I GZ 429/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Salachna po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 października 2022 r. sygn. akt I SA/Sz 616/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia 8 lipca 2022 r. nr 9016-2022-40/M/2017-65100 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z 13 października 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 616/22, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi M. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie (dalej: Dyrektor ARiMR) z dnia 8 lipca 2022 r., nr 9016-2022-40/M/2017-65100, w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Pismem z [...] sierpnia 2022 r. M. S. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi na wyżej wskazane postanowienie Dyrektora ARiMR w przedmiocie wznowienia postępowania o przyznanie płatności. Do wniosku załączona została skarga z dnia [...] lipca 2022 r. oraz dowód uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, który następnie został uzupełniony o kwotę 100 zł. Skarżący wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi argumentował, że termin ten przypadł na okres jego choroby, przy czym ze względu na ryzyko zarażenia innych i oczekiwanie na wykonanie testu na koronawirusa musiał pozostać w domu. Wskazał także, że nie mógł powierzyć załatwienia sprawy innej osobie, ponieważ nie zatrudnia pracownika biurowego. Do przedmiotowego wniosku dołączył kopię zwolnienia lekarskiego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z załączonego do wniosku zwolnienia lekarskiego skarżącego wynika, iż obejmuje ono okres od 14 sierpnia 2022 r. do 19 sierpnia 2022 r. Z akt sądowych wynika, iż zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z dnia 8 lipca 2022 r. zostało odebrane przez dorosłego domownika ustanowionego w sprawie administracyjnej pełnomocnika w dniu 15 lipca 2022 r. A zatem 30-dniowy termin na wniesienie skargi biegł od dnia 16 lipca 2022 r. do 16 sierpnia 2022 r. Tymczasem termin niezdolności do pracy rozpoczął się zaledwie 2 dni przed upływem terminu do wniesienia skargi, o którego przywrócenie strona wnosi. W ocenie WSA dokumenty załączone do skargi nie przedstawiają aby w terminie przewidzianym na wniesienie skargi, tj. od 16 lipca 2022 r. do 16 sierpnia 2022 r., zaszły okoliczności uprawdopodabniające brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do dokonania tej czynności procesowej. Przedłożone dokumenty, w tym zwolnienie lekarskie obejmujące okres pomiędzy 14 sierpnia 2022 r., a 19 sierpnia 2022 r., wykazują na zaistnienie pewnych zdarzeń w życiu osobistym skarżącego, jednak nie wynika z nich, że jego niedyspozycja przypadała na cały okres biegu ustawowego terminu na złożenie środka zaskarżenia. Zauważyć przy tym także należy, że skarga została sporządzona w dniu [...] lipca 2022 r. Zdaniem Sądu, niedochowanie przez skarżącego wnioskowanego terminu nie jest zatem następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. Brak winy po stronie dokonującego lub zamierzającego dokonać określoną czynność procesową stanowi zaś konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Względnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Zwrócił się też o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez uznanie, że skarżący nie udowodnił braku winy w uchybieniu terminu na wniesienie skargi (którego ostatni dzień przypadał na 16 sierpnia 2022 r.), mimo że skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA o niezdolności do pracy, z którego wynikało także zalecenie - leżenia, obejmujące okres od 14 sierpnia do 19 sierpnia 2022 r. - zdaniem skarżącego powyższe zaświadczenie jest wystarczające dla uznania, że skarżący nie miał w okresie objętym zaświadczeniem, możliwości świadczenia jakichkolwiek czynności zawodowych w tym poszukiwania innej osoby mogącej dokończyć pisanie skargi do sądu i ją złożyć, co musiałoby być poprzedzone przekazaniem takiej osobie dokumentacji sprawy, wyjaśnienia, jej dotychczasowego przebiegu, uchybień w postępowaniu organów wydających postanowienie itp. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że regułą w postępowaniu sądowym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Niniejsza zasada nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4). Z powołanych wyżej regulacji wynika, że aby wniosek o przywrócenie uchybionego terminu mógł zostać uwzględniony, przywołane przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z brzmienia art. 87 § 2 p.p.s.a. wynika, że za dostateczną przesłankę przywrócenia terminu ustawodawca uznał jedynie uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę okoliczności, które - wedle treści wniosku - miały stanowić bezpośrednią przyczynę uchybienia określonego terminu. Uprawdopodobnienie, jak podkreśla się w orzecznictwie, nie daje natomiast pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r., II FZ 95/12; LEX nr 1116247). Podkreślenia zatem wymaga, że powołana ustawa, obok innych warunków przywrócenia terminu ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. Jak już wyżej wskazano, wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym przekroczeniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie dokonano takiego uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Przedstawiona argumentacja w zakresie uchybienia terminu uprawdopodabnia w sposób dostateczny tezę, że do uchybienia terminu doszło wskutek okoliczności niezawinionych przez skarżącego. Sąd kasacyjny dał wiarę twierdzeniom, że bezpośrednią przyczyną uchybienia terminowi była choroba skarżącego, przy czym ze względu na ryzyko zarażenia innych i oczekiwanie na wykonanie testu na koronawirusa musiał pozostać w domu. To bowiem na skutek tej izolacji strona nie mogła uzupełnić braku formalnego skargi w wyznaczonym terminie, ani też ze względów bezpieczeństwa nie mogła skorzystać z pomocy osób trzecich w tym zakresie. W ocenie NSA uprawdopodobniono, że wobec informacji o łatwości przenoszenia się wirusa i możliwości jego utrzymywania się na powierzchniach, zachodziły uzasadnione obawy co do możliwości bezpiecznego kontaktu z innymi osobami i ewentualnego przekazania im przesyłki do sądu. Należy również wskazać, że okoliczność niezdolności skarżącego do wykonywania czynności zawodowych potwierdza załączone do wniosku zwolnienie lekarskie ZUS ZLA wystawione przez lekarza medycyny obejmujące okres od 14 sierpnia do 19 sierpnia 2022 r., w którym to zwolnieniu w polu nr 17 wskazania lekarskie wpisano 1, co oznacza "chory powinien leżeć". Naczelny Sąd Administracyjny uznał w rozpoznawanej sprawie, że wysoka gorączka skarżącego i samoizolacja, w związku z wysokim prawdopodobieństwem zakażenia się koronawirusem jest zdarzeniem, którego nie sposób było wcześniej przewidzieć. Jak wynika z akt sprawy zaskarżone postanowienie organu z 8 lipca 2022 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 15 lipca 2022 r. (czego skarżący nie kwestionuje). A zatem 30 dniowy termin na wniesienie skargi upływał w dniu 16 sierpnia 2022 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie, które obejmowało okres od 14 sierpnia do 19 sierpnia 2022 r., tj. 2 dni przed upływem terminu do terminu do wniesienia skargi to nie można - wbrew twierdzeniom Sądu I instancji - przypisać mu winy w uchybieniu terminu. Bez znaczenia przy ocenie spełnienia przesłanek przywrócenia terminu pozostaje bowiem fakt, że objawy chorobowe skarżącego – jak wynika z zaświadczenia lekarskiego - wystąpiły dopiero dwa 2 dni przed upływem terminu do wniesienia skargi, tj. 14 sierpnia 2022 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że nie można poczytać za zawinione zwlekanie przez stronę z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu. Jeśli zdarzenie uniemożliwiające dochowanie terminu nastąpiło w ostatnim dniu biegu terminu, musi być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu i nie można czynić stronie zarzutu, że mogła czy powinna była czynności tej dokonać wcześniej (zob. postanowienia NSA: z dnia 30 maja 2022 r., II OZ 320/22; z dnia 28 kwietnia 2021 r., I FZ 83/21; z dnia 9 czerwca 2017 r., I OZ 982/17; z dnia 23 listopada 2016 r., II OZ 1321/16; z dnia 27 lipca 2010 r., II GZ 176/10; z dnia 26 lutego 2009 r., II OZ 178/09). Nie można bowiem z góry zakładać, iż podmiot, który planuje dokonać czynności w ostatnim dniu terminu cechuje brak staranności w działaniu czy też, że można mu przypisać jakiekolwiek zaniedbanie. Przyjęcie innego stanowiska de facto doprowadziłoby do skrócenia terminu do dokonania danej czynności procesowej. Wystarczy zatem, że w czasie biegu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie tej czynności. Przeszkodą taką niewątpliwie jest natomiast wystąpienie nagłej choroby. Mając zaś na uwadze powyższe, NSA uznał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu. Tym samym sąd kasacyjny doszedł do przekonania, że niedochowanie terminu było w rozpatrywanym przypadku niezawinione. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 i w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.