I SA/Kr 104/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Klubu Sportowego "M" w M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Klubu Sportowego "M" w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie określenia wysokości niepobranego i niewpłaconego przez płatnika zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Klubu Sportowego "M" w M. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, iż Klub Sportowy "M" w M. prowadzi działalność w zakresie rozwoju i popularyzacji piłki siatkowej wśród młodzieży szkół podstawowych i średnich na terenie działalności klubu, stwarzania młodzieży szkolnej warunków do szerokiego udziału w zajęciach klubu oraz doprowadzania zrzeszonych sportowców do najwyższego poziomu sportowego. Wysokość kapitału podstawowego wnioskodawcy wynosi 669.383,30 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosiła 401.073,10 zł, a ostatni rok obrotowy został zamknięty zyskiem w wysokości 77.775,76 zł. Skarżący Klub dysponuje dwoma rachunkami bankowymi (w Banku PBS i PKO BP S.A. Oddział w K.), których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio 7.108,48 zł i 9.076,49 zł. Stan kasy na dzień 30 listopada 2015 roku wynosił natomiast 10.463,74 zł. Podano, że strona skarżąca na dzień 30 listopada 2015 roku posiadała zobowiązania wobec MKS M. S.A. na kwotę 132.289 zł. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został uzasadniony brakiem przychodów wystarczających na bieżące zabezpieczenie spraw Klubu. KS M. posiada zadłużenie wobec M. S.A. w kwocie 132.289 zł, a z uwagi na firmę prawną tj. stowarzyszenie, pozyskanie nowych środków jest utrudnione. Rachunki bankowe strony skarżącej zostały zajęte przez organ podatkowy w związku z ostatecznością skarżonej decyzji. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, iż Stowarzyszenie liczy 24 członków. Nie zostały ustalone i nie są pobierane żadne składki członkowskie. W latach ubiegłych Stowarzyszenie czerpało środki na prowadzenie statutowej działalności, w tym grę w lidze, z wpłat od sponsorów. W momencie profesjonalizacji ligi poprzez wprowadzenie nakazu występowania w niej spółek prawa handlowego Stowarzyszenie czerpie środki od sponsorów za korzystanie z logo klubu. Powyższe środki są w całości przekazywane na spłatę układu ratalnego z ZUS. Do pisma z dnia 4 kwietnia 2016 roku załączone zostały kopie następujących dokumentów: statutu o Klubu Sportowego "M" w M., zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2014 i 2015, sprawozdań finansowych za lata 2014 i 2015 (bilans i rachunek zysków i strat), wykaz wartości środków trwałych na dzień 29 lutego 2016 roku, wyciągu z rachunku bankowego w PKO BP S.A. za okres od 1 do 31 grudnia 2015 roku, za dzień 29 stycznia 2016 roku i za okres od 1 do 29 lutego 2016 roku (saldo -11,58 zł), wyciągów z rachunku bankowego w Banku BPS za poszczególne dni miesiąca grudnia 2016 roku (saldo 0 zł), trzech tytułów wykonawczych z dnia 17 grudnia 2015 roku oraz zawiadomienia z dnia 18 grudnia 2015 roku o zajęciu wierzytelności w łącznej kwocie 309.720,47 zł z rachunku bankowego strony skarżącej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Klub Sportowy "M" w M. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Na wstępie należy zaakcentować, że udzielenie podmiotowi prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). W ocenie orzekającego Klub Sportowy M. w M. nie wykazał, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, iż zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jej aktualne możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi w wysokości 2.131 zł. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca jest stowarzyszeniem kultury fizycznej, prowadzącym działalność w zakresie sportu kwalifikowanego i masowego w piłce siatkowej wśród dzieci i młodzieży (§ 8 Statutu). Pomimo deklarowanych problemów finansowych, będących skutkiem znacznego zadłużenia wobec M. S.A. w kwocie 132.289 zł oraz zajęcia wierzytelności w łącznej kwocie 309.720,47 zł z rachunku bankowego, Stowarzyszenie w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie, prowadząc statutową działalność. Z przedłożonych zeznań podatkowych CIT-8 wynika, że w roku 2014 przychód Stowarzyszenia wyniósł 588.116,23 zł, przy kosztach jego uzyskania 510.321,47 zł, co dało dochód 77.794,76 zł. Za rok 2015 Stowarzyszenie osiągnęło przychód w wysokości 453.767,78 zł przy kosztach jego uzyskania 423.341,48 zł, co dało dochód 30.426,30 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku podmiotów, które prowadzą działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). W przypadku podmiotu skarżącego jego przychody za ostatnie dwa lata były znaczne. Zwrócić należy też uwagę na fakt, że Stowarzyszenie dysponuje majątkiem o znacznej wartości. Na dzień 29 lutego 2016 roku wartość netto środków trwałych Stowarzyszenia wynosiła 397.535,45 zł. Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04), a podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04). Poglądy te podziela także orzekający w niniejszej sprawie. Istotną jest także okoliczność posiadania przez stronę skarżącą w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (23 grudnia 2015 roku) środków finansowych, których wysokość wielokrotnie przekraczała kwotę należnych kosztów sądowych. Na rachunkach bankowych zgromadzone były środki w łącznej kwocie 16.184,97 zł (7.108,48 zł + 9.076,49 zł), a dodatkowo w kasie Stowarzyszenia znajdowały się środki w kwocie 10.463,74 zł. W takiej sytuacji nieuzasadnione jest przekonanie strony skarżącej, iż preferencyjnie może traktować wydatki związane ze swoją bieżącą działalnością, a koszty procesu powinien za nią pokryć budżet Państwa. Rozpoznając przedmiotowy wniosek należy mieć także na uwadze, że przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może zatem przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z § 40 Statutu Klubu Sportowego M. w M. majątek Klubu stanowią nieruchomości, ruchomości i fundusze, a na fundusze składają się: dotacje, wpływy ze składek członkowskich i wpisowego, darowizny, zapisy i inne wpływy, w tym z działalności gospodarczej prowadzonej przez Klub. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Tymczasem w piśmie z dnia 4 kwietnia 2016 roku podano, że aktualnie Stowarzyszenie liczy 24 członków, lecz składki członkowskie nie zostały ustalone i nie są pobierane. Zaakcentować należy, że niewykorzystanie przewidzianych prawem możliwości (m. in. w postaci ustalenia i pobierania składek członkowskich) pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 z dnia 6 stycznia 2006 r. i jest on aprobowany przez orzekającego w niniejszej sprawie. Na marginesie należy zaakcentować, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć wszystkie odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez pobieranie składek od członków. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.