II OSK 2410/24
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-09-16
Skład orzekający: Jerzy Stankowski, Paweł Miładowski, Jan Szuma
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organizacja społeczna może zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony, jeśli nie wykazała interesu społecznego w konkretnej sprawie dotyczącej ustalenia warunków zabudowy?Ratio decidendi
Organizacja społeczna może uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym na prawach strony tylko wtedy, gdy spełnia jednocześnie przesłanki celów statutowych oraz interesu społecznego w konkretnej sprawie. Wykazanie samego celu statutowego nie wystarcza, a interes społeczny musi być wykazany na podstawie konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało interesu społecznego, a jego udział służył interesom partykularnym, co uzasadniało odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu.Stan faktyczny
Stowarzyszenie w P. zaskarżyło postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku, które utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Siemiatycz odmawiającą dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji budowy trzech budynków handlowo-usługowych. Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym niewykazanie interesu społecznego oraz błędną ocenę powiązań członków Stowarzyszenia z podmiotem konkurencyjnym.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 162/24 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2024 r., nr 409.1/B-13/I/2024 w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu oddala skargę kasacyjną.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 162/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Stowarzyszenia w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2024 r. nr 409.1/B-13/I/2024. Poddanym kontroli Sądu I instancji postanowieniem Kolegium utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Siemiatycz z dnia 30 listopada 2023 r. nr IF.6730.46.2023, odmawiające dopuszczenia skarżącego Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w sprawie wszczętej na wniosek J. sp. z o.o., dotyczącej wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie trzech budynków handlowo - usługowych o łącznej pow. sprzedaży do 1950 m2 wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną i komunikacyjną, na działce nr geod. [...] i części działki [...], położonych przy ul. [...] w S.
W skardze kasacyjnej Stowarzyszenie zaskarżyło ww. wyrok w całości zarzucając mu naruszenie:
1) art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.: zwanej dalej: p.p.s.a.), poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze na postanowienie Kolegium w sytuacji, w której rozpoznanie tych zarzutów winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonego postanowienia;
2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak szczegółowego odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez Stowarzyszenie w skardze na postanowienie Kolegium i jedynie lakoniczne stwierdzenie, iż zarzuty skargi uznać należy za nieuzasadnione, podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia Kolegium, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia;
3) art. 151 p.p.s.a w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), dalej: "k.p.a." w zw. z art. 7 k.p.a., w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 31 §1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w przedmiocie dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu pomimo naruszenia przez organ art. 28 k.p.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz oczywistej zasadności wywiedzionej skargi, a także poprzez brak dostrzeżenia iż skarżące Stowarzyszenie spełnia wszystkie ustawowe przesłanki do tego aby być stroną postępowania administracyjnego, a także iż nie zaistniały żadne negatywne przesłanki które uniemożliwiałyby uznanie Stowarzyszenia za stronę postępowania;
4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez brak dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie poprzez uznanie, iż członkami skarżącego kasacyjnie są osoby zaangażowane w prowadzenie działalności handlowej prowadzonej pod marką T., a w ocenie Sądu skala powiązań personalnych pomiędzy członkami Stowarzyszenia a spółką T. jest tego rodzaju, że uprawnia do wniosku o działaniu skarżącej nie w interesie społecznym, lecz w interesie spółki T., co jest wnioskiem nie tylko błędnym, ale przede wszystkim godzącym w ustawowe i konstytucyjne prawo swobody zrzeszania się;
5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit., c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie, że celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, a jedynie chęć udziału w sprawie, która dotyczy realizacji inwestycji mogącej być konkurencją w stosunku do niektórych z członków Stowarzyszenia oraz iż Stowarzyszenie jest zainteresowane rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy nie z uwagi na dbałość o interes społeczny, ale z uwagi na funkcjonowanie w bliskiej odległości w stosunku do terenu objętego inwestycją przedsięwzięć zrealizowanych przez firmę T., podczas gdy skarżące Stowarzyszenie - wbrew twierdzeniom Sądu I instancji - nie jest powiązane w żaden sposób z siecią sklepów T., a fakt uczestnictwa w nim pracowników sieci T. oraz bliskiej odległości do przedsięwzięć zrealizowanych przez firmę T. wynika wyłącznie z prozaicznej zbieżności miejsca, oraz miejsca zamieszkania członków Stowarzyszenia (terenu objętego działaniem Stowarzyszenia), a miejscem pracy;
6) art. 58 § 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w postaci ograniczania członkom Stowarzyszenia prawa do swobodnego zrzeszania się poprzez uzależnianie skuteczności i możliwości działania Stowarzyszenia od sztucznie wygenerowanych kryteriów oraz przesłanek podmiotowych i przedmiotowych (jak np. życie prywatne i zatrudnienie niektórych członków Stowarzyszenia), które muszą spełniać członkowie, aby stowarzyszenie mogło prowadzić swoją statutową działalność, co w sposób rażący godzi w podstawowe wolności konstytucyjne i tym samym dyskwalifikuje wyrok Sądu I instancji oraz postanowienie Kolegium;
7) art. 31 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez Sąd, iż brak jest interesu społecznego w dopuszczeniu Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu, a o braku interesu społecznego świadczy przede wszystkim to, że celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, a Stowarzyszenie jest zinstytucjonalizowaną formą popierania interesów konkretnej firmy (spółki T.) dla której planowana inwestycja mogłaby stanowić konkurencję, w sytuacji gdy, Stowarzyszenie we wniesionej skardze i postawionych zarzutach dostatecznie wykazało istnienie interesu społecznego, uprawniającego je do udziału w postępowaniu, albowiem wskazało, iż jego udział w tym postępowaniu jest konieczny i zapewni kontrolę prowadzoną w interesie społecznym, w związku z faktem, iż skala planowanej Inwestycji (centrum handlowe), jak również powierzchnia działek, na której ma powstać Inwestycja (2 ha), wskazuje na konieczność uzyskania przez inwestora decyzji środowiskowej, która to decyzja nie została wydana, w konsekwencji społeczeństwo nie miało możliwości udziału w takim postępowaniu - nie miało jak zareagować na zagrożenia związane z realizacją Inwestycji, a więc kontrola społeczna może odbyć się wyłącznie w ramach postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla Inwestycji, a co wskazuje na skonkretyzowany interes społeczny w udziale skarżącego w postępowaniu - zadbania o interes społeczeństwa;
8) art. 72 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie, pomimo że inwestycja stanowi przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko, albowiem będzie to centrum o powierzchni użytkowej nie mniejszej niż 2 ha na co wskazuje fakt, że teren inwestycji w rzeczywistości obejmuje teren całych działek ewidencyjnych o nr geod. [...] oraz nr, [...], które łącznie mają powierzchnię ponad 2 ha, a pomimo, iż na organie ciąży obowiązek zbadania sprawy pod kątem wymogu uzyskania decyzji środowiskowej oraz rozważenia czy dla danego przedsięwzięcia nie zachodzi potrzeba wydania decyzji środowiskowej, organ nie nałożył na inwestora obowiązku uzyskania takiej decyzji, co w konsekwencji pozbawiło społeczeństwo możliwości udziału w takim postępowaniu, co w przypadku dopuszczenia Stowarzyszenia do postępowania doprowadzi do zwrócenia przez skarżące Stowarzyszenie uwagi organu na dane zagadnienie, albowiem według Stowarzyszenia nie ma podstaw do nienałożenia na inwestora obowiązku otrzymania decyzji środowiskowej, a więc aktualnie kontrola społeczna w celu zapewnienie maksymalnej możliwej ochrony środowiska w związku z realizacją Inwestycji może odbyć się wyłącznie w ramach postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla Inwestycji, a co tym samym skutecznie zabezpieczy interes społeczny i środowiskowy.
Skarżące Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Stowarzyszenie wskazało, że Sąd I instancji nie rozpoznał wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. Skupił się na analizie składu osobowego Stowarzyszenia oraz próbie udowodnienia, iż celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, a zinstytucjonalizowana forma popierania interesów konkretnej firmy. Z uwagi na doniosłość podniesionych zarzutów, lakoniczne stwierdzenie Sądu, iż pozostałe zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione i zbyt daleko idące, a także niezapewniające pogłębiania zaufania obywateli do państwa. Sąd bez żadnego logicznego uzasadnienia stwierdził, że celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, a Stowarzyszenie jest zinstytucjonalizowaną formą popierania interesów konkretnego podmiotu, dla którego planowana inwestycja mogłaby stanowić konkurencję. Zdaniem Stowarzyszenie o interesie społecznym w niniejszej sprawie świadczy autentyczne i bezinteresowne zaangażowanie Stowarzyszenia w ochronę interesów społecznych, w uzasadnionej racjonalnie sytuacji, kiedy można mieć poważne obawy co do zagrożenia konkretnych wartości takich jak ład przestrzenny, harmonijny rozwój przedsiębiorczości z poszanowaniem lokalnej społeczności, komfort życia, bezpieczeństwo komunikacji lokalnej na terenie gminy S. Swoim udziałem w postępowaniu Stowarzyszenie zapewniłoby odzwierciedlenie szeroko rozumianego interesu i dobra lokalnej społeczności, która co do zasady, nie ma możliwości indywidualnego wypowiedzenia się co do podejmowanych rozstrzygnięć.
