IV SA/Wr 694/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy ze skargi D. C. na czynność Prezydenta Wrocławia w przedmiocie włączenia karty adresowej budynku do gminnej ewidencji zabytków postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić stronie skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi. W dniu 20 listopada 2025 r. D. C. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na czynność Prezydenta Wrocławia (dalej: organ) w sprawie włączenia do gminnej ewidencji zabytków Wrocławia (dalej jako: GEZ) karty adresowej budynku mieszkalnego położnego we W. przy "ul. [...]". Do skargi strona skarżąca dołączyła kopie: 1) zarządzenia nr [...]/[...] Prezydenta Wrocławia z dnia 24 listopada 2014 r. w sprawie założenia GEZ Wrocławia oraz karty adresowej budynku mieszkalnego położnego we W. przy "ul. [...]"; 2) wydruku spisu kart adresowych zabytków nieruchomych ujętych w GEZ Wrocławia; 3) kierowanego przez stronę do organu, datowanego na dzień 17.07.2025 r., wezwania do usunięcia naruszenia prawa polegającego na włączeniu w/w budynku mieszkalnego do GEZ , wraz z dowodem nadania tego wezwaniu w dniu 18 sierpnia 2025 r.; 4) odpowiedzi pełnomocnika organu na skargę z dnia 4 czerwca 2025 r. w sprawie zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygnaturą akt IV SA/Wr 294/25 wraz z kopiami pism pełnomocnika organu z dnia 4 i 18 czerwca 2025 r.; 5) pisma Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 29 maja 2025 r. nr WRiD.1534.56.2025.MO w przedmiocie prośby o udostępnienie karty ewidencyjnej budynku przy "ul. [...]" we W., kierowanego do P. C.; 6) kierowanego przez tut. Sąd do skarżącej, w sprawie zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygnaturą akt IV SA/Wr 294/25, wezwania z dnia 6 sierpnia 2025 r. w przedmiocie przedłożenia dowodu wywiązania się z obowiązku poprzedzenia skargi wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa w okresie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o wpisie w/w budynku do GEZ; 7) pisma organu z dnia 11 września 2025 r. nr [...], kierowanego do skarżącej, w przedmiocie odmowy wyłączenia karty adresowej budynku mieszkalnego położnego we W. przy "ul. [...]" z GEZ wraz kopią pisma organu z dnia 22 października 2025 r. nr [...] powielającej stanowisko organu zawarte w piśmie organu z dnia 11 września 2025 r. nr [...]. Wyżej wskazana czynność organu zaskarżona została na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Strona skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności organu w zakresie włączenia karty adresowej ww. obiektu do GEZ. W skardze strona skarżąca wskazała, że w dniu 26 marca 2025 r. otrzymała pismo Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, datowane na dzień 21 lutego 2025 r., w którym organ ten odmówił uzgodnienia wniosku strony skarżącej o wydanie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na rozbudowie budynku zlokalizowanego we W. przy "ul. [...]" z uwagi na fakt włączenia karty adresowej tego obiektu do GEZ. Strona skarżąca podaje, że nieuzasadnione włączenie przedmiotowego budynku do GEZ ingeruje w jej prawo własności jako właściciela tego budynku, tym samym narusza jej interes prawny i daje legitymację do wystąpienia z niniejszą skargą. Dalej strona skarżąca podaje, że informację o dacie włączenia budynku przy "ul. [...]" we W. do GEZ powzięła na etapie postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego ze skargi, jaką wniosła w dniu 25 kwietnia 2025 r. na tę samą czynność organu. W związku z tym skierowała do organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa polegające na włączeniu w/w budynku do GEZ. Podniosła też, że odpowiedź organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa otrzymała wraz z pismem organu z dnia 22 października 2025 r. W dalszej części uzasadnienia skargi, strona przyznaje, że po doręczeniu jej pisma Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 21 lutego 2025 r. wniosła skargę na czynność organu polegającą na włączeniu budynku mieszkalnego zlokalizowanego we W. przy "ul. [...]", która została zarejestrowana w tut. Sądzie pod sygn. akt IV SA/Wr 294/25. Z kierowanego do niej, w ramach tej sprawy wezwania Sądu, dowiedziała się, że wobec faktu, iż skarżona czynność organu została dokonana przed 2017 r. to warunkiem formalnym dopuszczalności skargi jest poprzedzenie jej wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa, stosownie do treści art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed dnia 1 czerwca 2017 r. W odpowiedzi na skargę organ, działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o odrzucenie skargi. Organ powołał się przy tym na fakt, że tut. Sąd postanowieniem z dnia 5 września 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 294/25 odrzucił wniesioną uprzednio skargę strony na identyczną czynność organu z uwagi na niepoprzedzenie uprzednio wniesionej skargi wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa, zgodnie z art. 52 § 4 i art. 53 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 czerwca 2017 r. Organ wskazał przy tym, że wystosowane przez skarżącą do organu w dniu 18 sierpnia 2025 r. wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, polegającego na włączeniu budynku przy "ul. [...]" do GEZ, pozostaje bez znaczenia dla uchybienia przez stronę terminu z art. 52 § 4 p.p.s.a. Zdaniem organu skarżąca o fakcie ujęcia w/w budynku w GEZ mogła dowiedzieć się już w dniu nabycia w/w nieruchomości, tj. w dniu 31 lipca 2018 r., na najpóźniej w dniu 26 marca 2026 r., kiedy to, jak sama skarżąca przyznaje, z postanowienia wydanego w dniu 21 lutego 2025 r. przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odmawiającego uzgodnienia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na rozbudowie budynku zlokalizowanego we W. przy "ul. [...]", dowiedziała się o włączeniu karty adresowej tego obiektu do GEZ. W związku z powyższym skierowane do skarżącej, w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym pod sygnaturą IV SA/Wr 294/25, w dniu 6 sierpnia 2025 r. wezwanie do wykazania spełnienia wymogu wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa nie stanowiło dla skarżącej początku biegu terminu, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r. Tym samym wniesienie skargi w rozpoznawanej sprawie w dniu 20 listopada 2025 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu, co uzasadnia odrzucenie skargi. Dodatkowo organ wskazał, że zarządzeniem Prezydenta Wrocławia z dnia 24 listopada 2014 r. nr [...]/[...] w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków (dalej: zarządzenie nr [...]/[...]) Wrocławia utworzona została GEZ, do której włączono sporządzone karty adresowe zabytków nieruchomych, wśród nich sporządzoną w dniu 15 listopada 2014 r. kartę adresową zabytku nieruchomego stanowiącego budynek mieszkalny położony przy "ul. [...]" we W. Alternatywnie organ wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 21 kwietnia 2026 r. skarżąca wskazała, że nigdy nie dowiedziała się o dacie podjęcia przez organ czynności włączenia budynku przy "ul. [...]" we W. do GEZ. Z otrzymanego, jak podała strona, w dniu 26 marca 2025 r. postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, datowanego na dzień 21 lutego 2025 r., odmawiającego uzgodnienia wniosku strony o wydanie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na rozbudowie budynku zlokalizowanego we W. przy "ul. [...]", nie wynikało kiedy w/w budynek został wpisany do GEZ. Zdaniem skarżącej z prowadzonej przez nią korespondencji z organem nie wynikało, że włączenie wymienionego budynku do GEZ nastąpiło z dniem wydania zarządzenia nr [...]/[...]. Wskazała, że nie istnieje przepis prawa nakładający na nabywcę nieruchomości obowiązek sprawdzania, czy konkretny budynek figuruje w GEZ. Jak podaje, w następstwie skierowanego do niej w sprawie IV SA/Wr 294/25 wezwania Sądu do wykazania, iż wystąpiła do organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, polegającego na włączeniu omawianego budynku do GEZ, skierowała do organu przedmiotowe wezwanie. Stanowisko organu w tym przedmiocie, zawarte w pismach organu z dnia z dnia 11 września 2025 r. nr [...] otrzymała dopiero w dniu 6 listopada 2025 r. Z urzędu Sądowi wiadomym jest, że strona w dniu 25 kwietnia 2025 r. wniosła skargę na identyczną czynność organu w przedmiocie włączenia do GEZ karty adresowej budynku mieszkalnego położnego we W. przy "ul. [...]". Skarga zarejestrowana została w tutejszym Sądzie pod sygnaturą IV SA/Wr 294/25. Pismem Sądu z dnia 6 sierpnia 2025 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia dowodu wywiązania się z obowiązku poprzedzenia skargi wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w okresie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o włączeniu karty adresowej w/w budynku do GEZ. W piśmie datowanym na 17 lipca 2025 r. (wpływ do Sądu: 22 sierpnia 2025 r.) skarżąca oświadczyła, że wobec braku wiedzy o obowiązku poprzedzenia wniesionej skargi skierowanym do organu wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa skarga nie została poprzedzona takim wezwaniem. Zostało ono natomiast skierowane dopiero po otrzymaniu w/w wezwania Sądu z dnia 6 sierpnia 2025 r. Postanowieniem z dnia 5 września 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 294/25, Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., odrzucił skargę z uwagi na niepoprzedzenie jej skierowanym do organu wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, wymaganym przez art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 czerwca 2017 r. Wymienione postanowienie stało się prawomocne z dniem 18 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Odnosząc się na wstępie do argumentacji pełnomocnika organu iż, z uwagi na wydanie przez Sąd postanowienia z dnia 5 września 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 294/25 odrzucającego wcześniejszą skargę strony na identyczną czynność organu, będąca przedmiotem niniejszego postanowienia skarga została wniesiona w sprawie prawomocnie osądzonej, należy zwrócić uwagę, że odrzuceniu podlega skarga w sprawie, w której ze względu na tożsamość przedmiotową i tożsamość podmiotową wydany został prawomocny wyrok. Nie można natomiast przyjąć, że sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona, jeżeli skarga została odrzucona prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego ponieważ orzeczenia takie oznacza jedynie, że sąd sprawy nie rozpoznawał z powodu niedopuszczalności skargi (wyrok NSA z dnia 24.03.2005 r., syn. akt OSK 1665/04; Hauser R., Wierzbowski M. - red., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 4, Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2017). Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd jest obowiązany zbadać zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz jej dopuszczalność. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Aby jednak dokonać takiej oceny niezbędne jest w pierwszej kolejności ustalenie co stanowi przedmiot skargi i dokonanie odpowiedniej kwalifikacji przedmiotu skargi z punktu widzenia cyt. art. 3 p.p.s.a., gdyż to w dalszej kolejności decyduje o tym, które przepisy dotyczące wymogów prawidłowego złożenia skargi (wyczerpanie trybu zaskarżenia i termin na wniesienie skargi) mają zastosowanie. Należy wskazać, iż przepisy prawa odnoszące się do tworzenia i zarządzania gminną ewidencją zabytków ograniczają się w istocie w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292, dalej: u.o.z.) do art. 22 ust. 4 i ust. 5. Zgodnie z ich treścią wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, która obejmuje 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru, 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków (art.22 ust. 4 i 5 u.o.z.). Natomiast prowadzenie gminnej ewidencji zabytków określają przepisy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (§ 18 - 18b; Dz. U. z 2021 r. poz. 56). Przy czy należy wyjaśnić, iż art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 75, poz. 474) nałożył na wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) obowiązek założenia gminnej ewidencji zabytków, po przekazaniu przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków, określonego w art. 7 tej ustawy, w terminie dwuletnim od dnia przekazania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków. Samo zatem przekazanie przez wojewódzkiego konserwatora zabytków wykazu zabytków wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) nie wywołuje skutku w postaci założenia gminnej ewidencji zabytków, a jej założenie wymaga działania organu wykonawczego gminy, z którym jednoznacznie można będzie wiązać skutek w postaci założenia gminnej ewidencji zabytków. Z treści skargi nie ulega wątpliwości, iż zasadniczym celem strony skarżącej jest zakwestionowanie zgodności z prawem ujęcia w GEZ Gminy Wrocław budynku mieszkalnego położnego we W. przy "ul. [...]". W orzecznictwie prezentowana jest interpretacja, którą Sąd rozpoznający sprawę podziela, według której czynność polegająca na ujęciu obiektu w gminnej ewidencji zabytków stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (np. wyroki WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2017 r. sygn. II SA/Kr 1507/16; z dnia 14 września 2021 r. sygn. II SA/Kr 666/21, z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. II SA/Kr 1523/22, z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. II SA/Kr 1361/23). Również w postanowieniu NSA z dnia 18 października 2022 r., sygn. II OZ 610/22 wskazano: "Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych, włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 u.o.z., jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Czynność ta ma charakter zewnętrzny i jest działaniem jednostronnym będącym elementem władczych działań administracji publicznej (zob. postanowienia NSA z 8 czerwca 2022 r., II OZ 335/22; z 18 maja 2021 r., II OZ 218/21; z 20 maja 2020 r., II OSK 753/20).". Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w wyrokach z dnia 18 października 2023 r. sygn. II OSK 2326/18 i sygn. II OSK 3029/18 oraz w wyroku z dnia 10 stycznia 2024 r. sygn. II OSK 1952/22. Na uwagę zasługuje w tym miejscu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2023 r. sygn. II OSK 1765/17, w którym orzeczono, iż: "Ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków nie jest jednak aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.". Zdaniem Sądu należy uznać, iż tak określona czynność miała miejsce w dniu 24 listopada 2014 r. Jak organ przyznał, wydanie zarządzenia Prezydenta Wrocławia z dnia 24 listopada 2014 r. nr [...]/[...] w sprawie założenia GEZ spowodowało włączenie do GEZ sporządzonych kart adresowych zabytków nieruchomych, wśród nich sporządzonej w dniu 15 listopada 2014 r. karty adresowej zabytku nieruchomego stanowiącego budynek mieszkalny położony przy "ul.[...]" we W. Dodatkowo należy zaznaczyć, że ani u.o.z. ani rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem nie określają formy prawnej przyjęcia GEZ. Konsekwencją ustalenia, że przedmiotem skargi jest czynność organu, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., stanowi określenie dopuszczalności skargi z uwzględnieniem art. 52 § 3 p.p.s.a. i terminowości jej wniesienia na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a., przy czym według brzmienia tych przepisów sprzed 1 czerwca 2017 r., co determinuje data czynności objętej skargą. Zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym między 2010 r. a 2015 r., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Przepis ten następnie zmieniono i na podstawie art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) dodano do niego zdanie: Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Natomiast zgodnie z art. 3 w/w ustawy powyższa zmiana weszła w życie 15 sierpnia 2015 r. Następnie z dniem 1 czerwca 2017 r. na podstawie art. 9 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), nastąpiła kolejna zmiana i nadano art. 52 § 3 p.p.s.a. inne brzmienie: jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Jednocześnie na podstawie art. 9 ustawy zmieniającej z dnia 7 kwietnia 2017 r. wprowadzona została także zmiana w treści art. 53 § 2 p.p.s.a. Uprzednio brzmiał on: W przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Natomiast od dnia 1 czerwca 2017 r. uzyskał on brzmienie: Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Przy czym zgodnie z art. 17 ust. 2 w/w ustawy zmieniającej z dnia 7 kwietnia 2017 r. przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9 (tj. p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych w art. 2, art. 6, art. 7 i art. 11, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. W tym stanie sprawy uznać należy, że skoro zaskarżona czynność miała miejsce w 2014 r., strona skarżąca zobowiązana była do złożenia do organu, przed wniesieniem skargi do sądu, wezwania do usunięcia naruszenia prawa w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżąca dowiedziała się lub mogła się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu zaskarżonej czynności. Dopiero po spełnieniu tego wymogu, w zakresie terminowego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, skarga powinna zostać złożona w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie jest instytucją postępowania administracyjnego (środkiem zaskarżenia), lecz formalnym wymogiem wniesienia skargi. Nie stanowi realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, czy też wyczerpania trybu w zakresie bezczynności organu. Jego istotą i celem było stworzenie dodatkowych możliwości autorewizji własnego działania organu administracji publicznej, który podjął akt lub dokonał kwestionowanej czynności i to tylko i wyłącznie w związku z zagrożeniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego, i to w szczególnym trybie (postanowienie NSA z 26 lutego 2020 r., II OSK 433/20). Skoro przedmiotem skargi jest czynność organu, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. podjęta przed 1 czerwca 2017 r., to warunkiem formalnym wniesienia skargi jest uprzednie skierowanie do organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, będącego niejako zapowiedzią wniesienia skargi. Na gruncie sprawy Sąd uznał, że strona o czynności ujęcia budynku mieszkalnego, położonego we W. przy "ul. [...]" w GEZ dowiedziała się w dniu 26 marca 2025 r., tj. w dniu otrzymania postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 21 lutego 2025 r., nr [...], odmawiającego uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy polegającej na rozbudowie m.in. w/w budynku z uwagi na ujęcie go w GEZ, co strona sama przyznaje. Następnie strona wniosła, w dniu 25 kwietnia 2025 r., do tut. Sądu skargę na czynność organu polegającą na ujęciu w/w budynku w GEZ. Skarga została zarejestrowana pod sygnaturą IV SA/Wr 294/25. W sprawie tej Sąd, pismem z dnia 6 sierpnia 2025 r., wezwał do przedłożenia dowodu wywiązania się z obowiązku poprzedzenia skargi wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w okresie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o włączeniu karty adresowej w/w budynku do GEZ. Wezwanie doręczono skarżącej w dniu 8 sierpnia 2025 r. W piśmie datowanym na 17 lipca 2025 r. (wpływ do Sądu: 22 sierpnia 2025 r.) skarżąca oświadczyła, że wobec braku wiedzy o obowiązku poprzedzenia wniesionej skargi skierowanym do organu wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa skarga nie została poprzedzona takim wezwaniem. Z uwagi na brak poprzedzenia skargi wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa Sąd, postanowieniem z dnia 5 września 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 294/25, odrzucił skargę. Jak wynika z powyższego, strona o zaskarżonej czynności organu wiedziała już w dniu doręczenia jej w/w postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odmawiającego uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy polegającej na rozbudowie m.in. budynku przy "ul. [...]" we W. tj. 26 marca 2025 r. Należy zatem uznać, że pierwszym dniem, w którym czynność wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa mogła zostać dokonana był dzień 27 marca 2025 r. Od tego dnia należy w niniejszej sprawie liczyć termin 14 dni, o którym mowa w przytoczonym wyżej art. 52 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r. Jednakże jak wynika z dowodów przedstawionych przez samą skarżącą jak i organ, wezwanie do usunięcia naruszenia prawa zostało w niniejszej sprawie złożone dopiero w dniu 8 sierpnia 2025 r. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż przedmiotowe wezwanie zostało skierowane do organu w dniu 8 sierpnia 2025 r. gdyż dopiero w tym dniu, po otrzymaniu w/w wezwania Sądu, skarżąca dowiedziała się o obowiązku poprzedzenia skargi na czynność organu, z uwagi na fakt podjęcia jej przed 1 kwietnia 2017 r., wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Zatem od momentu powzięcia przez skarżącą wiedzy o włączeniu budynku przy "ul.[...]" we W. do GEZ do dnia wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa polegającego na włączeniu w/w budynku do GEZ minęło prawie 5 miesięcy, co przekracza czternastodniowy okres wskazany w art. 52 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r.). Bez znaczenia w związku z tym pozostaje okoliczność dochowania przez skarżącą terminu wniesienia skargi liczonego od dnia doręczenia skarżącej pisma organu z dnia z dnia 11 września 2025 r. nr [...] i z dnia 22 października 2025 r. nr [...], stanowiących odpowiedź organu na skierowane przez skarżącą, po upływie w/w terminu, wezwania do usunięcia naruszenia prawa. W ocenie Sądu że nie jest możliwe uznanie przekroczenia terminu do skierowania do organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa za niezawinione przez skarżącą, z uwagi na, jak sama skarżąca wielokrotnie podnosi, brak świadomości (brak wiedzy) o obowiązku poprzedzenia skargi na czynność organu, wobec dokonania jej przez 1 czerwca 2017 r., wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości (lub możliwości powzięcia wiadomości) o podjęciu zaskarżonej czynności. Zgodnie z powszechnie przyjętą przez orzecznictwo sądowe zasadą, nikt nie może się skutecznie powoływać się na nieznajomość prawa. Tym samym nieznajomość czy niezrozumienie przepisów prawa procesowego nie może być uznawana jako usprawiedliwiona przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty jest ona zawiniona przez stronę (tak m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. II UKN 519/97). Co równie istotne i bezsporne, skarżąca jest od 2018 r. współwłaścicielem nieruchomości, na której znajduje się wpisany do GEZ budynek mieszkalny położony we W. przy "ul.[...]". Jako współwłaściciel nieruchomości powinna być w pełni świadoma stanu prawnego nieruchomości i ograniczeń z tego stanu wynikających (jak wpis do GEZ). Nieznajomość prawa, a także niezapewnienie sobie pomocy prawnej co najmniej w okolicznościach, które mają istotne znaczenie dla stanu prawnego nieruchomości, do której określony podmiot ma tytuł prawny, nie mogą uwalniać od negatywnych skutków uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej. Przekroczenie terminu do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa powoduje, że skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Wobec odrzucenia skargi w pkt 2 sentencji postanowienia Sąd orzekł o zwrocie uiszczonej przez stronę skarżącą kwotu wpisu sądowego od skargi na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.