III SA/Gd 247/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędziowie WSA Alina Dominiak,, WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 13 grudnia 2011 r. nr [...]. Wnioskiem z dnia 23 listopada 2011 r. B. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. Ś. będącym jej siostrzeńcem. Do przedmiotowego wniosku załączone zostało m.in.; zaświadczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. potwierdzające, że M.Ś. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wcześniej, tj. w okresie styczeń 2010 – 31 październik 2011 r. B. W. pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 lipca 2010 r. W toku prowadzonego obecnie postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że M. Ś. jest inwalidą poruszającym się wózku inwalidzkim, kawalerem i studentem w [...] w C. Ma dwie pełnoletnie siostry pracujące zarobkowo. Jego matka H.Ś. nie żyje od 2002 r.; z kolei ojciec J. Ś. zamieszkuje w C. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy w C. ograniczył ojcu władzę rodzicielską nad synem, którego umieszczono w rodzinie zastępczej, tj. u B. W. Z chwilą uzyskania przez M.Ś. pełnoletniości Sąd Rejonowy w C. umorzył postępowanie wykonawcze związane z umieszczeniem w/w w rodzinie zastępczej. Organ ustalił nadto, że B. W. nie pracuje zawodowo. Siostrzeńcem opiekuje się zaś od śmierci jego matki. Decyzją z dnia 13 grudnia 2011 r. działający z upoważnienia Burmistrza Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. odmówił B. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad M. Ś. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.), art. 3, art. 17 ust. 1 i ust. 1a, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której to ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby, nad którą ma być sprawowana opieka. Art. 128 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje obowiązku alimentacyjnego między krewnymi w linii bocznej, tj. jak w rozpatrywanej sprawie między ciotką a siostrzeńcem. Brak spełnienia w/w przesłanki wyklucza zatem możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od w/w decyzji B. W. wniosła o jej uchylenie oraz o przyznanie żądanego świadczenia. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że wnioskodawczyni nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji lecz opiekunem faktycznym M. Ś., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W wydanym w tej materii orzeczeniu wskazano konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tym samym kwalifikacja prawna sytuacji wnioskodawczyni oraz osoby znajdującej się pod jej opieką przyjęta przez organ administracji publicznej pierwszej instancji w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna. W uzasadnieniu odwołania podniesiono nadto, że organ odwoławczy w 2010 r. w analogicznej sytuacji podzielił stanowisko odwołującej. Decyzją z dnia 26 stycznia 2012 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy odnosząc się do treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że w sytuacji jeżeli wnioskodawca nie jest matką lub ojcem osoby, którą się opiekuje to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje istnieje obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Mając zaś na uwadze dyspozycję art. 129 § 1 i art. 132 w/w ustawy oraz stan faktyczny rozpatrywanej sprawy należało przyjąć, że obowiązek alimentacyjny obciąża siostry niepełnosprawnego M. Ś. Organ odwoławczy przyznał nadto, że wnioskodawczyni nie jest opiekunem faktycznym niepełnosprawnego M. Ś. w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z kolei o tym, iż M. Ś. posiada rodzeństwo nie wiedziano w toku rozpatrywania sprawy w roku 2010. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. W. wniosła o uchylenie w/w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 stycznia 2012 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że siostry M. Ś. nie mogą sprawować nad nim opieki, gdyż pracują zawodowo w pełnym wymiarze godzin i posiadają własne rodziny. Skarżąca z kolei, od śmierci matki w/w opiekuje się nim w sposób stały. Wiele lat temu skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia właśnie w celu zapewnienia opieki. W ocenie skarżącej za osobę uprawnioną do świadczenia może być uznana każda osoba spokrewniona (na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny), będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego wyrazem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 931/10. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust.1a. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W niniejszej sprawie, co wynika z akt, skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na fakt sprawowania opieki nad M. Ś., który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym – porusza się na wózku inwalidzkim. M. Ś. jest jej siostrzeńcem. Opiekuje się nim od 2002 roku tj. od czasu śmierci jego matki. Ponieważ ani ojciec M. ani jego siostry nie mogły sprawować nad nim opieki, ciotka – rodzona siostra jego mamy stworzyła dla niego rodzinę zastępczą. Aktualnie M. Ś. jest osobą pełnoletnią. Podkreślić należy, że celem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 192 ze zm.), zwaną dalej "ustawą", jest m.in. rekompensata dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Taką rekompensatę stanowi świadczenie pielęgnacyjne, regulowane art. 17 ustawy. Przepis ten, a przede wszystkim jego ust. 1 był oceniony co do zgodności z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Wyroki Trybunału (18 lipca 2008 r., P 27/07, 22 lipiec 2008 r. P 41/07) wskazywały, że ograniczenie podmiotowe co do możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego są niezgodne z Konstytucją, przy czym chodziło o niemożność uzyskania tego świadczenia za opiekę nad osobami innymi niż dziecko, ale wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Trybunał podkreślał naruszenie konstytucyjnej zasady równości wynikające z tego, że podmioty znajdujące się w takiej samej sytuacji nie są traktowane jednakowo, ale ich prawa są różnicowane. W ocenie Sądu w tym składzie, analogiczna sytuacja zachodzi w omawianej sprawie. B. W. odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego względu, że wobec osoby nad którą sprawuje opiekę - syn jej rodzonej siostry - nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Podstawę odmowy stanowił art. 17 ust. 1 i ust.1a ustawy, który wśród osób uprawnionych do tego świadczenia nie wymienia takich, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, odwołując się do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Art. 128 tego kodeksu stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zatem w istocie ciotka M. Ś. nie jest zobowiązana do alimentacji na rzecz swojego siostrzeńca. Jak sama podaje ma on ojca i rodzeństwo, na których zgodnie z ww. przepisem, spoczywa obowiązek alimentacyjny, ale żadne z nich nie może sprawować opieki. Ona sama natomiast od lat opiekuje się siostrzeńcem i z tego powodu nie mogła i nie może podjąć zatrudnienia wobec jego stanu zdrowia. Znalazła się zatem w sytuacji takiej samej, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, sprawujący opiekę nad osobami bliskimi – członkami rodziny. Ustawa w art. 3 pkt 16 zawiera definicję pojęcia "rodziny", wymieniając bardzo wąski krąg osób, znacznie nawet węższy aniżeli art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwołuje się art. 17 ust. 1. Jakkolwiek B. W. nie jest członkiem rodziny z M.Ś. w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, gdyż nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 128 Kodeksu rodzinnego, to jednak w rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę dla M. Ś., blisko spokrewnioną. Jako taki członek rodziny jest, z mocy art. 934 Kodeksu cywilnego, powołana z ustawy do dziedziczenia. Oboje ciotka i jej siostrzeniec są rodziną także w sensie faktycznym, skoro od wielu lat siostrzeniec pozostaje pod jej opieką. Art. 17 ustawy w ust. 1 wskazuje krąg podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak ust. 1a krąg ten rozszerza. Art. 17 ust. 1 pkt 2 jako uprawnionych wymienia inne, oprócz matki lub ojca, osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny, zaś ust. 1a prawo do świadczenia przyznaje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Ten przepis można rozumieć mając właśnie na uwadze konstytucyjną zasadę równości tak, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie. Takie stanowisko powinno skutkować tym, że nie tracą gwarancji równego traktowania wobec prawa również osoby, które poświęcając się opiece nad krewnymi, co do których nie ciąży na nich obowiązek alimentacyjny, ale dla których są jedynymi członkami rodziny, mogącymi taką opiekę świadczyć bez nadmiernego uszczerbku dla sytuacji finansowej najbliższej rodziny - rezygnują dla nich z aktywności zawodowej i zarobkowej. Taka wykładnia uwzględnia więź rodzinną i służy jej umacnianiu a jednocześnie pozwala wspierać osoby alimentujące bliskich (w tym poza ustawowym obowiązkiem alimentacji), dotkniętych niepełnosprawnością w stopniu znacznym. Odmienna wykładnia byłaby niezgodna z konstytucyjną zasadą równości (art. 18 i 71 ust. 1 Konstytucji RP. Identyczną wykładnię przepisu w zakresie kręgu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego można znaleźć w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki: NSA z dn. 10.02.2011r. sygn. I OSK 1873/10; WSA w Szczecinie z dn.6.04.2011r. sygn. II SA/Sz 196/11; WSA w Łodzi z dn. 25.11.2011r. sygn. II SA/Łd 943/11; WSA w Poznaniu z dn. 2.02.2012r. sygn. IV SA/Po 1292/11; WSA w Krakowie z dn. 7.12.2010r. sygn. III SA/ Kr 931/10). Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny mieć na uwadze przedstawioną powyżej prokonstytucyjną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią organ administracyjny jest związany z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję organu I instancji.