W celu uszczegółowienia powyższego wskazano, że za udziałem Stowarzyszenia w postępowaniu przemawia ważny interes społeczny mający na celu zapewnienie maksymalnej możliwej ochrony środowiska w związku z realizacją inwestycji, która może na nie znacząco oddziaływać, albowiem społeczeństwo na skutek nienałożenia na inwestora obowiązku uzyskania decyzji środowiskowej pozbawione zostało możliwości zapewnienia maksymalnej możliwej ochrony środowiska, a udział Stowarzyszenia w postępowaniu takie zapewnienie maksymalnej możliwej ochrony zapewni.
Błędne jest twierdzenie Sądu I instancji, iż celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, podczas gdy to właśnie taki cel przyświeca Stowarzyszeniu i jego udział jest uzasadniony, albowiem skala planowanej inwestycji (centrum handlowe), jak również powierzchnia działek, na której ma powstać Inwestycja (2 ha), wskazuje na konieczność uzyskania przez inwestora decyzji środowiskowej, która to decyzja nie została wydana, w konsekwencji społeczeństwo nie miało możliwości udziału w takim postępowaniu.
Burmistrz niezasadnie nie nałożył na inwestora obowiązku uzyskania decyzji środowiskowej, tym samym społeczeństwo zostało pominięte, wręcz pozbawione udziału i możliwości wypowiedzenia się w celu zapewnienia maksymalnej możliwej ochrony środowiska w związku z realizacją inwestycji. Za zasadny uznać więc należy udział Stowarzyszenie w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji o warunkach zabudowy, bowiem będzie ono w stanie interes społeczny "wykonać".
Oprócz badania ewentualnej wadliwości materialnej lub proceduralnej decyzji, Stowarzyszenie również m.in. bada spełnienie przez organ wydający decyzję obowiązku ewentualnej konsultacji uwarunkowań inwestycji z organami zajmującymi się ochroną środowiska. Odmawiając jednak dopuszczenia Stowarzyszenia do postępowania organ zamyka w szczególności lokalnej społeczności jakąkolwiek możliwość weryfikacji oraz potencjalnej ochrony środowiska i jakości oraz estetyki krajobrazu na danym terenie.
Stowarzyszenie reprezentuje społeczność lokalną zainteresowaną rozstrzygnięciem sprawy, gdyż powstanie inwestycji będzie miało wpływ na środowisko. W interesie społeczności pozostaje sprawowanie kontroli nad postępowaniem dotyczącym lokalizacji nowych inwestycji, na terenie ich zamieszkania. W niniejszej sprawie w szeroko rozumianym interesie społecznym zdecydowanie leży udział w postępowaniu Stowarzyszenia, które jako reprezentant interesów lokalnej społeczności może przyczynić się do uzupełnienia postępowania o materiał dowodowy i wyjaśnienia istotnych faktów, co pozwoli na najpełniejsze zrealizowanie zasady prawdy materialnej w tym postępowaniu.
Analizując zatem możliwość dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu na podstawie art. 31 § 1 k.p.a. należy ustalić, czy interes społeczny przemawia za dopuszczeniem organizacji społecznej do udziału w konkretnym postępowaniu, innymi słowy, czy udział organizacji społecznej w tym postępowaniu będzie korzystny dla ochrony interesu społecznego. Ład przestrzenny bądź jego brak, jest udziałem każdego rodzaju zabudowy na danym obszarze. Skoro decyzja o warunkach zabudowy rozpoczyna proces inwestycyjny, przesądzając o dopuszczalności lokalizacji określonej inwestycji na danym terenie, postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie tej decyzji może być jedyną możliwością przedstawienia racji interesu społecznego przez inny podmiot niż organ administracji, a to ze względu na wyłączenie stosowania art. 31 k.p.a. w postępowaniach w sprawie pozwolenia na budowę. Dodatkowo interes społeczny przejawia się również doświadczeniem Stowarzyszenia w sprawach z zakresu m.in. ładu przestrzennego. Za udziałem organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym interes społeczny będzie przemawiał wtedy, gdy będzie ona dysponowała wiedzą merytoryczną w kwestiach objętych swoimi celami statutowymi, ale i rozeznaniem w sprawie, w której ma zamiar uczestniczyć. Stowarzyszenie bierze aktualnie udział w kilkunastu postępowaniach dotyczących ustalenia warunków zabudowy na terenie działania Stowarzyszenia, w których wielokrotnie udowodniło już swoją wiedzę w zakresie materii postępowania, bowiem niejednokrotnie Samorządowe Kolegia Odwoławcze przyznają Stowarzyszeniu rację i np. uchylają wydane decyzje o warunkach zabudowy i przekazują sprawy do ponownego rozpoznania organom I instancji.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał na istnienie powiązań personalnych pomiędzy siecią sklepów T., a członkami Stowarzyszenia. Dyskredytowanie udziału Stowarzyszenia w postępowania właśnie z tego powodu byłoby znaczącym naruszeniem prawa w tym również Konstytucji RP. Każdemu obywatelowi przysługuje wolność zrzeszania się, a ograniczenia powyższego z uwagi na zatrudnienie jest niczym innym jak dyskryminacją. Sąd zobligowany był do zbadania całokształtu przedmiotowej sprawy, nie ograniczając się jedynie do zarzutów stawianych przez Stowarzyszenie. Pomimo powyższego, nie odniósł się on nawet do wszystkich zarzutów wywiedzionej skargi. Gdyby Sąd dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w zestawieniu z przepisami prawa powszechnie obowiązującego wówczas z całą pewnością uznałby, iż niemożliwym było oddalenie skargi i niedopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed sądem pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 193 zd. 2 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej formułowanej przez stronę skarżącą, organy administracji publicznej oraz Sąd I instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny został przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej koncentruje się wokół dokonanej przez Sąd I instancji oceny niespełnienia wynikającej z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanki "interesu społecznego" warunkującej dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. Dlatego wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem:
1) wszczęcia postępowania,
2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
Z treści 31 § 1 pkt 2 k.p.a. wynika, iż obie wymienione w nim przesłanki (cele statutowe i interes społeczny) muszą być spełnione jednocześnie, aby możliwe było uwzględnienie żądania organizacji społecznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że pojęcie interesu społecznego jest pojęciem niedookreślonym, co powoduje, że interes społeczny należy interpretować każdorazowo na tle określonego stanu prawnego i przepisów mających zastosowanie w tym postępowaniu oraz stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony nie może służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych (por. wyroki NSA z 27 czerwca 2024 r., II OSK 2314/23, z 27 czerwca 2024 r., II OSK 2432/23; z 16 listopada 2023 r., II GSK 882/20; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Za udziałem organizacji społecznej w konkretnym postępowaniu administracyjnym interes społeczny przemawia wtedy, gdy dysponuje ona wiedzą merytoryczną w kwestiach objętych celami statutowymi, a zarazem ma rozeznanie w sprawie, w której chce uczestniczyć, co gwarantuje, że kwestie istotne dla jej załatwienia, na które wskazuje w swoim żądaniu, zostaną prawidłowo wyjaśnione. Udział organizacji społecznej jako podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych, których wymiar wykracza poza interesy stron postępowania, dotyczy bowiem określonej społeczności, ma znaczenie ogólne, społeczne (wyroki NSA z dnia 12 lutego 2025 r., II OSK 1409/22, z 25 czerwca 2025 r., II OSK 1090/24; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie zwraca się także uwagę, że nie wystarczy ogólnikowe sformułowanie przez organizację społeczną, że działa w interesie społecznym, powoływanie się na ochronę środowiska, ochronę zdrowia czy życia ludzi, bo są to cele wskazane bardzo ogólnie i na tej zasadzie każda organizacja musiałaby być dopuszczona do udziału w każdym postępowaniu. Chodzi o to, aby powołując się na interes społeczny, który jest interesem ogólnym, organizacja nie używała ogólnikowych stwierdzeń, lecz wskazywała konkretne okoliczności faktyczne, prawne, które mogą świadczyć o tym, że powinna w tym postępowaniu uczestniczyć (wyrok NSA z 10 maja 2023 r., III OSK 2181/21; z 28 listopada 2019 r., II OSK 81/18; z 10 maja 2023 r., III OSK 2181/21; z 5 października 2023 r. III OSK 2790/21; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie ma służyć wyłącznie zapewnieniu aktywnego i lepszego wypełnieniu jego celów. Te cele co do zasady ma realizować organ prowadzący postępowanie. Natomiast udział organizacji społecznej ma służyć "uspołecznieniu" tego postępowania, a więc działaniu organu w realiach kontroli społecznej, którą gwarantuje podmiot "społeczny" niebędący stroną w sprawie (wyroki NSA z 16 marca 2023 r., II GSK 1505/19, z dnia 5 października 2023 r. III OSK 2790/21; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego podniesiona w skardze kasacyjnej argumentacja nie może podważyć dokonanej przez Sąd I instancji oceny, iż postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku odpowiada prawu. Kolegium uznało, że Stowarzyszenie nie wykazało należycie przesłanki interesu społecznego, który