III CZP 33/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Pierwszy Prezes SN A. Łopatka. Prezes SN W. Sutkowski. Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: J. Bała, G. Bieniek, C. Bieske, B. Bladowski, T. Bukowski, E. Brzeziński, H. Ciepła, S. Dmowski, A. Filcek (współsprawozdawca i autor uzasadnienia), A. Gola, Ł. Grygołajtys, K. Kołakowski, T. Ładykowski, W. Łysakowski, Z. Marmaj, K. Michaluk, T. Miłkowski, W. Myga, J. Myślicki, E. Mzyk, J. Niejadlik, W. Patulski, S. Perestaj, K. Piasecki (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska, M. Sadowski, W. Skierkowska, J. Sokołowski, K. Strzępek, J. Suchecki, M. Sychowicz, Z. Stypułkowska, J. Szachułowicz, G. Szymańska, Z. Świeboda, J. Wasilewski, A. Wielgus, A. Wypiórkiewicz, M. Zakrzewska, Z. Zaziemski, T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu połączonych Izb: Izby Cywilnej i Administracyjnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z udziałem przedstawiciela Prokuratury Generalnej - zastępcy Prokuratora Generalnego PRL, W. Śliwy, i przedstawiciela Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego - dyrektora Biura Orzecznictwa, L. Gmytrasiewicza, po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1987 r. o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy wniesienie rewizji w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem wprost do sądu rewizyjnego, z pominięciem sądu, który wydał zaskarżony wyrok, może być traktowane jako wniesienie rewizji w terminie?"podjął następującą uchwałę:Wniesienie rewizji w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem wprost do sądu rewizyjnego, z pominięciem sądu, który wydał zaskarżony wyrok, nie może być traktowane jako wniesienie rewizji w terminie.Uzasadnienie faktycznePierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o podjęcie przez połączone Izby Sądu Najwyższego: Cywilną i Administracyjną oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uchwały zawierającej odpowiedź na przytoczone w sentencji zagadnienie prawne. Dotyczy ono wykładni art. 371 § 1 k.p.c., a w szczególności jego pierwszego zdania stanowiącego, że rewizję wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Analogiczne unormowanie zawierał także kodeks postępowania cywilnego z 1932 r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle obu wymienionych unormowań wyrażony był pogląd, że termin do wniesienia rewizji jest zachowany, gdy rewizja została przed jego upływem wniesiona do tego sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, lub nadana pod jego adresem w polskim urzędzie pocztowym. Jeżeli więc strona skierowała rewizję wprost do sądu rewizyjnego, termin do jej wniesienia uznawano za zachowany tylko wtedy, gdy sąd rewizyjny przesłał ją sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, i sąd ten otrzymał rewizję przed upływem terminu zaskarżenia, bądź gdy sąd rewizyjny nadał ją w tym czasie w polskim urzędzie pocztowym do właściwego sądu (art. 165 § 2 k.p.c.).W uzasadnieniu wniosku Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego podniósł, że powyższy pogląd - mimo aprobowania go przez doktrynę i stosowania w praktyce sądowej - budzi jednak wątpliwości oraz rodzi określone trudności wynikające z wydłużającego się okresu między dniem nadania rewizji do sądu rewizyjnego a datą skierowania jej przez ten sąd do sądu właściwego, a także z niedomagań w pracy urzędów pocztowych i skrócenia tygodnia pracy (wolne soboty), co sprawia, że skierowanie pisma będącego środkiem zaskarżenia przez sąd rewizyjny pod adresem sądu właściwego w otwartym terminie dla zaskarżenia jest z reguły niemożliwe. Wywołuje to wnioski o przywrócenie terminu, skargi w trybie nadzoru i niezadowolenie zainteresowanych, którzy w przekonaniu, że rewizja może być wniesiona do sądu, który właściwy jest do jej rozpoznania, uważają, iż skierowanie jej do tego sądu czyni zadość wymaganiom w zakresie zachowania terminu zaskarżenia. Istnieje w związku z tym potrzeba dokonania wykładni wchodzących w grę przepisów prawa przy uwzględnieniu okoliczności, że dotychczasowa praktyka wywołuje komplikacje, jak też przy uwzględnieniu, iż pożądane jest, by analogiczne instytucje funkcjonowały w miarę w sposób jednolity na gruncie różnych procedur.Uzasadnienie prawneUdzielając negatywnej odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Istotne inne procedury zawierają w rozważanym przedmiocie unormowania odmienne od przewidzianego w art. 371 § 1 k.p.c. Według art. 65 k.p.a., jeżeli organ administracji państwowej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je do organu właściwego, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Podanie - którym w myśl art. 63 § 1 k.p.a. jest także odwołanie - wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Stosownie zaś do art. 120 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, jeżeli kolegium, do którego pismo wniesiono, jest niewłaściwe w sprawie, powinno niezwłocznie przekazać to pismo do właściwego kolegium lub innego właściwego organu i zawiadomić o tym wnoszącego. Pismo wniesione przed upływem przepisanego terminu do niewłaściwego kolegium albo instytucji państwowej lub społecznej uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Analogiczne unormowanie zawiera art. 110 k.p.k. W procedurach objętych tymi przepisami środki odwoławcze od orzeczeń (decyzji) mogą być zatem składane nie tylko w organach, które wydały zaskarżone orzeczenia (decyzje), lecz również w innych organach, w tym organach powołanych do rozpoznania środków odwoławczych, a termin zaskarżenia jest zachowany, gdy środek odwoławczy wniesiony został w przepisanym terminie również, do innego określonego organu niż ten, który wydał zaskarżone orzeczenie (decyzję). Jest to jednak następstwem przedstawionej regulacji prawnej, nie zaś wykładni przepisu, stanowiącego w jednoznaczny sposób, że środek odwoławczy wnosi się w określonym terminie do organu, który wydał zaskarżone orzeczenie. Takim zaś przepisem jest art. 371 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Jednoznaczna jest również treść art. 165 § 2 k.p.c. stanowiącego, że oddanie pisma procesowego (a więc także rewizji) w polskim urzędzie pocztowym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. W drodze wykładni korzystnej dla strony wnoszącej rewizję można było co najwyżej dojść do wniosku, że termin do jej wniesienia jest zachowany nie tylko wtedy, gdy w ustawowym terminie wniosła ją do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, lub nadała pod adresem tego sądu w polskim urzędzie pocztowym sama strona, lecz także sąd rewizyjny, do którego strona skierowała błędnie rewizję. Powyższe stanowisko utrwalone zostało w orzeczeniach Sądu Najwyższego wydanych na tle przepisów obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego, jak też kodeksu postępowania cywilnego z 1932 r., m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1955 r. I CO 20/55 (OSN 1955, z. IVK, poz. 69) oraz w orzeczeniach z dnia 6 grudnia 1965 r. I PZ 80/65 (OSPiKA 1966, nr 12, poz. 277) i z dnia 14 listopada 1973 r. III CZ 183/73 (OSPiKA 1974, nr 5, poz. 97). Było ono akceptowane przez przedstawicieli doktryny.Identyczny kierunek wykładni przyjmowany był w judykaturze Izby Karnej Sądu Najwyższego na tle analogicznego do przepisów art. 371 § 1 zdanie pierwsze i art. 165 § 2 k.p.c. stanu prawnego zawartego w kodeksie postępowania karnego z 1928 r. Został on wyrażony w szczególności w uchwale Całej Izby Karnej SN z dnia 18 października 1930 r. II Pr 152/30 (Zb. O. z 1930 r., poz. 172) wyjaśniającej, że nie jest spóźniony środek odwoławczy złożony sądowi niewłaściwemu, jeżeli ów sąd nadał odwołanie w urzędzie pocztowym pod adresem sądu właściwego w terminie ustawowo przepisanym dla danego środka odwoławczego. Stanowisko powyższe utraciło aktualność pod rządem obecnie obowiązującego kodeksu postępowania karnego z 1969 r., w którym zamieszczono wspomniany już przepis art. 110 stanowiący, że pismo wniesione przed upływem terminu omyłkowo do niewłaściwego sądu lub prokuratora uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Również w ramach nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, dokonanej ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86), dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych wprowadzono unormowanie odrębne w porównaniu do zawartego w art. 371 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Mianowicie zgodnie z art. 4779 k.p.c. odwołanie od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Ubezpieczony może również wnieść odwołanie do protokołu w sądzie właściwym do rozpatrywania sprawy albo w sądzie właściwym dla jego miejsca zamieszkania. Sąd, do którego wniesiono odwołanie, niezwłocznie przekazuje protokół organowi, od którego pochodzi zaskarżona decyzja, chyba że sąd ten jest właściwy do jego rozpoznania.Już z tego wynika, że sugerowane - we wniosku - odstąpienie od dotychczasowego, utrwalonego w judykaturze kierunku orzecznictwa w objętym wnioskiem zakresie nie może nastąpić w drodze wykładni, lecz tylko - jeżeli ustawodawca uzna to za celowe - w drodze odpowiedniej zmiany przepisów, jak to uczyniono w art. 110 k.p.k. i art. 4779 k.p.c.Odmienna regulacja prawna rozważanej kwestii w innych procedurach, jak również komplikacje dla strony, która wniosła rewizję bezpośrednio do sądu rewizyjnego narażając się na jej odrzucenie z powodu przekroczenia terminu do zaskarżenia wyroku nie stanowią wystarczającej podstawy do przyjęcia w drodze wykładni stanowiska, że określony w art. 371 § 1 k.p.c. termin do wniesienia rewizji jest zachowany, gdy strona wniosła w tym terminie rewizję zarówno do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, jak i wprost do sądu rewizyjnego, bądź w tymże terminie nadała rewizję pod adresem jednego z wymienionych sądów w polskim urzędzie pocztowym. Wykładnia taka pozostawałaby w sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem art. 371 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., który to przepis łączy termin do zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji ze złożeniem środka odwoławczego w tymże sądzie. Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera natomiast przepisu - poza wspomnianym art. 4779 - który by uznawał, że termin wymagany do złożenia we właściwym sądzie określonego pisma procesowego jest zachowany w razie złożenia tego pisma w sądzie niewłaściwym. Nie jest takim przepisem art. 200 k.p.c., który zresztą ma zastosowanie do przekazywania sprawy sądowi właściwemu, jeżeli sąd, do którego wpłynęła, nie jest rzeczowo lub miejscowo właściwy do jej rozpoznania, nie zaś do przekazania środka odwoławczego sądowi, w którym środek ten powinien być złożony, przez inny sąd, jakim w sytuacji objętej wnioskiem jest właściwy do rozpoznania sprawy w drugiej instancji sąd rewizyjny. W takiej sytuacji wobec jej nieunormowania sąd stosując w drodze analogii przepis art. 188 § 3 k.p.c. bez wydawania orzeczenia w tym przedmiocie prześle środek odwoławczy sądowi, w którym środek ten powinien być złożony, czyli sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie. Ponadto w odróżnieniu od powołanych przepisów innych procedur, uznających pismo (podanie) wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu za wniesione z zachowaniem terminu, art. 200 k.p.c. nie zawiera takiego unormowania. W szczególności nie jest ono zawarte w § 3 tego artykułu utrzymującym w mocy czynności dokonane w sądzie niewłaściwym. Z porównania go z przepisem art. 201 k.p.c., zwłaszcza jego ostatnim zdaniem, wynika, że treść art. 200 § 3 k.p.c. sprowadza się do tego, że strony nie mogą żądać powtórzenia przez sąd, któremu sprawę przekazano, czynności dokonanych przez sąd niewłaściwy (np. ponownego przeprowadzenia dowodów). Z zastrzeżeniem zatem materialno-prawnych skutków złożenia pozwu (wniosku) w sądzie niewłaściwym, określonych w art. 123 § 1 k.c., czynność procesowa dokonana w przepisanym terminie wywołuje skutki, jeżeli podjęta została we właściwym sądzie, chyba że przepis (np. art. 4779 § 5 k.p.c.) pozwala na jej podjęcie także w innym sądzie.Trudno też podzielić pogląd o jedynie porządkowo-organizacyjnym charakterze tej części art. 371 § 1 k.p.c., w jakiej postanowiono, że rewizję wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Wymieniony przepis bowiem nie ogranicza się do wskazania, w którym sądzie należy składać rewizję, ale ze złożeniem do tego sądu rewizji łączy termin zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji. Ponadto przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym (art. 397 § 2 k.p.c.), w którym rola sądu pierwszej instancji nie sprowadza się do sprawdzenia dopuszczalności i terminowości złożenia środka odwoławczego oraz czynności porządkowo-organizacyjnych, lecz w określonych w art. 395 § 2 k.p.c. okolicznościach sąd ten ma uprawnienia merytoryczne, mianowicie może uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby na nowo rozpoznać sprawę.Powyższe przyczyny uzasadniają podjęcie uchwały zawierającej przeczącą odpowiedź na przedstawione pytanie prawne. Uchwała ta dotyczy spraw cywilnych w rozumieniu art. 1 k.p.c., z wyłączeniem spraw z dziedziny ubezpieczeń społecznych w zakresie, w którym mają zastosowanie przepisy art. 4779 § 1 i 5 k.p.c.Jeżeli w związku ze skierowaniem środka odwoławczego do niewłaściwego sądu rewizja została odrzucona jako spóźniona, a uchybienie terminu przez skarżącą stronę nastąpiło bez jej winy, może ona domagać się przywrócenia terminu do wniesienia rewizji.