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych przyczyn jest nie do przyjęcia (tak np. NSA w wyroku z 14 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 22/17; NSA w wyroku z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2870/17; NSA w wyroku z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1884/17; wyrok NSA z 14 listopada 2023 r. sygn. akt III OSK 2755/21). Pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" winno być rozumiane wąsko i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, ponieważ naruszenie prawa przez dyrektora jest na tyle istotne, że nie pozwala to na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w ich pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, a przy tym nie ulega wątpliwości, że osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na jej obowiązków (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 86/08). Dodatkowo należy podnieść, że w orzecznictwie sądowym wskazano - uwzględniając okoliczności konkretnych spraw - następujące przypadki uzasadniające spełnienie przez osobę pełniącą funkcję kierowniczą w szkole przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku": 1) kradzież (np. alkoholu) przez dyrektora w sklepie; 2) błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją; 3) poniżanie, upokarzanie i ignorowanie pracownika oraz wykorzystanie pracowników do przeprowadzenia remontu w mieszkaniu dyrektora; 4) zaniedbania w nadzorze nad pracownikami skutkujące molestowaniem seksualnym podopiecznych; 5) notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły; 6) długotrwała choroba uniemożliwiająca wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę, powodując jej dezorganizację; 7) jawne, nietolerancyjne i dyskryminujące zachowanie dyrektora szkoły mające na celu poniżanie nauczycieli bądź uczniów (por. wyrok NSA z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1884/17; wyrok NSA z 14 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 22/17; wyrok NSA z 29 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 109/19). Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie akceptuje ww. stanowisko zajęte w orzecznictwie sądowym. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku i co znajduje potwierdzenie w materiale zgromadzonym w aktach, w tej sprawie podstawą do wydana unieważnionego przez Sąd pierwszej instancji zarządzenia były trzy zdarzenia: po pierwsze, kwestionowanie przez Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w G. utworzenia Szkoły Podstawowej nr [...] w tym mieście; po drugie sporządzany z wadami arkusz organizacyjny Szkoły Podstawowej [...] w G. i po trzecie brak wykonania zarządzenia Burmistrza G. z dnia 10 września 2020 r. w przedmiocie włączenia dzieci z dwóch nielicznych klas do innych klas. Sąd pierwszej instancji kontrolując zgodność z prawem zarządzenia Burmistrza G. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] stwierdził, że narusza ono prawo, ponieważ tak podniesione okoliczności nie spełniają przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Z takim stanowiskiem Sądu należy się zgodzić. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zaistnienie tych przesłanek opierając się nie tylko na uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia, ale także zbadał okoliczności dotyczące wykonywanym w tym zakresie czynności przez Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w G. Zawsze kontrola sądowa w sprawach administracyjnych powinna mieć charakter zindywidualizowany, a szczególne w takich przypadkach, w których ustawodawca uzasadnia wydanie danych aktów od zaistnienia pojęć nieostrych takich jak np. szczególne uzasadniony przypadek. Przy czym niekiedy to pojęcie nieostre może mieć formę także klauzuli generalnej. Tym samym nawet, jeżeli w jakiejś innej sprawie sąd administracyjny uznał, że brak sporządzenia arkusza organizacyjnego uzasadnia skorzystanie z przesłanki objętej obecnie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, to nie oznacza, że można niejako "mechanicznie" uznać, ze także i w tej sprawie powinno się odwołać Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w G. na tej samej podstawie. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie okoliczności zatwierdzenia z uwagami w dniu 19 maja 2020 r. arkusza organizacyjnego Szkoły Podstawowej [...] w G. nie oznaczają, że po stronie D. G. miały miejsce wyjątkowe uchybienia. Przyczyną wątpliwości dotyczących tego arkusza było tworzenie nowej Szkoły Podstawowej i w znacznym stopniu nieformalne przenoszenie przez rodziców uczniów ze Szkoły Podstawowej [...] do Szkoły Podstawowej nr [...]. Takie przypadki nie mają charakteru standardowego i tym samym w sytuacji, w której dyrektor szkoły nie ma pełnej wiedzy o liczbie uczniów zamierzających za kilka miesięcy podjąć naukę w innej szkole, powstaje istotny dylemat związany z wskazaniem liczby uczniów na kolejny rok szkolny. Skoro uczniowie ze Szkoły Podstawowej [...] w G. byli zapisywani (rekrutowani) do Szkoły Podstawowej nr [...] w G. aż do końca sierpnia 2020 r., to podanie w kwietniu 2020 r. rzeczywistej liczby uczniów Szkoły Podstawowej [...] na dzień 1 września 2020 r. w zasadzie nie było możliwe. Jak bowiem podnosiła to skarżąca D. G., do dnia 15 kwietnia 2020 r. żaden rodzic nie złożył jej deklaracji o przeniesieniu ucznia do Szkoły Podstawowej nr [...] w G. Na skutek składanych po tej dacie deklaracji, Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] dokonywała aneksów do arkusza organizacyjnego. Nie można także pominąć i tego, że wbrew argumentacji strony skarżącej, wojewódzki kurator oświaty opiniując arkusz organizacyjny sprawdza także zgodność liczby uczniów w danej szkole z danymi o licznie uczniów w systemie informacji o oświacie, a ten system powinien być zgodny z księgą uczniów tej szkoły. Zgodnie bowiem z § 17 ust. 4 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. z 2019 r. poz. 502) arkusz organizacji szkoły oprócz informacji dotyczącej nauczycieli, pracowników administracji i obsługi, określa w szczególności liczbę oddziałów poszczególnych klas oraz liczbę uczniów w poszczególnych oddziałach. Nic nie wynika ani z przepisów ww. rozporządzenia, ani też z przepisów Prawa oświatowego, aby opinia kuratora oświaty nie dotyczyła całego arkusza organizacyjnego. W tej sprawie w dniu 5 maja 2020 r. Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty wydał pozytywną opinię o arkuszu organizacyjnym Szkoły Podstawowej [...] w G., tym samym trudno doszukiwać się w zakresie przygotowania tego arkusza szczególnego przypadku naruszenia prawa. Tym samym w okolicznościach tej sprawy związanej w tworzeniem nowej szkoły podstawowej, kwestia sporządzenia arkusza organizacyjnego, mając na uwadze także okoliczność notoryjną jaką była w tym czasie epidemia wirusa SARS-CoV-2, nie mogła być uznana za szczególnie uzasadniony przypadek naruszenia prawa uzasadniający natychmiastowe pozbawienie Dyrektor D. G. zajmowanego stanowiska. Kolejna okoliczność, jaką miało być kwestionowanie przez Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w G. utworzenia Szkoły Podstawowej nr [...] w tym mieście, w istocie nie została wykazana w unieważnionym zarządzeniu. Burmistrz G. tylko bardzo ogólnie wskazał, że Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] publicznie kwestionowała powstanie nowej szkoły podstawowej i negowała podjęte uchwały, angażując w to nauczycieli. Skoro w uzasadnieniu unieważnionego zarządzenia nie znalazł się ani jeden argument lub dowód na poparcie tego twierdzenia, to należy przyjąć, że organ prowadzący Szkołę Podstawową [...] w G. nie wykazał, aby taka okoliczność miała miejsce. Ostatnia przesłanka mająca uzasadniać odwołanie Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w G. w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego miała dotyczyć braku wykonania zarządzenia Burmistrza G. z dnia 10 września 2020 r. w przedmiocie włączenia dzieci z dwóch nielicznych klas do innych klas. Istotnie z akt sprawy wynika, że w dniu 2 września 2020 r. dwa oddziały klas – klasa VIIg i klasa VIa liczyły odpowiednio dwóch i czterech uczniów. Przyczyną tego stanu był fakt przenoszenia przez rodziców dzieci ze Szkoły Podstawowej [...] do Szkoły Podstawowej nr [...] i brak składania przez rodziców oświadczeń do Dyrektora Szkoły [...] o przenoszeniu dzieci do innej szkoły. O takiej sytuacji Dyrektor Szkoły powiadomiła Burmistrza, który wydał w dniu 10 września 2020 r. zarządzenie zobowiązujące Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 do włączenia dzieci z tych klas do innych oddziałów. Wprawdzie w piśmie z dnia 18 września 2020 r. Dyrektor Szkoły poinformowała Burmistrza G. o niedokonaniu połączenia, co należy niewątpliwie uznać za zachowanie wysoce naganne, tym niemniej nie można pominąć okoliczności, jakie towarzyszyły wydaniu tego pisma. Rodzice dzieci uczących się w tych klasach wyrazili wolę pozostawienia tych klas i w dniu 15 września 2020 r. Dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w G. wraz z tymi rodzicami udała się na spotkanie z Burmistrzem, przy czym Burmistrz spotkał się tylko z rodzicami i nie poinformował ani rodziców, ani też Dyrektor tej Szkoły o podjętej decyzji w sprawie likwidacji dwóch ww. oddziałów klas. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że także i w tym zakresie nie zaistniała sytuacja nakazująca natychmiastowe odwołanie w tej sprawie dyrektora szkoły podstawowej. Szkoła ta, wbrew argumentacji strony skarżącej kasacyjne, rozpoczęła swoje funkcjonowanie dydaktyczne po przerwie wakacyjnej z dniem 1 września 2020 r., a niewątpliwie istniejący w okolicznościach tej sprawy fakt w postaci braku ustalenia precyzyjnej liczby uczniów i nauczycieli w tej Szkole (i tym samym dostosowania do tej liczby arkusza organizacyjnego) nie stanowił o szczególnie uzasadnionym przypadku naruszenia prawa. W żadnej mierze Burmistrz G. skarżąc kasacyjnie wydany w sprawie wyrok nie wskazał, na czym miałoby polegać istotne naruszenie funkcji dydaktycznej i wychowawczej Szkoły Podstawowej [...] w G., które uzasadniałyby natychmiastowe odwołanie jej dyrektora. Nie stanowi też przesłanki potwierdzającej zasadność skargi kasacyjnej okoliczność braku unieważnienia zarządzenia Burmistrza G. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego już z tego powodu, że zarządzenie to unieważnił Sąd pierwszej instancji, jak i z tego, że nie podlegało ono obligatoryjnemu przekazaniu organowi nadzoru celem podjęcia czynności nadzorczych. Także kwestia pozytywnego zaopiniowania ww. zarządzenia w przedmiocie odwołania na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego przez Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty nie stanowi o braku podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Mając powyższe należy stwierdzić, że nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 147 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 91 ust. 1 u.s.g. przez uwzględnienie skargi na zarządzenie nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r. i stwierdzenie jego nieważności. Skoro zaskarżone zarządzenie zawierało wadę istotną, to Sąd pierwszej instancji nie mógł skargi nie uwzględnić. Nie było podstaw do oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przeprowadził dowodu z zawnioskowanych wyroków powszechnych (sądów pracy) i Sądu Najwyższego na okoliczność rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Przyczyną nieprzeprowadzenia wnioskowanych dowodów jest to, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów pod warunkiem, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, ponieważ kontrola zaskarżonego aktu odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. W tej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości sposób ustalenia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" przez Sąd pierwszej instancji. Ponadto tak sądy powszechne jak i Sąd Najwyższy rozstrzygały inną sprawę niż objęta tą skargą, a mianowicie sprawę o odszkodowanie na podstawie prawa pracy. W żaden sposób wyrok sądu powszechnego lub nawet Sądu Najwyższego zawnioskowany jako dowód w tej sprawie nie jest wiążący. Tym samym o ile sądy te dokonywały oceny tej przesłanki w odrębnym postępowaniu dotyczącym prawa pracy, o tyle w tej sprawie przesłanka ta była oceniana na podstawie przepisów prawa publicznego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego poprzez przyjęcie, że w tej sprawie nie było podstaw do stosowania tej podstawy do odwołania dyrektora szkoły. Tym samym skoro wniesiona w tej sprawie skarga kasacyjna okazała się niezasadna, a zaskarżony wyrok kontrolowany w granicach jej zarzutów odpowiada prawu, to Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę tę oddalił.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło