II SA/Gd 871/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2026 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 18 września 2025 r., nr SKO.421.144.2025 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącej I. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 września 2025 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 15 maja 2025r. I. B. (dalej jako: "skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Bytowie z 24 kwietnia 2025 r. B. M. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane do 30 kwietnia 2026 r. Niepełnosprawność istnieje od 9 października 2025 r. W dniu 26 maja 2025 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej. Z treści wywiadu wynika, że skarżąca mieszka wspólnie z matką. Niepełnosprawna jest przewlekle chora, jest po udarze, który spowodował prawostronny niedowład. Niepełnosprawna nie mówi, nie porusza się samodzielnie, przyjmuje na stałe leki, jest pod stałą kontrolą specjalisty. Jest osobą niesamodzielną w zakresie czynności higienicznych, pielęgnacyjnych oraz dnia codziennego, wymaga zapewnienia całodobowej opieki. Skarżąca wykonuje szereg czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego. Nie podejmuje pracy ze względu na konieczność sprawowania osobistej opieki nad mamą. Decyzją z 6 czerwca 2025 r. Wójt Gminy Studzienice odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na osobę niepełnosprawną, B. M. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżącej zostało przyznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką w okresie od 1 lutego 2023 r. do 31 marca 2025 r. Prawo do tego świadczenia zostało wydłużone zgodnie z art. 6bb ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44 z pózn.zm). Ostatnie świadczenie wypłacono za kwiecień 2025r. Organ odmówił przyznania świadczenia na dalszy okres wskazując, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust.1b cyt. ustawy do przyznania świadczenia, bowiem z dołączonego orzeczenia Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Bytowie wynika, że matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od lutego 2022r., kiedy miała 67 lat. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "SKO") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji SKO podało, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może być brany pod uwagę przy ocenianiu przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pobyt I. B. i jej matki na terenie Rzeczypospolitej Polskiej jest legalny od 21 marca 2022 r., wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką, nie podejmuje pracy zarobkowej, nie pobiera i nie pobierała żadnych świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki (matka skarżącej jest wdową). Mimo to, zdaniem Kolegium, skarżącej nie przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2025 r., poz. 337), obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do: świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczeniami rodzinnymi są świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne. Mając na uwadze wyrok NSA w sprawie o sygnaturze akt I OSK 1966/24, Kolegium stwierdziło, że powyższy przepis umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obywatelom Ukrainy jedynie w związku z opieką nad dzieckiem, które przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła I. B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa poprzez przyjęcie, że skoro skarżąca nie zamieszkuje na terytorium Polski z dziećmi nie spełnia przesłanki uprawniającą ją do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że zgodnie z dyspozycją art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z toczącymi się działaniami wojennymi i których pobyt został uznany za legalny na mocy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa będą uprawnieni między innymi do realizowanych przez gminy świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Należy wskazać, że dokonując wykładni przywołanego przepisu i uzależnienia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obywatelowi Ukrainy od tego by opieka uprawniająca do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego sprawowana była nad niepełnosprawnym dzieckiem, które zamieszkuje wspólnie z wnioskodawcą na terytorium Polski nie może się ostać, gdyż stoi ona w sprzeczności z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjny wydanego w sprawie sygn. akt K 38/13, w którym to Trybunał uznał, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w sposób legalny, a tym samym jest uprawniona do wnioskowania do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Skoro opieka jest sprawowana nad niepełnosprawnym rodzicem to nie może skarżąca zostać pozbawiona prawa do wnioskowanego świadczenia tylko dlatego, że skarżąca nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, skoro spełnia wszelkie inne przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – zwanej dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Słusznie Kolegium wskazuje, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może być brany pod uwagę przy ocenianiu przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie kwestię sporną stanowi natomiast wykładnia art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 337, dalej jako "ustawa pomocowa"). Zgodnie z tym przepisem, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do: świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przywołanym przez organ II instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2025 r., sygnatura akt I OSK 1966/24, wyrażono pogląd, że od dnia 28 stycznia 2023 r. świadczenie rodzinne może zostać przyznane jedynie obywatelowi Ukrainy, który przebywa legalnie na terytorium RP i