IV SA/Po 1275/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. J.S. w dniu 27.08. 2011r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad zięciem – J.J. Wójt Gminy K. po rozpatrzeniu w/w wniosku, decyzją z dnia [...].06.2011r. Nr [...], działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28.11. 2003r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm. – dalej u.ś.r. bądź ustawa) i ustawy z dnia 17.10.2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. u. Nr 223, poz. 1456) oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne( Dz. U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych ( Dz. U. z 2009r. Nr 129, poz. 1058), odmówił J.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na J.J. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje teściowej, gdyż nie jest ona osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec zięcia. Organ I instancji uznał zatem, iż D.S. nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1a u.ś.r. J.S. wniosła odwołanie od w/w decyzji wskazując, iż jej zięć ze względu na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki a skarżąca jest jedyną osobą, która może tę opiekę sprawować. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...].10.2011r. nr [...], działając na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- kodeks postępowania administracyjnego (j.t Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy dokonał ustaleń faktycznych, podzielając ustalenia organu i instancji, następnie wskazał, iż zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm. – dalej k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1a w/w ustawy stanowi, że osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, iż J.S. (teściowej J.J.), nie można zaliczyć do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, tym samym nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. J.S., kwestionując powyższą decyzję, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca wskazała, że J.J. nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które byłyby w stanie przejąć nad nią opiekę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji [art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa)]. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, kontrolując zaskarżoną decyzję, kontroluje też decyzję organu I instancji, która została utrzymana w mocy, bowiem organ odwoławczy uznał ją za prawidłową. Sąd nie podziela tego stanowiska. Odnośnie decyzji Wójta Gminy K. należy stwierdzić, iż zawiera ona w uzasadnieniu ustalenia faktyczne, wskazując na stan zdrowia J.J. (osoba całkowicie niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji na trwale) oraz fakt, iż nie ma innych osób, które mogłyby sprawować nad nim opiekę. Odnośnie wnioskodawczyni podaje się, że pobiera rentę rodzinną po mężu. Powyższe ustalono na podstawie zebranej dokumentacji. Nadto w decyzji przytoczone zostały treści art. 17 ust. 1 i ust 5 u.ś.r. oraz art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego. W tym kontekście uznano, że na J.S. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec zięcia J.J., stąd odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja organu II instancji w istocie stanowi powtórzenie treści decyzji organu I instancji. Organ dokonał ustaleń faktycznych, w tym że J.J. ze względu na stan zdrowia (osoba całkowicie niezdolna do pracy i niezdolna do samodzielnej egzystencji na trwale) wymaga całodobowej opieki. Nadto wskazano, że z oświadczenia J.J. wynika, że jest rozwiedziony i jedyną osobą, która się nim opiekuje jest teściowa – J.S. Organ odwoławczy przedstawił też stan prawny sprawy. W tym kontekście SKO wskazało na łączący wnioskodawczynię i osobę wymagającą opieki – jej zięcia - stosunek powinowactwa. Powyższe wskazuje, zdaniem organu, iż J.S. nie można zaliczyć do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, tym samym nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Oceniając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą w płaszczyźnie formalnoprawnej stwierdzić należy, że tak organ i jak i II instancji, nie dokonały pełnych ustaleń faktycznych opartych o dowody, zwłaszcza, czy - poza J.S. - w rodzinie J.J. nie ma bliższych, niż teściowa członków rodziny osób (rodziców, rodzeństwa), które mogłyby się Nim opiekować. W płaszczyźnie materialnoprawnej obie decyzje wykazują wadę, polegającą na błędnej interpretacji zastosowanych przepisów. Orzekający Sąd jest zdania, że przepisy, mające zastosowanie w niniejszej sprawie należy interpretować nie wprost (zgodnie z ich brzmieniem – wykładnia językowa), jak to uczyniły organy obu instancji, ale z uwzględnieniem reguł interpretacji celowościowej i systemowej, mających w przedmiotowej sprawie zakotwiczenie w konstytucyjnych wartościach takich, jak zasada równości (art. 32), dobro rodziny (art. 71), która podlega ochronie (art. 18), zapewnienie opieki osobom niepełnosprawnym (art. 68 ust. 3). Sąd podkreśla, iż ostatnio wydawane wyroki w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne przyjmują takie właśnie podejście do rozwiązań prawych w przedstawianym tu zakresie, powołując się na dotyczące ich wyroki Trybunału Konstytucyjnego i myśli przewodnie w nich zawarte (zob. zwłaszcza wyrok NSA z 10.02.2011 r., sygn. akt O OSK 1873/10, zob. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wartości konstytucyjne i cel ustawy oraz interpretację pojęcia: "opieki" (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2.02.2012r. sygn. akt IV SA/Po 1292/11 www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a także wyroki: wyrok WSA w Łodzi z 25.11.2011 r., sygn. akt II SA/Łd 943/11; wyrok WSA w Białymstoku z 20.01.2011 r., sygn. akt II Sa/Bk 776/10; wyrok WSA w Łodzi z 22.09.2010r., sygn. akt II SA/Łd 582/10; wyrok WSA w Lublinie z 12.10.2010 r., sygn. akt II SA/Lu 593/10; wyrok WSA w Poznaniu z 27.11.2008 r., sygn. akt IV SA/Po 210/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powołując się na wskazane wyroki, Sąd orzekający w niniejszej sprawie akceptuje wykładnię art. 17 ustawy, umożliwiającą poszerzenie kręgu uprawnionych do spornego świadczenia również o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji, jeśli są one jedynymi członkami rodziny, które mogą opiekować się niepełnosprawnym. Należy przypomnieć, iż celem ustawy jest m.in. rekompensacja dla osób, które rezygnują z zatrudnienia, albo nie podejmują zatrudnienia, celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Tą rekompensatą jest świadczenie pielęgnacyjne, regulowane art. 17 ustawy. Przepis ten, a przede wszystkim jego ust. 1 był oceniony co do zgodności z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Wyroki Trybunału (18 lipca 2008 r., P 27/07, 22 lipiec 2008 r. P 41/07) wskazywały, że ograniczenia podmiotowe co do możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są niezgodne z Konstytucją, przy czym chodziło o niemożność uzyskania tego świadczenia za opiekę nad osobami innymi niż dziecko, ale wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Trybunał podkreślał naruszenie konstytucyjnej zasady równości wynikające z tego, że podmioty znajdujące się w takiej samej sytuacji nie są traktowane jednakowo, a ich prawa są różnicowane. Zdaniem orzekającego Sądu, z taką sytuacją mamy do czynienia także w niniejszej sprawie. J.S. odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że wobec osoby, nad którą sprawuje opiekę – zięć - nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Podstawę odmowy stanowił art. 17 ust. 1 ustawy, który wśród osób uprawnionych do tego świadczenia nie wymienia takich, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Art. 128 tego Kodeksu stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Uwzględniając powyższe stwierdzić można, tak jak organy w niniejszej sprawie, że J.S. nie jest zobowiązana do alimentacji na rzecz zięcia. Natomiast od 2003 r., tj. od wypadku, któremu uległ zięć, zamieszkuje On ze Skarżącą, która się nim opiekuje. Skarżąca znalazła się zatem w sytuacji takiej samej, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, sprawujący opiekę nad osobami bliskimi – członkami rodziny. Ustawa w art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie "rodziny" na swój użytek, wymieniając bardzo wąski krąg osób, nawet znacznie węższy aniżeli art. 128 Kodeksu rodzinnego, do którego odwołuje się art. 17 ust. 1. Jakkolwiek J.S. członkiem rodziny J.J. w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy nie jest, nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, bowiem nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 128 Kodeksu rodzinnego, to jednak w rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę dla J.J. potrzebującego opieki. Stanowią oni rodzinę także w sensie faktycznym, skoro od wypadku zięcia, mieszkają razem i J.S. opiekuje się zięciem. Należy dodać, że zgodnie z art. 61 ze znaczkiem 8 kodeksu rodzinnego, powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka trwa mimo ustania małżeństwa. Tak więc, fakt, że zięć Skarżącej jest rozwiedziony, nie zmienia stosunku powinowactwa między Nim i teściową. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w ww. wyroku NSA z 10.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10). Art. 17 ustawy w ust. 1 wskazuje krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak ust. 1a krąg ten rozszerza. Art. 17 ust. 1 pkt 2 jako uprawnionych wymienia inne, oprócz matki lub ojca, osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, zaś ust. 1a prawo do świadczenia przyznaje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Ten przepis można rozumieć mając na uwadze konstytucyjną zasadę równości, tak, że "inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie" zob. ww. wyrok NSA z 10.02.2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10). W tym świetle, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (pkt. 1). O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, SKO uwzględni zebrany materiał dowodowy, a w razie potrzeby go uzupełni (art. 136 k.p.a.), działając zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. W przypadku potwierdzenia, że J.S. jest jedyną osobą, która może opiekować się zięciem, organ zastosuje odnośne przepisy zgodnie z dokonaną wyżej wykładnią, wydając decyzję, spełniającą wymogi art. 107 § 3 k.p.a.