I FSK 736/14
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-10-02
Skład orzekający: Krystyna Chustecka, Barbara Wasilewska, Dagmara Dominik-Ogińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy syndyk masy upadłości, działając w imieniu własnym, lecz na rzecz upadłego, jest zobowiązany do dokonania korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT oraz rozliczenia (a w efekcie zapłaty) korygowanej kwoty podatku w deklaracji podatkowej za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia płatności wierzytelności, jeżeli wierzytelności, z których wynika korygowana kwota podatku naliczonego, powstały przed datą ogłoszenia upadłości, a uprawdopodobnienie nieściągalności tych wierzytelności następuje po 31 grudnia 2012 r.?Ratio decidendi
Syndyk masy upadłości, działając w imieniu własnym, lecz na rzecz upadłego, nie jest zobowiązany do dokonania korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, jeżeli wierzytelności powstały przed ogłoszeniem upadłości, a uprawdopodobnienie nieściągalności następuje po tej dacie. Interpretacja przepisów dotyczących tzw. "ulgi na złe długi" przez Ministra Finansów, która nakłada taki obowiązek na syndyka, prowadzi do naruszenia zasad neutralności i proporcjonalności, a także przepisów prawa upadłościowego jako lex specialis, co jest sprzeczne z Konstytucją.Stan faktyczny
Spółka z o.o. postawiona w stan upadłości likwidacyjnej nadal pozostawała czynnym podatnikiem VAT. W okresie przed ogłoszeniem upadłości dokonywano zakupu towarów i usług, a należności z tych nabyć nie zostały uregulowane. Pytanie o interpretację dotyczyło obowiązku syndyka do korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ustawy o VAT, gdy nieściągalność wierzytelności uprawdopodobniona została po dniu 31 grudnia 2012 r. Minister Finansów uznał stanowisko syndyka za nieprawidłowe, co doprowadziło do skargi do WSA, a następnie skargi kasacyjnej do NSA.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok WSA oraz zaskarżoną interpretację indywidualną Ministra Finansów. Zasądzono od Ministra Finansów na rzecz Syndyka Masy Upadłości kwotę 537 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka (sprawozdawca), Sędzia NSA Barbara Wasilewska, Sędzia WSA del. Dagmara Dominik-Ogińska, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości P. spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 1766/13 w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości P. spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w S. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 11 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok, 2) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 11 lipca 2013 r. nr IBPP2/443-332/13/RSz, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz Syndyka Masy Upadłości P. spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w S. kwotę 537 zł (słownie: pięćset trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1766/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Syndyka Masy Upadłości P. Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 11 lipca 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.
Ze stanu faktycznego wynikało, że strona prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z o.o., która została postawiona w stan upadłości likwidacyjnej. Na rzecz Spółki działa obecnie syndyk masy upadłości. Spółka nadal pozostaje czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług.
W okresie przed ogłoszeniem upadłości, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, Spółka dokonywała zakupu towarów i usług. Nie wszystkie należności wynikające z tych nabyć zostały uregulowane przed ogłoszeniem upadłości, a w związku z ogłoszeniem upadłości likwidacyjnej, należności te nie mogą zostać uregulowane w zwykłym trybie.
Pytanie o interpretację dotyczyło takich spośród powyższych należności, których nieściągalność w rozumieniu art. 89a ust. 1a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 ze zm.) dalej: ustawa o VAT zostaje uprawdopodobniona po dniu 31 grudnia 2012 r., tj. po tym dniu upłynie 150 dzień, licząc od daty płatności określonego w umowie lub na fakturze. Zatem pytanie dotyczyło przepisów podatkowych w brzmieniu obowiązującym po zmianach wprowadzonych od dnia 1 stycznia 2013 r.
W związku z powyższym zadano następujące pytanie:
1) Czy syndyk masy upadłości, działając w imieniu własnym lecz na rzecz upadłego, jest zobowiązany do dokonania korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy VAT oraz rozliczenia (a na wskutek tego zapłaty) korygowanej kwoty podatku w deklaracji podatkowej za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia płatności wierzytelności, jeżeli wierzytelności, z których wynika korygowana kwota podatku naliczonego powstały przed datą ogłoszenia upadłości strony, a uprawdopodobnienie nieściągalności tych wierzytelności ma miejsce po dniu 31 grudnia 2012 r.?