zamieszkuje na terytorium RP wraz z dziećmi. Wskazano, że wykładnia językowa i systemowa przywołanych wyżej regulacji prowadzi do wniosku, że ustawodawca umożliwił obywatelom Ukrainy korzystanie jedynie z tych świadczeń, które skierowane są na potrzeby dzieci. Wskazano również, że cyt. "Wykładnia językowa i systemowa jest wystarczająca dla ustalenia treści analizowanej normy prawnej i nie ma w tym zakresie potrzeby sięgania do wykładni funkcjonalnej. Należy podkreślić, że wykładnia językowa przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy uwzględnia zakaz interpretacji per non est, wedle którego nie wolno interpretować przepisów prawnych tak, aby pewne ich elementy stały się zbędne. Wskazana dyrektywa językowa zakłada bowiem racjonalność językową prawodawcy i w konsekwencji pozwala uznać, że zmiana kształtu słownego przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, dokonana na mocy art. 1 pkt 16 ustawy nowelizującej, polegająca na dodaniu do jego treści zastrzeżenia o koniczności zamieszkiwania obywatela Ukrainy na terytorium RP wraz z dziećmi, która weszła w życie z dniem 28 stycznia 2023 r., miała charakter celowy i służyła zakomunikowaniu określonych treści.". Pogląd wyrażony w powyższym wyroku nie jest jednak podzielany w najnowszym orzecznictwie, w tym również orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Najnowsze bowiem orzecznictwo w tym zakresie wskazuje, że treść art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej nie może być ustalana wyłącznie w procesie wykładni językowej i musi ona zostać uzupełniona o wyniki wykładni celowościowej i systemowej. Przepis ten odwołuje się wprost do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Analiza katalogu świadczeń rodzinnych zawartego w art. 2 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że świadczenia rodzinne nie są ograniczone wyłącznie do świadczeń należnych dzieciom albo wypłacanych w związku z opieką nad dziećmi. Powoduje to, że zastosowanie przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej nie zostało ograniczone wyłącznie do świadczeń skierowanych do dzieci bądź związanych z opieką nad dziećmi, ale obejmuje świadczenia rodzinne realizowane na rzecz osób pełnoletnich (tak: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt I OSK 69/25, z 16 grudnia 2025r., sygn. akt I OSK 67/25, z 24 października 2025 r., sygn. akt I OSK 2019/24. z 25 czerwca 2025 r., sygn. akt I OSK 1910/24 oraz z 12 września 2025 r., sygn. akt I OSK 2209/24 oraz z 27 listopada 2024 r., sygn. I OSK 3088/23). Analogicznie w wyroku NSA z 28 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 2201/24, wskazano, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej winno się interpretować w ten sposób, że w przypadku wystąpienia o świadczenie rodzinne na siebie, przez pełnoletniego obywatela Ukrainy, przebywającego legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie ma zastosowania wymóg zamieszkiwania wraz z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym ograniczenie prawa obywateli Ukrainy do świadczeń rodzinnych wyłącznie w sytuacji, kiedy przyznawane są dzieciom bądź w związku z opieką nad dziećmi mija się z podstawowym celem ustawy pomocowej, którym jest zapewnienie wsparcia materialnego rodzinom ukraińskim oraz osobom będącym obywatelami Ukrainy, którzy wjechali na terytorium Polski bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. I to stanowisko Sąd w składzie orzekającym uznaje za swoje. Przy założeniu racjonalności ustawodawcy uznać należy, że celem wprowadzenia do art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej zwrotu "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", było po pierwsze - wprowadzenie analogicznego rozwiązania normatywnego jak w pkt 2-5 ust. 1 art. 26 tej ustawy, po drugie - wyłącznie ograniczenie możliwości przyznawania świadczeń rodzinnych, które są w swojej istocie skierowane do dzieci. Katalog świadczeń rodzinnych został określony w art. 2 pkt 1 -5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wśród tych świadczeń znajdują się zarówno świadczenia przyznawane rodzicom i opiekunom dzieci służące częściowemu pokryciu wydatków na utrzymanie dzieci, jak również przyznawane osobom dorosłym lub w związku z opieką nad osobą dorosłą. Nie można tracić z pola widzenia tego, że celem wprowadzenia zmiany art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej było wyeliminowanie przypadków wyłudzania świadczeń rodzinnych przez osoby niezamieszkujące/nieprzebywające w Polsce. Natomiast przyjąć należy, że celem tej zmiany nie było wyeliminowanie pewnej kategorii beneficjentów z możliwości ubiegania się o świadczenia rodzinne, tj. osób występujących o nieskierowane do dzieci świadczenia na osoby dorosłe lub w związku z opieką nad osobami dorosłymi. W założeniu ustawodawcy, podobnie jak ma to miejsce w pkt 2-5 ust. 1 art. 26 ustawy pomocowej, chodziło zapewne o uniemożliwienie pobierania skierowanych do dzieci świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy przebywającym leganie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, których dzieci faktycznie przebywają na terytorium Ukrainy (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2025 r., sygn. I OSK 1910/24). W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego opisanym powyżej. Przy czym Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawioną przez Sąd wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocowej i ponownie rozpatrzy wniesione przez stronę odwołanie od decyzji organu I instancji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, stanowiącą wynagrodzenie adwokata w wysokości ustalonej w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).