II GZ 299/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 57/25 w zakresie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w likwidacji w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 14 listopada 2024 r. nr 407.241/F-11/X/2024 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej WSA, Sąd I instancji) postanowieniem z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 57/25, po rozpoznaniu wniosku M. Sp. z o.o. w likwidacji w W. (dalej: skarżąca, Spółka) przywrócił skarżącej termin do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 14 listopada 2024 r. nr 407.241/F-11/X/2024 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rejestracji pojazdu. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zarządzeniami z 7 stycznia 2025 r. wezwano likwidatora Spółki do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie: 1 brakującego odpisu skargi, dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania skarżącej (statut, odpis KRS lub inny dokument), oryginału lub skróconego uwierzytelnionego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego aktualnego w dniu podpisania pełnomocnictwa bądź oryginału lub odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego, a także do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka listowa zawierająca powyższe wezwania powróciła do sądu z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie" (k. 17). Pierwsza awizacja miała miejsce 13 stycznia 2025 r. Przesyłkę złożono do akt ze skutkiem doręczenia na dzień 27 stycznia 2025 r. Wnioskiem z 4 lutego 2025 r. H. D. – likwidator Spółki zwróciła się do Sądu o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Do wniosku załączyła: wydruk KRS Spółki z 4 lutego 2025 r., w którym widnieje ona jako likwidator Spółki, kserokopię wizy z datą początkową 3 lutego 2025 r. oraz dowód zakupu biletu autobusowego. Uzasadniając wniosek wskazała, że powodem nieodebrania wezwania oraz nieuzupełnienia w terminie braków skargi był brak możliwości przyjazdu likwidatora do Polski i odebrania korespondencji. Likwidator mieszka na terytorium Białorusi, aby przyjechać do Polski musi uzyskać wizę. Wniosek o nią złożyła niezwłocznie 16 stycznia 2025 r., po tym jak uzyskała informację, że listonosz podejmował próbę doręczenia pisma z sądu i pozostawił awizo. Z uwagi na czas trwania procedury wizowej likwidator uzyskała wizę dopiero w dniu 30 stycznia 2025 r., ale pierwsza możliwa data przyjazdu do Polski została w niej określona na 3 lutego 2025 r. Likwidator w pierwszym dniu obowiązywania wizy, tj. 3 lutego 2025 r. wyjechała z Białorusi do Polski autobusem relacji Mińsk-Warszawa. Wyruszyła z Mińska o godzinie 9:40 (7:40 czasu polskiego), przybyła do Warszawy o godzinie 18:45, następnie o godzinie 22:50 przyjechała do Białegostoku. Następnie 4 lutego 2025 r. niezwłocznie udała się do sądu celem uzyskania informacji o treści korespondencji. Została wówczas poinformowana, że skierowane do Spółki pismo zawierało wezwanie do uzupełnienia braków skargi (wskazano o jakie braki chodzi), a jako nieodebrane, wróciło do sądu ze skutkiem doręczenia. W opinii likwidatora powyższe okoliczności wskazują, że do uchybienia terminu do uzupełnienia braków skargi doszło bez winy skarżącej. Dodatkowo likwidator wskazała, że Spółka została postawiona w stan likwidacji z dniem 1 czerwca 2023 r. Wówczas zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i rozpoczęła procedurę likwidacji. Z dniem 15 stycznia 2024 r. skarżąca zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Spółka nie zatrudnia pracowników, a jej likwidator przebywa stale na terytorium Białorusi i z tych przyczyn nie miała możliwości podjęcia w terminie korespondencji kierowanej przez sąd. Likwidator Spółki złożyła też wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając uwzględnienie wniosku Spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi WSA w Białymstoku przywołał przepisy art. 86 i art. 87 § 1-4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) i stwierdził, że likwidator Spółki dopełniła warunków formalnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Zdaniem Sądu I instancji argumentacja przytoczona za przywróceniem terminu zasługiwała na uwzględnienie. Wyznaczony likwidator Spółki zamieszkuje na terenie Białorusi, co z oczywistych względów utrudnia wypełnianie obowiązków procesowych. Mimo to, niezwłocznie po powzięciu informacji o próbie doręczenia pism na adres Spółki, w dniu 16 stycznia 2025 r. złożyła wniosek o udzielenie jej wizy na wjazd do Polski. Sąd przyjął i podzielił okoliczności faktyczne związane z udzieleniem likwidatorowi wizy oraz wskazał, że bez wątpienia likwidator uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków skargi. Nie wzbudziło wątpliwości Sądu, że zaistniały obiektywne i niezależne od likwidatora skarżącej przeszkody w prawidłowym i terminowym uzupełnieniu braków, do których przezwyciężenia likwidator z dochowaniem staranności dążyła. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Białymstoku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że Sąd I instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. W uzasadnieniu organ podkreślił m.in., że Sąd I instancji pominął okoliczność, iż to likwidator sama wskazała Sądowi adres, na jaki należy kierować korespondencję, pomimo, że fizycznie pod nim nie przebywa – przebywa na stałe na terytorium Białorusi, a fakt, że spółka nie zatrudnia pracowników uniemożliwia skuteczne doręczenie jakiejkolwiek korespondencji. Zatem, w ocenie SKO, skarżąca samodzielnie ograniczyła swoje możliwości w uzyskaniu wiedzy o biegu sprawy, którą sama zainicjowała składając skargę. Organ podniósł również, że wyjazd likwidatora na Białoruś nie był sytuacją nagłą, czy nadzwyczajną, trudną do przewidzenia, uniemożliwiającą wskazanie innego adresu do doręczeń lub ustanowienie pełnomocnika. Powyższe w ocenie organu świadczy o niedbałości likwidatora w prowadzeniu spraw spółki. W odpowiedzi na zażalenie H. D. – likwidator Spółki wniosła o jego oddalenie w całości i zasądzenie od SKO w Białymstoku na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. W punkcie wyjścia przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku strona powinna przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Jednym z warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi bowiem konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (zob. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r., I PKN 273/99, OSNAP 2000, nr 20, poz. 757; a także T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis str. 333). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011 s. 409; postanowienie NSA z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08 – wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06). Ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że przeszkoda powodująca uchybienie terminu musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy zalicza się w szczególności przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok NSA z 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/07). Podkreślenia wymaga, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuści się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć również miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której nie można usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W związku z powyższym stwierdzić należy, że istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się do oceny istnienia zawinienia lub braku winy skarżącej – działającej przez likwidatora – w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Według skarżącej uchybienie w tym zakresie było niezawinione, gdyż wynikało z braku możliwości niezwłocznego przyjazdu likwidatora do Polski w celu odebrania korespondencji zawierającej wezwania z Sądu. Likwidator Spółki wskazała, że mieszka na terytorium Białorusi i aby przyjechać do Polski, musi otrzymać wizę. Procedura opisana przez likwidatora jest czasochłonna i uniemożliwiła odbiór korespondencji oraz zadośćuczynienie wezwaniu we wskazanym, ustawowym terminie. Argumentację tę podzielił Sąd I instancji. W ocenie NSA okoliczności podniesione przez likwidatora we wniosku o przywrócenie terminu nie mogą świadczyć o uprawdopodobnieniu braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków skargi, zatem również stanowisko zajęte przez WSA w Białystoku, że zaistniały obiektywne i niezależne od likwidatora skarżącej przeszkody w prawidłowym i terminowym uzupełnieniu braków skargi, nie może zostać zaaprobowane. Wyjaśnienia wymaga, że strona – inicjując postępowanie sądowe – zobowiązana jest w pierwszym piśmie procesowym, stosownie do treści art. 46 § 2 ust. 1 lit. a) p.p.s.a., do oznaczenia miejsca zamieszkania, a w razie jego braku – adresu do doręczeń, lub siedziby i adresów stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. Skarżąca w treści skargi podała adres: "ul. [...]". Tymczasem, jak sama następnie wskazuje, jej likwidator – uprawniona do reprezentacji Spółki – zamieszkuje na stałe poza terytorium Polski, zaś jej przyjazd uwarunkowany jest otrzymaniem wizy. Wskazanie pełnych i poprawnych, a przede wszystkim aktualnych danych adresowych ma umożliwiać skuteczne dokonywanie doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak nadto zauważa się w doktrynie adresem do doręczeń może być również adres elektroniczny (tak: B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 46). Zgodnie z art. 19a ust. 5 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej: ustawa o KRS), do wniosku o wpis osób reprezentujących podmiot wpisany do Rejestru likwidatorów i prokurentów należy dołączyć oświadczenia tych osób obejmujące zgodę na ich powołanie oraz ich adresy do doręczeń. Stosownie do treści art. 19a ust. 5a ustawy o KRS, jeśli adres do doręczeń osób reprezentujących podmiot wpisany do KRS, likwidatorów bądź prokurentów znajduje się poza terytorium Unii Europejskiej, należy wskazać pełnomocnika do doręczeń w Rzeczpospolitej Polskiej. Przepis ten stanowi odpowiednik na gruncie postępowania rejestrowego art. 1135(5) § 1 k.p.c. (za: Ł. Zamojski [w:] Krajowy Rejestr Sądowy. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2023, art. 19(a)). Co istotne, w niniejszej sprawie stroną skarżącą jest Spółka, która posiada siedzibę w Rzeczpospolitej Polskiej, a nie likwidator, stąd też przepisy odnoszące się do prowadzenia korespondencji z podmiotem mającym swoją siedzibę za granicą nie znajdują zastosowania. Mając na względzie ww. przepisy ustawy o KRS oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wywieść, że skoro likwidator nie mógł posłużyć się adresem na terytorium Białorusi, to mógł ustanowić pełnomocnika do doręczeń, lub w taki sposób zorganizować pracę, aby zapewnić skuteczność doręczania do niego korespondencji, na przykład poprzez podanie adresu do doręczeń elektronicznych. W przypadku bowiem, kiedy mamy do czynienia z fikcją doręczenia na wskazany przez stronę adres, przepisy nie przewidują kompetencji Sądu do ustalenia innego adresu do doręczeń dla podmiotów inicjujących postępowanie sądowoadministracyjne. To na Spółce (likwidatorze ją reprezentującym) cały czas ciąży powinność zapewnienia adekwatnego dla potrzeb – zainicjowanego skargą Spółki postępowania przed sądem administracyjnym – miejsca odbioru korespondencji sądowej. Były to elementarne wymogi, których wypełnienie leżało po stronie Spółki i ją obciążało. Likwidator, która reprezentuje spółkę, powinna tak zorganizować odbiór korespondencji, aby Spółka, nie ponosiła negatywnych konsekwencji. Skoro likwidator podała w skardze adres, oznacza to, że pod nim oczekiwała doręczeń, godząc się na potencjalne kłopoty z tym związane (podobnie NSA w postanowieniach z: 28 grudnia 2022 r., sygn. akt I FZ 226/22 oraz 15 lipca 2020 r., sygn. akt I GZ 133/20). Przywołać należy w tym zakresie również stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 7 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 2295/11, zgodnie z którym "dłuższe przebywanie poza miejscem zamieszkania nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu. Strona należycie dbająca o swoje interesy, planując dłuższy pobyt poza miejscem swojego zamieszkania, powinna wskazać organowi inny adres do korespondencji bądź ustanowić pełnomocnika (procesowego lub do doręczeń), aby w ten sposób zapobiec niekorzystnym skutkom w postępowaniu administracyjnym. W ocenie NSA pogląd ten zachowuje również aktualność w rozpoznawanej sprawie, bowiem likwidator skarżącej nie przebywa na stałe pod podanym adresem do korespondencji, jak i nie zapewniła możliwości skutecznego jej doręczania na wskazany adres. A zatem skoro "przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu" (por. postanowienie NSA z 1 grudnia 2015 r., sygn. akt II OZ 1223/15), to trudno przyjąć, że reprezentująca skarżącą likwidator dochowała należytej staranności w prowadzeniu spraw Spółki, a w konsekwencji, że należycie uprawdopodobniła we wniosku, iż uchybienie terminu do uzupełnienia braków skargi, nastąpiło bez winy strony. Powinna ona bowiem przewidzieć możliwość doręczenia jej przez Sąd korespondencji i zabezpieczyć możliwość jej odbioru. Nieprzewidzenie takiej możliwości oraz niepodjęcie jakichkolwiek działań aby tego rodzaju sytuacjom zapobiec świadczy o niedbalstwie likwidatora. A jak trafnie podkreśla się w doktrynie, na gruncie postępowania administracyjnego, co znajduje zastosowanie również w zakresie postępowania przed sądami administracyjnymi, "od strony postępowania wymaga się szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu)." (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017 r., str. 547). W konsekwencji należało uznać, że Sąd I instancji dokonał w zaskarżonym postanowieniu nieprawidłowej oceny okoliczności przedstawionych przez likwidatora we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. W ocenie NSA, nie mają one charakteru obiektywnego, lecz uzależnione były od strony, która nie dokonała czynności procesowej w terminie, a więc są subiektywne. Nie miały nadto charakteru niespodziewanego i nagłego. Przyjęcie stanowiska Sądu I instancji oraz likwidatora stanowiłoby nieuzasadnione wydłużenie terminów procesowych dla strony. Należy przy tym podkreślić, że skarżąca – decydując się na wszczęcie postępowania sądowego – musi liczyć się z koniecznością podjęcia pewnej aktywności procesowej, respektując zasady i tryb wnoszenia skargi do sądu administracyjnego, a także przebiegu postępowania i przepisów je regulujących, zaś w przypadku niedopełnienia tych obowiązków lub uchybienia przepisom postępowania, musi ona liczyć się z zamknięciem dostępu do sądu. Wobec powyższego, NSA uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną orzekł jak w sentencji, uchylając zaskarżone postanowienie WSA w Białymstoku, a także odmawiając skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków skargi. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 188 z zw. z art. 197 § 1 i § 2 oraz w zw. z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.