2) W przypadku, gdyby odpowiedź na powyższe pytanie była twierdząca, w jakim trybie powinno nastąpić zaspokojenie zobowiązania wynikającego z ww. korekty? Czy w takim przypadku zastosowanie znajdą jedynie regulacje przepisów prawa podatkowego dotyczące regulowania zobowiązań podatkowych, czy też w związku ze szczególnym trybem regulowania zobowiązań w postępowaniu upadłościowym, należy zastosować przepisy szczególne - przepisy ustawy prawo upadłościowe i naprawcze?
W ocenie strony syndyk masy upadłości nie jest zobowiązany do dokonywania korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy VAT, a tym samym nie jest zobowiązany do rozliczenia korygowanej kwoty podatku w deklaracji podatkowej za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia płatności wierzytelności, jeżeli wierzytelności, z których wynika kwota podatku naliczonego, powstały przed datą ogłoszenia upadłości a uprawdopodobnienie nieściągalności tych wierzytelności następuje po ogłoszeniu upadłości.
Zaskarżoną interpretacją Minister Finansów uznał, że stanowisko strony dotyczące podatku od towarów i usług w zakresie obowiązku dokonania przez syndyka korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT jest nieprawidłowe.
Spółka wezwała Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa w indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego poprzez zmianę wydanej interpretacji.
W odpowiedzi na opisane wezwanie Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał swoje stanowisko.
Spółka złożyła skargę do WSA żądając uchylenia interpretacji przepisów prawa podatkowego i zarzucając organowi naruszenie: naruszenie prawa materialnego, tj. art. 89b ust. 1 w zw. z art. 89a ust. 1 i ust. 2 pkt 3 lit. b) ustawy o VAT, a także w zw. z art. 90 ust. 1 oraz art. 185 ust. 2 zd. 2 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podatnik w upadłości jest obowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, podczas gdy z prawidłowej wykładni tych przepisów wynika, iż obowiązek ten nie dotyczy podatnika w upadłości.
Wskazała również na naruszenie art. 103 ust. 1 ustawy o VAT w zw. z art. 89b ust. 1 oraz w zw. z art. 342 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012, poz. 1112, ze zm.) dalej: u.p.u.n. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podatnik w upadłości obowiązany jest do zapłaty zobowiązania podatkowego wynikającego z dokonania korekty odliczonej kwoty podatku dokonywanej zgodnie z art. 89b ust. 1 ustawy o VAT w trybie wynikającym z ustawy o VAT, bez uwzględnienia odmienności wynikających w tym zakresie z przepisów ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. Podniosła, że doszło do naruszenia art. 14c § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.).
Minister Finansów w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że kwestia rozliczenia podatku należnego i podatku naliczonego w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności uregulowana została przez ustawodawcę w Dziale IX Rozdziale 1a ustawy o podatku VAT Rozliczenie podatku w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności. Na mocy ustawy z dnia 16 listopada 2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce (Dz. U. z 2012 r., poz. 1342) z dniem 1 stycznia 2013 r. regulacje dotyczące rozliczenia podatku należnego i podatku naliczonego w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności, tj. art. 89a oraz art. 89b ustawy o VAT otrzymały nowe brzmienie.
Sąd zauważył, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie interpretacji prawa podatkowego został postawiony przez stronę, która przed ogłoszeniem upadłości dokonywała zakupów towarów i usług, a zatem pytanie związane było z podatkiem odliczonym wynikającym z faktury, za którą nie została uregulowana należność. Zatem ewentualny zarzut naruszenia zasady neutralności podatku VAT mógłby stawiać jedynie wierzyciel strony skarżącej, wobec którego to strona nie uregulowała należności wynikających z faktur na jej rzecz wystawionych. To on bowiem został pozbawiony konstrukcyjnego prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur, które nie zostały zapłacone przez dłużnika – Spółkę skarżącą w sprawie. Taka zaś sytuacja nie zachodzi w sprawie.
Wierzytelności upadłego, także należności publicznoprawne w ocenie Sądu, oddziałują bezpośrednio na masę upadłości, gdyż z niej są zaspokajane. Zatem obowiązek dokonania korekty odliczonej kwoty podatku w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o podatku VAT musi być traktowany jako "sprawa dotycząca masy upadłości" w rozumieniu art. 160 ust. 1 u.p.u.n. Samo zaś dokonanie korekty jest czynnością podejmowaną w takiej właśnie sprawie. Ponieważ zgodnie z powołanymi regulacjami w sprawach dotyczących masy upadłości to syndyk dokonuje czynności na rachunek upadłego, lecz w imieniu własnym, to on jest podmiotem, na którym ciąży obowiązek złożenia przedmiotowej korekty deklaracji, gdzie należy dokonać korekty odliczonej kwoty podatku VAT.
Spółka nie posiada już statusu strony w znaczeniu procesowym. Przepisy bowiem Prawa upadłościowego i naprawczego, stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, czyli możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, dotyczą również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku, a zatem i czynności związanych ze składaniem deklaracji podatkowych w celu realizacji obowiązku regulowania należności publicznoprawnych. Na obowiązki syndyka w zakresie korygowania deklaracji podatkowych nie może mieć wpływu fakt, że z funkcją syndyka wiąże się odpowiedzialność za prawidłową realizację obowiązków wynikających z pełnienia tej funkcji. Korekta w zakresie odliczonej kwoty podatku odliczonego jest prostym następstwem nieuregulowania należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w terminie 150 dni od dnia upływu terminu płatności wynikającej z tej faktury.
Sąd podzielił także prawidłowość stanowiska organu w kwestii odpowiedzi na drugie pytanie z wniosku, gdzie strona pytała o tryb zaspokojenia zobowiązania podatkowego wynikającego z faktu korekty w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, a gdzie jej zdaniem korygowana kwota podatku powinna zostać zaspokojona przez syndyka masy upadłości w drodze podziału funduszów masy upadłości w ramach trzeciej kategorii t.j. w trybie art. 342 ust. 1 pkt 3 u.p.u.n., gdyż prawo to stanowi lex specialis w stosunku do prawa podatkowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik Syndyka zaskarżając orzeczenie w całości.
Zarzucił naruszenie przepisów:
1) postępowania, tj.,
- art. 151 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. w zw. z art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej polegającym na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnych sądu prowadzącym do nieuwzględnienia i oddalenia skargi, mimo naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej przez organ podatkowy w toku postępowania administracyjnego i stwierdzeniu, że wydana interpretacja spełnia wymogi wynikające z e art. 14c § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, gdy tymczasem zdaniem strony organ zaniechał wskazania argumentów prawnych mających uzasadniać nieprawidłowość stanowiska zaprezentowanego przez stronę w zakresie szczególnego charakteru regulacji prawa upadłościowego w stosunku do regulacji podatkowych, a zatem nie dokonał jego wyczerpującej oceny oraz nie wskazał prawidłowego stanowiska wraz uzasadnieniem prawnym,
2) materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię:
- art. 89b ust. 1 w zw. z art. 89a ust. 1 i 2 pkt 3 lit. b ustawy o VAT, a także w zw. z art. 90 ust. 1 oraz art. 185 ust. 2 zd. 2 Dyrektywy 112 polegającą na przyjęciu, że podatnik w upadłości jest obowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, podczas gdy z prawidłowej wykładni tych przepisów wynika, że obowiązek ten nie dotyczy podatnika w upadłości,
- art. 103 ust. 1 ustawy o VAT w zw. z art. 89b ust. 1 oraz w zw. z art. 342 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.u.n. - polegającą na przyjęciu, że podatnik w upadłości obowiązany jest do zapłaty zobowiązania podatkowego wynikającego z dokonania korekty odliczonej kwoty podatku, dokonywanej zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o VAT w trybie wynikającym z ustawy o VAT, bez uwzględnienia odmienności wynikających w tym zakresie z przepisów u.p.u.n.
Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym wynagrodzenie za czynności radcy prawnego.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego .
W piśmie procesowym z 24 września 2014r. strona skarżąca podtrzymała swoje stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
W sprawie sporne jest zagadnienie, czy syndyk masy upadłości, działający w imieniu własnym, lecz na rzecz upadłego, jest zobowiązany do dokonania korekty podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT oraz rozliczenia (a w efekcie zapłaty) korygowanej kwoty podatku w deklaracji podatkowej za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia płatności wierzytelności, jeżeli wierzytelności, z których wynika korygowana kwota podatku naliczonego powstały przed datą ogłoszenia upadłości, a uprawdopodobnienie nieściągalności tych wierzytelności następuje po 31 grudnia2012 r.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za ugruntowany należy uznać pogląd , zgodnie z którym w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2013 r., w przypadku nieuregulowania powstałej przed datą ogłoszenia upadłości należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju w terminie 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze, syndyk masy upadłości, działający w imieniu własnym, lecz na rzecz upadłego dłużnika, nie jest obowiązany do korekty – w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT odliczonej kwoty podatku wynikającej z tej faktury, w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Instytucja rozliczenia podatku w odniesieniu do nieściągalnych wierzytelności, czyli tzw. "ulga na złe długi", unormowana w art. 89a i art. 89b ustawy o VAT , nie ma zastosowania w stosunku do wierzytelności, z tytułu których wierzyciel nie może skorygować podatku należnego z uwagi na to, że dłużnik jest w trakcie postępowania upadłościowego i naprawczego.
Powyższe wynika z regulacji prawnej zawartej w art. 89a ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o VAT zważywszy, że od 1 stycznia 2013 r. określając warunki do dokonania korekty podstawy opodatkowania oraz podatku należnego z tytułu wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona jednoznacznie sformułowano warunek dokonania korekty: aby na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której ma być dokonana korekta, dłużnik nie pozostawał w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji. Oznacza to w konsekwencji, że do podatnika-wierzyciela, który wystawił fakturę i zapłacił podatek na ogólnych zasadach, w sytuacji gdy jego dłużnik znalazł się w stanie upadłości lub w trakcie likwidacji, nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące tzw. "ulgi na złe długi". Odnośnie natomiast dłużnika, w art. 89b ust. 1 ustawy o VAT postanowiono, że w przypadku nieuregulowania należności wynikającej z faktury dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju w terminie 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze, dłużnik jest obowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z tej faktury w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze.
Minister Finansów przyjmując, że przepisy tzw. "ulgi na złe długi" mają zastosowanie również do zobowiązań dłużników objętych postępowaniem upadłościowym i naprawczym, prowadzi do konstatacji, że w takiej sytuacji dojdzie do naruszenia zasad neutralności oraz proporcjonalności: mimo bowiem tego, że wierzyciel został objęty zakazem stosowania tej instytucji, a więc korygowania podatku należnego z niezapłaconej przez dłużnika faktury, z uwagi na postawienie go w stan upadłości (objęcie postępowaniem naprawczym), uznaje, że tenże dłużnik ma stosować się do jej regulacji, tzn. z upływem terminu 150 dni od terminu płatności faktury, jest – na podstawie art. 89b ust. 1 ustawy – obowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z tej faktury.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawo krajowe w zakresie podatku od towarów i usług nie może być interpretowane w sposób prowadzący do naruszenia zasad neutralności i proporcjonalności, bez uprawnienia wynikającego z dyrektywy unijnej VAT. W Dyrektywie 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L Nr 347/1, dalej "Dyrektywa 2006/112/WE") brak jest natomiast przyzwolenia na naruszenie tych zasad z uwagi na stosowanie tzw. "ulgi na złe długi", poprzez pozbawienie podatnika prawa do odliczenia podatku, z tego względu, że nie zapłacił należności z wystawionej faktury, przy jednoczesnym uniemożliwieniu wierzycielowi prawa do pomniejszenia (korekty) podatku należnego z tej faktury. Wadliwość przyjętej przez Ministra Finansów wykładni wynika z pominięcia w tej sytuacji braku korelacji pomiędzy korektą podatku należnego dokonywaną przez wierzyciela z uwagi na nieuregulowanie należności z faktury, a korektą podatku odliczonego przez dłużnika. Dłużnik do stosownej korekty winien być zobligowany jedynie wtedy, gdy takiej korekty dokonał wierzyciel. Tylko taka sytuacja zgodna będzie z zasadami neutralności i proporcjonalności. W przeciwnym przypadku gdy wierzyciel nie ma uprawnienia do korekty podatku z tytułu tzw. "ulgi na złe długi", a zobligowany będzie do tego dłużnik (w wyniku takiej interpretacji art. 89b ust. 1 ustawy o VAT), dochodzi do naruszenia ww. zasad. Skarb Państwa (stacio fisci urząd skarbowy) otrzymał bowiem od wierzyciela należny VAT z tytułu takiej transakcji, którego wierzyciel nie skorygował, a dłużnik dokonując korekty podatku naliczonego w bieżącej deklaracji (in minus), za okres, w którym upłynęło 150 dni od dnia płatności za tę fakturę, zostaje tym samym pozbawiony prawa do odliczenia VAT od tej opodatkowanej transakcji, z tego powodu, że nie uregulował terminowo należności z faktury.
W konsekwencji takiej wykładni wierzyciel, który wystawił fakturę i zapłacił urzędowi skarbowemu podatek na ogólnych zasadach, ma zakaz korzystania z tzw. "ulgi na złe długi", gdy jego kontrahent znalazł się w stanie upadłości, natomiast Skarb Państwa (stacio fisci urząd skarbowy) – wskutek wymaganej przez Ministra Finansów od syndyka (zarządcy) korekty podatku naliczonego z upływem terminu 150 dni od terminu płatności faktury – zyskuje wobec masy upadłości, w pierwszej kolejności zaspokojenia, roszczenie o zapłatę skorygowanego podatku, niezapłaconego przez upadłego wierzycielowi. Zwiększenie bowiem należności podatkowej wynikającej z korekty odliczonej kwoty podatku musi być zaliczone (z uwagi na to, że jest to koszt postępowania) do pierwszej kategorii wierzytelności (art. 342 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 230 u.p.u.n.) podlegających zaspokojeniu w uprzywilejowany sposób, tj. w pierwszej kolejności w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum (art. 343 ust. 1 u.p.u.n.).Tym samym Skarb Państwa (stacio fisci urząd skarbowy) zostanie z masy upadłości zaspokojony w pierwszej kategorii, a wierzyciel, który tenże VAT urzędowi już zapłacił kosztem swojego majątku, może ewentualnie odzyskać podatek z faktury (zgłoszonej do masy w wartości brutto) dopiero w kategorii czwartej zaspokojenia z masy upadłości.
Interpretacja przepisów dotyczących tzw. "ulgi na złe długi", która została ustanowiona w interesie przedsiębiorców-wierzycieli, w sposób zaproponowany przez Ministra Finansów, godzi także w wyrażoną w art. 2 Konstytucji zasadę demokratycznego państwa prawa. Zakazując bowiem korzystania z tej instytucji wierzycielom w przypadku wierzytelności należnych od dłużników, którzy znaleźli się w stanie upadłości, skutkuje zaspokajaniem się Skarbu Państwa w ramach postępowania upadłościowego przed nimi, poprzez odzyskanie od dłużnika podatku przez niego odliczonego z tytułu transakcji, od której Skarb Państwa otrzymał od wierzyciela należny podatek.
Ze względu na powyższe nie można zaakceptować interpretacji dokonanej w tej sprawie przez Ministra Finansów, a tym samym podzielić zarzutu naruszenia art. 89b ust. 1 ustawy o VAT , gdyż wykładnia tego przepisu dokonana przez organ interpretacyjny prowadzi do naruszenia zasad neutralności i proporcjonalności w zakresie niedozwolonym przez Dyrektywę 2006/112/WE, a ponadto skutkuje naruszeniem art. 342 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 230 ust. 2 u.p.u.n. mającymi charakter norm lex specialis, co w konsekwencji pozostaje w sprzeczności z art. 2 Konstytucji.
Podobne stanowisko jak w wyroku NSA z 2014-07-01 I FSK 609/14 wyrażone zostało także na tle stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2012 r., bowiem w wyroku z dnia 8 października 2013 r. I FSK 1474/12 NSA orzekł, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2012 r. przepisy art. 89a i 89b ustawy o VAT uniemożliwiały dokonanie korekty z tytułu "ulgi na złe długi", gdy upadłość dłużnika została ogłoszona w okresie od dnia dokonania dostawy towarów (wykonania usługi) do dnia poprzedzającego dzień złożenia deklaracji, którą wierzyciel dokonuje korekty.
Uznając za uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 188 i art. 203 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło