II SA/Gl 713/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne oddala skargę. Komendant Wojewódzki Policji w K. wnioskiem z 30 grudnia 2011 r. wystąpił do Starosty [...] o skierowanie S. S. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w związku z uzyskaniem przez niego łącznie 26 punktów karnych za naruszenia przepisów ruchu drogowego. We wniosku podano, że w okresie od 21 lutego 2011 r. do 4 września 2011 r. kierowca naruszył przepisy w dniu 21 lutego 2011 r. (10 punktów), w dniu 21 lutego 2011 r. (10 punktów) i w dniu 4 września 2011 r. (6 punktów). Wniosek przekazano także do wiadomości Komendanta Miejskiego Policji w T., który pismem z 4 stycznia 2012 r. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie skierowania na badania psychologiczne przeprowadzane w trybie art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., nr 108, poz. 908 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz o prawach przysługujących stronie w postępowaniu. W reakcji na zawiadomienie skarżący zwrócił się o wyjaśnienie sposobu naliczenia punktów, zarzucając w tym zakresie wadliwość. Podał, że w dniu 5 marca 2011 r. uczestniczył w szkoleniu, co skutkowało odjęciem 6 punktów. Wobec tego w dniu 4 września 2011 r. miał tylko14 punktów i nałożenie kolejnych 6 nie skutkuje przekroczeniem limitu. Nadmienił, że także w dniu 6 września 2011 brał udział w szkoleniu, co ponownie obniżyło liczbę punktów do 14. Dla potwierdzenia faktu odbycia szkoleń dołączył kopie zaświadczeń Dyrektora WORD w K. z 8 marca 2011 r. i 7 września 2011 r. Organ I instancji zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji jako organu prowadzącego ewidencję, o zweryfikowanie zasadności zarzutów strony. W odpowiedzi skierowanej do strony i doręczonej do wiadomości organowi I instancji podano, że organ prowadzący ewidencję podtrzymuje swoje stanowisko w kwestii przekroczenia limitu punktów. Wyjaśniono, że przekroczenie liczby 24 punktów ostatecznych i tymczasowych za naruszenia przepisów popełnione w ciągu roku, wyklucza usunięcie punktów z ewidencji zgodnie z art. 130 ustawy i § 8 pkt 6 rozporządzenia MSWiA z 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. nr 236, poz. 1998 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Za wkroczenia z 21 lutego i 4 września 2011 r. ukarano prawomocnymi rozstrzygnięciami w drodze postępowania mandatowego. Przekroczenie liczby 24 punktów miało miejsce 4 września 2011 r. wobec tego szkolenie z 6 września nie jest skuteczne i nie powoduje usunięcia punktów z ewidencji. Natomiast szkolenie odbyte 5 marca 2011 r. zostało uwzględnione zgodnie z § 8 pkt 4 rozporządzenia, a punkty odjęto zgodnie z kolejnością wpisów za przekroczenie z 4 września 2010 r. popełnione w B., polegające na niestosowaniu się do sygnałów świetlnych (6 pkt). Decyzją z [...] r., wydaną na podstawie art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy, Komendant Powiatowy Policji w T. skierował S. S. na badanie psychologiczne, podając że skierowanie ma miejsce z powodu przekroczenia liczby 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił, że organy wadliwie uznały fakt przekroczenia liczby 24 punktów. Wyjaśnił, że we wrześniu 2010r. Straż Miejska w B. zarzuciła mu popełnienie wykroczenia w dniu 4 września 2010r. i skierowała wniosek o ukaranie do sądu. Sąd Rejonowy w B. w sprawie o sygn. [...] uznał go winnym popełnienia wykroczenia, ale ukarał tylko mandatem, nie nałożył punktów. Ponieważ ani Straż Miejska, ani sąd nie nałożyły za to wykroczenie punktów, to organ prowadzący ich ewidencję wadliwie przyjął, że skarżący posiada ich 26. Komendant Wojewódzki Policji decyzją z [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania i mające zastosowanie przepisy prawa. Wskazał, że zagadnienie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego reguluje art. 130 ustawy oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie z 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego. Zgodnie z § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 rozporządzenia, naruszenia stwierdzone prawomocnym rozstrzygnięciem sądu lub mandatem karnym powodują, z mocy prawa, wpisanie do ewidencji punktów karnych w ilości określonej w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Z danych ewidencji wynika, że w okresie od 21 lutego do 4 września 2012 r. skarżący popełnił trzy wykroczenia, za które nałożono na niego mandaty i przypisano w konsekwencji punkty w ilości 26. Wpisy do ewidencji są ostateczne i zostały dokonane w oparciu o prawomocne rozstrzygnięcia stwierdzone mandatami karnymi. Przekroczenie liczby 24 punktów skutkuje z kolei skierowaniem kierowcy na badanie psychologiczne na podstawie art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy. Przepis art. 130 ust. 2 ustawy reguluje sposób usuwania punktów ze względu na upływ czasu, nie usuwa się ich, jeżeli przed upływem roku kierowca dopuścił się naruszeń, za które liczba punktów przypisanych na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, przekroczyłaby 24. W skardze do sądu administracyjnego S. S. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że skarżący posiada 26 punktów karnych. W uzasadnieniu powielił argumenty podane wcześniej w odwołaniu, sprowadzające się do twierdzenia, że za naruszenie w dniu 4 września 2010 r. nie został ukarany punktami karnymi. [...] Wojewódzki Komendant Policji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaakcentował, że przepisy nie nakładają na organy obowiązku informowania kierowców o ilości posiadanych punktów. Na rozprawie w dniu 12 listopada 2012 r. skarżący podniósł, że punkty na wykroczenie z 4 września 2010 r. miały charakter tymczasowy, a wyrok sądu w tej sprawie został wydany 30 listopada 2011 r. i uprawomocnił się 8 grudnia 2011 r. Do akt złożono kopię tego wyroku, po okazaniu Sądowi odpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy przewidujący, że badaniu psychologicznemu przeprowadzanemu w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem silnikowym, jeżeli przekroczył liczbę 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy. Użyty przez ustawodawcę zwrot, że kierujący pojazdem "podlega" kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji oznacza, że kompetencja organu do orzeczenia w drodze decyzji o skierowaniu na takie badanie ma charakter związany, wykluczający tym samym jakąkolwiek sferę uznania administracyjnego, a warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest stwierdzenie, w oparciu o wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, że osoba posiadająca uprawnienie przekroczyła 24 punkty otrzymane na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy. Zarzuty podnoszone przez skarżącego dotyczą uznania, że w zaistniałym stanie faktycznym Skarżący przekroczył liczbę 24 punktów karnych. Skarżący neguje zasadność skierowania na badanie z tego powodu, uznając że organ prowadzący ewidencję wadliwie ustalił stan w tym zakresie. Ewidencję punktów karnych prowadzi organ Policji, dokonanie wpisu do ewidencji i usunięcie go z niej stanowią czynność materialno-techniczną, podlegającą kontroli sądowej. Strona zainteresowana wykreśleniem punktów może zwrócić się o podjęcie czynności przez organ ewidencyjny, a w razie milczenia skorzystać ze skargi do sądu w oparciu o art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z 15 września 2010 r., sygn. I OSK 1456/09, wyrok NSA z 18 sierpnia 2010 r., sygn. I OSK 1388/09). Co do zasady zatem, organy orzekające w sprawie administracyjnej są związane danymi pochodzącymi z ewidencji i nie mają podstaw do jej samodzielnej weryfikacji. W niniejszej sprawie Skarżący nie występował z odrębnym wnioskiem w sprawie usunięcia wpisów z ewidencji, podnosił jednak ten zarzut w prowadzonym postępowaniu. Był on także przez organy merytorycznie badany. Mając na uwadze, że w sprawie zachodzi tożsamość organu prowadzącego ewidencję i organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zasadne jest merytoryczne odniesienie się do kwestii punktów ujawnionych w ewidencji zarówno przez organ odwoławczy, jak i Sąd. Pierwszy zarzut Skarżącego związany jest ze skutkami wyroku SR w B. sygn. [...] i ukaraniem za wykroczenie z dnia 4 września 2010 r. Bezsporne jest, że wpis w ewidencji dotyczący tego wykroczenia był tymczasowy do czasu uprawomocnienia się wyroku, czyli do 8 grudnia 2011 r. Myli się jednak Skarżący twierdząc, że skoro w związku z tym wykroczeniem ani sąd karny, ani Straż Miejska, nie ukarały go punktami karnymi za to wykroczenie, to nie powinny być mu one przypisane. Zgodnie z art. 130 ust. 1 ustawy, określonemu naruszeniu przepisów ruchu drogowego przypisuje się odpowiednią ilość punktów. Wykaz naruszeń podlegających ewidencji i odpowiadająca im liczbę punktów zawiera załącznik nr 1 do rozporządzenia. Jak stanowi § 2 ust. 1 rozporządzenia, do ewidencji wpisuje się kierowcę, który dopuścił się naruszenia przepisów ruchu drogowego. Niezwłocznie po ujawnieniu naruszenia wprowadza się do ewidencji wpis tymczasowy, który zawiera informację o liczbie punktów, które będą przypisane w przypadku prawomocnego potwierdzenia naruszenia. Natomiast wpis ostateczny wprowadza się po stwierdzeniu naruszenia w sposób prawomocny, w tym wyrokiem sądu (§ 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Organ wydający prawomocne rozstrzygnięcie niezwłocznie przekazuje informację o tym do jednostki Policji, która wszczęła postępowanie (§ 4 ust. 5), a jeśli postępowanie wszczął inny podmiot niż Policja, informację lub odpis wyroku przekazuje się niezwłocznie do komendanta miejskiego lub powiatowego Policji właściwego ze względu na miejsce popełnienia naruszenia. Opisany mechanizm oznacza, że przypisanie punktów jest konsekwencją prawomocnego stwierdzenia naruszenia przepisów ruchu drogowego, jeżeli naruszenie to jest wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Punkty przypisuje się w ilości podanej w załączniku. Nie orzeka o nich zatem sąd karny i nie są one określane w wyroku. Drugi zarzut skargi związany jest ze skutkami odbytych przez Skarżącego szkoleń. Pierwsze z nich miało miejsce 5 marca 2011 r., zaś kolejne 6 września 2011 r. W sprawie nie mają zastosowania przesłanki usuwania wpisów ze względu na upływ czasu oraz usuwania wpisów tymczasowych, o jakich mowa w § 5 rozporządzenia. Usunięcie wpisu w oparciu natomiast o przepis § 6 rozporządzenia może dotyczyć tylko wpisów ostatecznych. Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, organ prowadzący ewidencję usuwa punkty przypisane na podstawie wpisu ostatecznego w razie odbycia szkolenia, o jakim mowa w art. 130 ust. 3 ustawy. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy podał, że szkolenie odbyte w dniu 6 września 2011 r. nie mogło wywrzeć skutku w postaci usunięcia punktów z tego względu, że było przeprowadzone już po przekroczeniu liczby 24 punktów. Przekroczenie przez kierującego pojazdem limitu punktów w ciągu 1 roku od dnia pierwszego naruszenia powoduje określone konsekwencje. W takim przypadku kierujący pojazdem winien liczyć się z zatrzymaniem prawa jazdy ( art. 138 ust. 1 w związku z art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. b), skierowaniem na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji ( art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b) czy – jak w niniejszej sprawie- skierowaniem na badania psychologiczne ( art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b). Konsekwencje te są stosowane, gdy punkty wpisane do ewidencji są ostateczne. Zróżnicowanie punktów na ostateczne i tymczasowe wprowadza powoływane wyżej rozporządzenie MSWiA z 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego. Wpis tymczasowy staje się wpisem ostatecznym po stwierdzeniu naruszenia rozstrzygnięciem, o którym mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Wprowadzone rozróżnienie umożliwia kompromis między takimi wartościami jak bezpieczeństwo ruchu drogowego i prawo obywatela do sądu. Do czasu rozpoznania sprawy przez sąd, wpis nie jest ostateczny i nie może stanowić podstaw do wszczęcia postępowania nakierowanego na weryfikację predyspozycji i umiejętności kierowcy. Ustawa w art. 130 ust. 3 dopuszcza możliwość uczestnictwa przez kierowcę wpisanego do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego w szkoleniu na własny koszt, jego odbycie powoduje zmniejszenie liczby punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Z możliwości odbycia takiego szkolenia nie mogą skorzystać kierowcy w okresie 1 roku od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy. Przepis § 8 ust. 6 powoływanego wyżej rozporządzenia przewiduje, że odbycie szkolenia nie powoduje zmniejszenia liczby punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego wobec osoby, która przed jego rozpoczęciem dopuściła się naruszeń, za które suma punktów ostatecznych i wpisanych tymczasowo przekroczyła 24. Przepis ten jest przedmiotem rozbieżnych ocen w orzecznictwie co do jego zgodności z ustawą. Część składów orzekających sądów administracyjnych uznaje za uzasadniony argument przekroczenia granic upoważnienia ustawowego. Wyrażany jednaj jest także pogląd, że przepis § 8 ust. 6 rozporządzenia służy celowi regulacji ustawowej i jest z nią zgodny (por. wyrok NSA z 22 marca 2011 r., sygn. I OSK 723/10). Orzekający w sprawie Sąd ocenę tę podziela, nadto stojąc na stanowisku, że dyskusyjna kwestia ewentualnego przekroczenia granic upoważnienia ustawowego przy wydaniu przedmiotowego rozporządzenia nie ma w sprawie decydującego znaczenia. Na gruncie regulacji ustawowej wykładnia art. 130 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 124 ustawy wskazuje, że po uzyskaniu 24 punktów karnych kierowca powinien podlegać badaniu pod kątem psychologicznych predyspozycji do kierowania pojazdami, aby zaś dobrowolne odbycie przez niego szkolenia mogło zmniejszyć ilość uzyskanych przez niego punktów karnych, musi się ono odbyć przed przekroczeniem tej dopuszczalnej ilości punktów. Inna wykładnia tych przepisów skutkowałaby tym, że to od kierowcy byłoby uzależnione, czy istnieje możliwość wydania decyzji o jakiej mowa w art. 124 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy. Późniejsze, już po uzyskaniu 24 punktów karnych uczestniczenie w szkoleniu, o jakim mowa w art. 130 ust. 3 ustawy pozostaje bez wpływu na obowiązek poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Wniosek taki, prezentowany dość jednolicie w aktualnym orzecznictwie Sąd podziela, uznając że znajduje on dostateczne uzasadnienie w przepisach ustawy. Niewątpliwie szkolenie jest przez kierowców odbywane w celu zmniejszenia liczby punktów, czego skutkiem jest ich usunięcie z ewidencji. Jego odbycie jest zatem podstawą do usunięcia punktów z ewidencji. W jednym artykule ustawy, poświęconym instytucji ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego i punktów za te naruszenia, ustawodawca zawarł zarówno regulację dotyczącą usuwania punktów z ewidencji (art. 130 ust. 2 ustawy), jak i regulację dotycząca możliwości obniżenia liczby punktów (art. 130 ust. 3 ustawy). Jednocześnie w ustawie ustawodawca wprowadził zasadę, że przekroczenie w ciągu roku określonego limitu punktów skutkuje wszczęciem postępowań administracyjnych mających zweryfikować predyspozycje i kwalifikacje kierowców. Te procedury prowadzące do weryfikacji kierowców nie mają charakteru represyjnego, lecz prewencyjny. W przekonaniu Sądu nie można przepisów art. 130 ustawy interpretować we wzajemnej izolacji. Sytuacja opisana w art. 130 ust. 2, w której nie jest możliwe usunięcie punktów z ewidencji ze względu na przekroczenie w okresie roku limitu, wpływa na interpretację art. 130 ust. 3. Powstaje problem, czy kierowca może doprowadzić do odliczenia punktów, gdy ich liczba w ciągu roku od daty popełnieni pierwszego, na podstawie rozstrzygnięć prawomocnych przekroczyłaby limit. Zdaniem Sądu odpowiedź na to pytanie, ze względów systemowych, jest negatywna. Szkolenie nie jest już skuteczne, to znaczy nie może zniweczyć stanu faktycznego, w którym nie jest już możliwe usunięcie punktów z ewidencji na skutek upływu czasu, natomiast otwiera się droga do przeprowadzenia procedur weryfikujących i sprawdzających. Gdyby dopuścić możliwość przeciwną, wówczas poprzez permanentne odbywanie szkoleń, kierowcy uporczywie naruszający przepisy ruchu drogowego mogliby nadal w nim uczestniczyć. Natomiast przyjęte w ustawie rozwiązania zmierzają do w miarę szybkiej identyfikacji takich osób i poddania ich weryfikacji. Regulacja § 8 ust. 6 rozporządzenia w istocie zawiera zatem postanowienia korelujące z postawieniami ustawy. Interpretacja art. 130 ust. 2 i 3 ustawy w ich wzajemnym powiązaniu stanowi podstawę do przyjęcia, że odbycie przez kierowcę szkolenia nie powoduje zmniejszenia liczby punktów otrzymanych za naruszenie przepisów ruchu drogowego, jeśli szkolenie kierowca odbył już po przekroczeniu liczby 24 punktów wpisanych do ewidencji, o której mowa w art. 130 ust. 1 ustawy. Wniosek taki jest niezależny od treści § 8 ust. 6 rozporządzenia. Sąd podziela stanowisko, które w rozważanej kwestii zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 275/10 – Lex nr 745196, z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 723/10 – Lex nr 990279, z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1721/10 – Lex nr 1069603 oraz z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 73/11 – nie publ. Jeżeli natomiast chodzi o skutki szkolenia z dnia 5 marca 2011 r., to po pierwsze, nie mogło ono doprowadzić do usunięcia w dacie jego odbycia punktów wpisanych tymczasowo. Natomiast w stosunku do punktów ostatecznych wpisanych na za wykroczenia z dnia 21 lutego 2011 r. nie mogło wywrzeć skutku polegającego na obniżeniu ich liczby z powodów wyżej przedstawionych, zgodnie z przyjętym przez Sąd stanowiskiem odbycie szkolenia po uzyskaniu w ciągu roku ponad 24 punktów, zarówno tymczasowych jak i ostatecznych, nie mogło odnieść skutku w postaci obniżenia liczby punktów. Wobec przedstawionego stanowiska Sąd nie podziela tezy zaprezentowanej przez organ odwoławczy, że po uprawomocnieniu się wyroku i uzyskaniu przez wpis z 4 września 2010 r. cechy ostateczności, w wyniku szkolenia z 5 marca 2011 r. punkty przypisane za to wykroczenie zostały usunięte zgodnie z kolejnością wpisów (§ 8 ust. 4 rozporządzenia). Szkolenie to nie mogło wywołać w przekonaniu Sąd skutku w postaci obniżenia liczby punktów po pierwsze ze względu na zastrzeżenia z § 8 ust. 6, po drugie ze względu na przedstawiona wyżej argumentację dotyczącą zasad usuwania wpisów i konsekwencji przekroczenia limitu punktów, zarówno ostatecznych, jak i tymczasowych. Inną rzeczą jest, że decyzja w sprawie skierowania na badania psychologiczne, będąca następstwem wykroczeń, mogła być wydana dopiero po prawomocnym stwierdzeniu popełnienia wykroczenia z 4 września 2010 r., ewentualne usunięcie punktów tymczasowych za nie przypisanych miałoby bowiem wpływ na stan faktyczny sprawy. Bezsporne jednak jest, że kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcie zostało wydane po prawomocnym rozstrzygnięciu przez sąd karny. Mając na uwadze podaną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270) skargę oddalił.