III SA/Gl 212/25

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 30 maja 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Adam Pawlyta po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na czynność Wojewody Śląskiego z dnia 20 grudnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie wpisania na listę podmiotów wykluczonych postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną na poczet wpisu od skargi. 5 Pismem z 23 stycznia 2025 r. I. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: skarżący; strona; spółka) wniósł skargę na czynność Wojewody Śląskiego (dalej: organ; Wojewoda) polegającą na wpisaniu podmiotu na listę podmiotów wykluczonych, o której mowa w punkcie 8.1.9. Programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 Aktywny Maluch 2022-2029 (dalej: Program) oraz przekazania ministrowi właściwemu do spraw rodziny informacji o wykluczeniu podmiotu z dofinansowania. Zaznaczono przy tym, że "pismo informujące o czynności" doręczono stronie 2 stycznia 2025 r. Z akt administracyjnych wynika, że pismem z 22 listopada 2024 r. (złożonym za pośrednictwem ePUAP w tym samym dniu) B. W. zwróciła się do Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach o wyjaśnienie: (1) na jaką "listę podmiotów wykluczonych z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programu opieki nad dziećmi w wieku do lat 3" zostały wpisane podmioty: I. sp. z o.o., F. sp. z o.o., E. sp. z o.o. przez Śląski Urząd Wojewódzki? (2) jakie przepisy regulują zasady dokonywania wpisów na w/w listę, jej przetwarzania i usuwania? Kto prowadzi listę? (3) jaki był powód dokonania wpisu w/w podmiotów na tę listę i kiedy został dokonany? Następnie pismem z 20 grudnia 2024 r., znak: [...] (doręczonym 2 stycznia 2025 r.) organ poinformował B. W., że podmioty I. sp. z o.o., F. sp. z o.o., E. sp. z o.o. zostały wpisane na listę podmiotów wykluczonych, o której mowa w punkcie 8.1.9 Programu; zasady dokonywania wpisów na listę podmiotów wykluczonych reguluje punkt 8.1.9. Programu opracowany przez ministra właściwego do spraw rodziny na podstawie przepisów ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, listę prowadzi minister właściwy do spraw rodziny; powodem wpisania tych podmiotów na listę były przesłanki, o których mowa w punkcie 8.1.8.6 Programu, a wojewoda przekazał ministrowi informację o wykluczeniu tych podmiotów z dofinansowania niezwłocznie po ustaleniu ziszczenia się tych przesłanek. Na ww. czynność polegającą na "wpisaniu podmiotu na listę podmiotów wykluczonych", skargę wniósł I. Sp. z o.o. Zaskarżanej czynności zarzucono naruszenie prawa procesowego i materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) w związku z art. 107 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia podstawy czynności, a w szczególności brak ustalenia stanu faktycznego, co uniemożliwia poznanie motywów, którymi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie; 2. punktu 8.1.9 Programu poprzez wpisanie na listę ostatecznych odbiorców wsparcia wykluczonych w danym województwie podmiotu, który nigdy nie był objęty dofinansowaniem z Programu, a zatem nie może być ostatecznym odbiorcą wsparcia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. W jej uzasadnieniu wskazano, że 22 grudnia 2021 r. strona z Wojewodą Śląskim zawarły umowę o dofinansowanie nr [...] z w ramach Resortowego programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 "Maluch+" 2021. Jej uzupełnieniem stanowi natomiast zaakceptowany przez stronę Program. Dalej argumentowano, że w związku z powziętą przez organ informacją o prowadzonym postępowaniu karnym przeciwko osobie wchodzącej w skład podmiotu wnioskującego o dofinansowanie z Programu "MALUCH+" 2022-2029, a dotyczącym zarzutów w zakresie wcześniejszych edycji Programu, Wojewoda umieścił I. sp. z o.o. na liście podmiotów wykluczonych z dofinansowania w ramach Programu rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 "MALUCH+" 2022-2029 w województwie śląskim. Wojewoda przekazał listę podmiotów wykluczonych ministrowi właściwemu ds. rodziny pismem z 19 marca 2024 r., znak: [...]. Natomiast w dniu 21 marca 2024 r. informacja o wykluczeniu została przekazana przez ministra właściwego ds. rodziny pozostałym wojewodom. Następnie zaznaczono, że Program nie nakłada na ministra ani na wojewodę obowiązku informowania podmiotu o umieszczeniu go na liście podmiotów wykluczonych. Natomiast w dniu 11 kwietnia 2024 r., wobec zaistnienia przesłanki wymienionej w punkcie 8.1.8.6 Programu, Wojewoda odstąpił od podpisania umowy z I. spółka z o.o. z uwagi na prowadzenie w stosunku do wnioskodawcy/ostatecznego odbiorcy wsparcia postępowania karnego w sprawie z art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst jedn. z 7 grudnia 2023 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 17 ze zm.; dalej: k.k.) i art. 297 § 1 k.k., które dotyczyło poprzednich edycji Programu Maluch+. Sąd z urzędu stwierdza, że ww. czynność polegająca na odstąpieniu od podpisania umowy objętej pismem organu z 11 kwietnia 2024 r. znak: [...], stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (WSA w Gliwicach), który wyrokiem z 23 października 2024 r., III SA/Gl 469/24 oddalił skargę. Wskazany wyrok nie jest prawomocny, gdyż został zaskarżony przez stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, gdyż jest niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z art. 3 § 2 p.p.s.a. wynika, że kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.3)), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a)pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Katalog aktów i czynności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. poddanych kontroli sądów administracyjnych ma charakter zamknięty. Pismo organu z 20 grudnia 2024 r. znak: [...] informujące stronę (precyzyjniej: osobę pełniącą funkcję prezesa zarządu spółki) o wpisaniu do rejestru podmiotów wykluczonych niewątpliwie nie mieści się w katalogu przypadków określonych w punktach od 1 do 3 i od 5 do 8. Nie zostało bowiem w nich wprost wymienione, nie jest też postanowieniem wydanym w postępowaniu zabezpieczającym lub egzekucyjnym, na które służy zażalenie (pkt 3). Istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy: (1) wpisanie podmiotu na listę podmiotów wykluczonych, oraz (2) przekazanie ministrowi właściwemu do spraw rodziny informacji o wykluczeniu podmiotu z dofinansowania może być objęte przedmiotem sądowej kontroli na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co oznacza, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem) organu administracyjnego a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność (por. wyrok NSA z 15 lutego 2000 r., III SA 8344/98; postanowienie NSA z 21 lutego 1997 r., I SA 264/97; postanowienie NSA z 27 września 1996 r., I SA 1326/96). W badanej sprawie organ wskazał w piśmie z 20 grudnia 2024 r., że podstawą wpisu na listę podmiotów wykluczonych I. Sp. z o.o. stanowiły postanowienia Programu, a mianowicie: punkt 8 ("Warunki otrzymania i wykorzystania dofinansowania") podpunkt 1. ("Warunki otrzymania dofinansowania – złożenie oświadczenia, zawarcie umowy i przekazanie środków"), pod-podpunkt 9. Programu, zgodnie z którym: "Wojewoda przekazuje Ministrowi listę ostatecznych odbiorców wsparcia wykluczonych w danym województwie z dofinansowania na podstawie pkt. 8.1.8.2.– 8.1.8.7. niezwłocznie po zaistnieniu zmian w jej treści polegających w szczególności na dodaniu do niej nowych podmiotów, a Minister przekazuje ją pozostałym wojewodom. Wojewoda informuje wnioskodawcę o fakcie odstąpienia od podpisania z nim umowy oraz informuje ostatecznego odbiorcę wsparcia o rozwiązaniu z nim umowy". W treści Programu określone zostały, między innymi, procedury postępowania, których obowiązek stosowania nałożono na poszczególnych jego uczestników. I tak, w punkcie 8.1.8, wymieniono katalog zamknięty przesłanek do odstąpienia przez wojewodów od podpisania lub rozwiązania umowy z wnioskodawcą, natomiast w punkcie 8.1.9. określone zostały zasady postępowania wojewodów, w przypadku gdy odstąpił od podpisania umowy na podstawie podpunktów 8.1.8.2 - 8.1.8.7 Programu. Powołany przez organ pkt 8.1.9 odnosi się zatem wyłącznie do sytuacji wcześniejszego wykluczenia podmiotu na podstawie jednej z wielu możliwości o których mowa w pkt. 8.1.8.2.– 8.1.8.7 Programu. Innymi słowy powołany przez organ w piśmie z 20 grudnia 2024 r. jako podstawa wpisu strony na listę podmiotów wykluczonych pkt 8.1.9 Programu ma zastosowanie dopiero wtedy, gdy zostaną wcześniej stwierdzone nieprawidłowości zawarte w pkt 8.1.8.2.– 8.1.8.7 Programu (dosłowny zapis: "odbiorca wsparcia wykluczony w danym województwie z dofinansowania na podstawie pkt. 8.1.8.2. – 8.1.8.7."). Jak wynika z treści cytowanych wyżej postanowień Programu wpisanie podmiotu na listę podmiotów wykluczonych przez Wojewodę, oraz następnie przekazanie ministrowi właściwemu do spraw rodziny informacji o wykluczeniu podmiotu z dofinansowania jest czynnością materialno-techniczną pozbawioną cech rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach konkretnego podmiotu niepodległego organizacyjnie organowi dokonującemu tego zgłoszenia. Czynność ta jest jedynie kierowanym do organu prowadzącego rejestr (tu: Ministra właściwego ds. rodziny) stwierdzeniem zaistnienia (wcześniej) jednej z przesłanek wykluczenia wskazanych w pkt. 8.1.8.2. – 8.1.8.7 Programu. Ma zatem wyłącznie funkcję informacyjną, gdyż o wcześniejszym wykluczeniu podmiotu zadecydowały tylko i wyłącznie przesłanki merytoryczne wymienione w pkt. 8.1.8.2. – 8.1.8.7 Programu (por. postanowienie WSA w Warszawie z 18 grudnia 2013 r., V SA/Wa 2431/13, Legalis nr 901260; postanowienie WSA w Białymstoku z 21 stycznia 2015 r., I SA/Bk 531/14, Legalis nr 1183199). W ocenie Sądu zgłoszenie/wpisanie I. sp. z o.o. w K. do rejestru (listy podmiotów wykluczonych) nie spowodowało dla tej spółki żadnych skutków prawnych (np. w postaci pozbawienia jej określonych praw). Wykluczenie z możliwości otrzymania środków europejskich następuje bowiem z mocy prawa (postanowień Programu) i istnieje niezależnie od zgłoszenia/wpisania podmiotu do tego rejestru. Innymi słowy: samo zgłoszenie/wpisanie nie ma zatem wpływu na stan wykluczenia, w którym znajduje się beneficjent. Jest to przy tym czynność wtórna wobec wcześniej ujawnionej merytorycznej podstawy wykluczenia. Podobne stanowisko zaprezentował NSA w postanowieniu z 3 lipca 2014 r., II GSK 715/14 (Legalis nr 1070915), gdzie stwierdził: 1. wykluczenie z możliwości otrzymania środków europejskich (...) następuje z mocy prawa i istnieje niezależnie od zgłoszenia podmiotu do rejestru. Samo zgłoszenie nie ma zatem wpływu na stan wykluczenia, w którym znajduje się beneficjent; 2. zgłoszenie Spółki do rejestru podmiotów wykluczonych nie może zostać uznane za "inne czynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., przez co nie może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. W uzupełnieniu oraz w nawiązaniu do argumentacji skargi można jeszcze dodać, że pismo z 20 grudnia 2024 r. znak: [...] stanowi jedynie pismo informacyjne, sporządzone w odpowiedzi na zadane przez reprezentanta strony skarżącej pytanie zawarte we wniosku z 22 listopada 2024 r. Skoro jest jedynie odpowiedzią organu na korespondencję prowadzoną ze skarżącym lub z jego reprezentantem, a nie aktem administracyjnym przyznającym, stwierdzającym albo uznającym uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów prawa w stosunku do konkretnego podmiotu w konkretnej sytuacji to również nie mieści się z tej przyczyny w katalogu aktów lub czynności podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego w trybie art. 3 § 2 p.p.s.a. (por. postanowienie WSA w Warszawie z 26 czerwca 2014 r., V SA/Wa 668/14, Legalis nr 998318; postanowienie WSA w Gliwicach z 14 maja 2025 r. III SA/Gl 153/25, LEX nr 3861209). Reasumując, w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że bezpośrednim skutkiem skarżonej czynności było rozstrzygnięcie przez organ kwestii praw lub obowiązków spółki. Tym samym zgłoszenie/wpisanie skarżącej przez Wojewodę do rejestru podmiotów wykluczonych nie może zostać uznane za "inne czynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., przez co nie może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Podobnie nie może być przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej czynność przekazania przez Wojewodę informacji o wpisie podmiotu na listę podmiotów wykluczonych, jak również pismo informujące stronę o tym fakcie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a. postanowił, jak w pkt 1 (pierwszym) sentencji postanowienia. Nadto, stosownie do art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Mając to na uwadze Sąd, na podstawie przywołanego przepisu, orzekł jak w pkt 2 (drugim) sentencji postanowienia.