uzasadniałby dopuszczenie go do udziału w postępowaniu dotyczącej wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie trzech budynków handlowo - usługowych o łącznej pow. sprzedaży do 1950 m2 wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną i komunikacyjną, na działce nr geod. [...] i części działki [...], położonych przy ul. [...] w S., a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ocenę tą podziela. Stowarzyszenie konsekwentnie podnosi, że skala przedsięwzięcia wskazuje na konieczność uzyskania przez inwestora decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, która to decyzja nie została wydana, a udział Stowarzyszenia zapewniłby społeczną kontrolę w tym zakresie. Rzecz jednak w tym, że Kolegium utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, powołując się na treść art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 z późn. zm.), a także § 3 ust. 1 pkt 56 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. poz. 1839 z późn. zm.) wskazało, że o konieczności uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach mogłaby być mowa tylko wówczas, gdyby inwestor planował budowę budynków o powierzchni użytkowej min. 2 ha, a przedmiotowa inwestycja wartości tej nie przekracza. Organ rozpatrujący sprawę ustalenia warunków zabudowy związany jest wnioskiem inwestora, a z wniosku tego wynika, że skala inwestycji jest znacznie niższa od wartości granicznych wskazanym w ww. rozporządzeniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie prawidłowo oceniono, że Stowarzyszenie nie wykazało, aby dysponowało szczególną merytoryczną wiedzą w kwestiach objętych celami statutowymi, która to wiedza uzasadniałaby jego udział w przedmiotowym postępowaniu. Ogólnikowe powołanie się na wartości takiej jak ład przestrzenny, harmonijny rozwój przedsiębiorczości z poszanowaniem lokalnej społeczności, komfort życia, bezpieczeństwo komunikacji lokalnej na terenie gminy S., bez podania jakichkolwiek konkretnych okoliczności faktycznych związanych z zagrożeniem wartości chronionych w obszarze gdzie jest planowania inwestycja, przesądzają jednoznacznie o braku interesu społecznego i podstaw do udziału skarżącego Stowarzyszenia w postępowaniu na prawa strony.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok nie ingeruje w żaden sposób w gwarantowane art. 58 Konstytucji RP prawo do swobodnego zrzeszania się, wskazuje jedynie na konieczność wykazania przez Stowarzyszenie interesu społecznego w konkretnej sprawie administracyjnej jako skutecznego warunku uczestnictwa w nim na prawach strony. Sąd I instancji wskazując na związki osób tworzących Stowarzyszenie z prowadzącą konkurencyjną w stosunku do inwestora działalność Spółką T. nie naruszył wskazanych w skardze przepisów poprzez ograniczanie członkom Stowarzyszenia prawa do swobodnego zrzeszania się, lecz wykazał, że w tej konkretnej sprawie związki te wskazują, iż Stowarzyszenie nie działa w interesie społecznym, lecz w interesie konkretnego podmiotu. Trafnie Sąd I instancji dostrzegł, że członkami Stowarzyszenia są osoby zaangażowane w prowadzenie działalności handlowej prowadzonej pod marką T., w ramach której firma T. prowadzi sieć placówek handlowych. Przedmiotem postępowania było zaś ustalenie warunków zabudowy dla budynku handlowo-usługowego. Powyższe wskazuje na partykularny interes skarżącego Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu. Na tej podstawie Sąd doszedł do uzasadnionych wniosków, że rzeczywistym celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, a jedynie chęć udziału w sprawie, która dotyczy realizacji konkurencyjnej inwestycji.
Ponownie podkreślić trzeba, że samo odwoływanie się do celów statutowych organizacji lub też ich utożsamianie z interesem społecznym nie jest wystarczające do przyjęcia, że interes społeczny w danej sprawie przemawia za dopuszczeniem organizacji do udziału w postępowaniu, tym bardziej jeżeli uwzględni się wykazane w zaskarżonym wyroku powiązania osobowe członków danej organizacji i podmiotu trzeciego, a mającego interesy konkurencyjne względem strony postępowania głównego, które uprawniają wniosek Sądu I instancji co do tego, że udział Stowarzyszenia w postępowaniu nie przyczyni się realnie do lepszej ochrony interesu społecznego, lecz służy partykularnym interesom członków Stowarzyszenia.
Sąd I instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, ale wymaga odniesienia się do tych zarzutów, których zbadanie jest niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia natomiast wszystkie wymogi wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło