II CSK 212/20

Sygn. akt II CSK 212/20 POSTANOWIENIE Dnia 28 sierpnia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa K. K. przeciwko "(…)" Towarzystwu Ubezpieczeń Wzajemnych z siedzibą w P., W. S. i "A." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w S. przy uczestnictwie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w S. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 sierpnia 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 lutego 2019 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od pozwanej "A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w S. na rzecz powódki kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) oddala wniosek pozwanego W. S. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, 4) przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) na rzecz radcy prawnego D. D. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 18 lutego 2019 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił w pozostałym zakresie apelacje pozwanych: W. S. i A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w S. (dalej jako: „A.”) od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 29 maja 2013 r. zasądzającego na rzecz powódki K. K. zadośćuczynienie, odszkodowanie, rentę i ustalającego odpowiedzialność na przyszłość za szkody mogące powstać w związku z przeprowadzeniem u powódki 8 czerwca 2006 r. zabiegu plastyki piersi. Orzeczenie to zostało wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy w następstwie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., II CSK 517/15 (OSNC-ZD 2018, nr B, poz. 19), uchylającego wyrok Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 3 grudnia 2014 r. W sentencji wyroku Sądu Najwyższego jako pozwaną wskazano A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. Równocześnie jednak, na podstawie postanowienia referendarza sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 14 października 2015 r. spółka ta została prawomocnie wykreślona z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, co oznacza, że w dniu wydania wyroku przez Sąd Najwyższy nie istniała, nie posiadała zatem zdolności sądowej. Jednak na skutek skargi powódki o wznowienie postępowania Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 27 listopada 2017 r. uchylił postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 października 2015 r. o wykreśleniu A. z rejestru przedsiębiorców i oddalił wniosek tej spółki o jej wykreślenie z rejestru, a Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r. oddalił jej apelację od tego postanowienia. Jednocześnie Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 września 2018 r. w sprawie II CO 113/18, odrzucił skargę ,,A.” o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie II CSK 517/15 wskazując, że w następstwie tego wyroku nie doszło do zakończenia postępowania, jak tego wymaga art. 399 k.p.c., lecz jedynie przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji, który po ponownym rozpoznaniu sprawy wyda merytoryczne rozstrzygnięcie. 3 Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 18 lutego 2019 r. został zaskarżony skargą kasacyjną przez pozwaną A. w części oddalającej jej apelację. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazała ona na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, wymagającego odpowiedzi na pytanie, czy związanie wykładnią Sądu Najwyższego na podstawie art. 39820 k.p.c. obejmuje także wypadki, w których wyrok Sądu Najwyższego odnosi się do podmiotu, który nie istniał w chwili orzekania. Po drugie, skarżąca powołała się także na nieważność postępowania z uwagi na prowadzenie postępowania przez Sąd Apelacyjny po wykreśleniu A. z rejestru przedsiębiorców, a więc w stosunku do podmiotu pozbawionego zdolności sądowej i procesowej. Skarżąca wskazała ponadto, że nieważność postępowania w sprawie wynikała z braku uwzględnienia jej wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedziach na skargę kasacyjną powódka, pozwany W. S. oraz Prokurator Prokuratury Okręgowej w S. wnieśli o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania. Powódka i pozwany W. S. wnieśli także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżących, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. 4 W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie ma cechować się istotnością, czyli być doniosłe z uwagi na rangę zawierającego się w nim problemu prawnego oraz jego znaczenie wykraczające poza potrzeby rozstrzygnięcia sprawy, w której wniesiono skargę. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 23 listopada 2010 r., II CSK 344/10, niepubl., z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, niepubl., z dnia 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13, niepubl., i z dnia 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14, niepubl.). Tak rozumianej przesłanki istotnego zagadnienia prawnego nie spełnia wskazana przez skarżącą kwestia zakresu związania wykładnią dokonaną przez Sąd Najwyższy przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Jak wynika z akt sprawy (por. k. 2957), wydając wyrok z dnia 20 maja 2016 r. Sąd Najwyższy nie dysponował wiedzą o wykreśleniu pozwanej z rejestru przedsiębiorców. Równocześnie, wykładnia zawarta w uzasadnieniu wyroku dotyczyła ogólnych zagadnień odpowiedzialności za szkodę i krzywdę, jakich doznała powódka - zwłaszcza zaś wykładni art. 430 i 445 k.c. na tle okoliczności sprawy. Ustalenie, czy znaczenie poglądu Sądu Najwyższego uległo zmianie w związku z otwarciem wobec pozwanej postępowania likwidacyjnego i jej wykreśleniem z rejestru przedsiębiorców, zależało od okoliczności sprawy i wymagało rozważań dokonanych ad casum przez Sąd ponownie rozpoznający sprawę. Kwestia ta ma, w konsekwencji, sytuacyjny charakter i trudno doszukiwać się na jej tle bardziej zgeneralizowanych problemów, które odpowiadałyby pojęciu istotnego zagadnienia prawnego w opisanym wyżej rozumieniu. Argumentacja wniosku o przyjęcie skargi 5 do rozpoznania wskazuje, że skarżąca nie formułuje w tym zakresie istotnego zagadnienia prawnego mogącego mieć znaczenie dla rozwoju prawa lecz kwestionuje sposób zastosowania przez Sąd Apelacyjny prawa procesowego (art. 39820 k.p.c.) w okolicznościach sprawy. Nie można także podzielić twierdzeń skarżącej, by przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania było uzasadnione nieważnością postępowania. Wniosku takiego nie uzasadnia, po pierwsze, brak przyznania powódce pomocy prawnej z urzędu. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego sama odmowa udzielenia pomocy prawnej z urzędu nie oznacza jeszcze wykluczenia możliwości obrony przez stronę jej praw, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c. (tak m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniach: z dnia 7 maja 2009 r., II CSK 80/09, niepubl. oraz z dnia 12 kwietnia 2012 r., V CSK 298/11, niepubl.). Kwestia zasadności ustanowienia dla pozwanej pełnomocnika z urzędu podlegała osobnemu badaniu przez Sąd Okręgowy, który w okolicznościach sprawy nie znalazł podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, by decyzja ta oznaczała pozbawienie pozwanej możliwości obrony jej praw w stopniu, który pociągałby za sobą nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. Za podstawę nieważności postępowania przed Sądem Apelacyjnym nie można uznać także prowadzenia postępowania w stosunku do podmiotu pozbawionego zdolności sądowej i procesowej. Kwestia przekształceń po stronie pozwanej A. była przedmiotem uwag Sądu Apelacyjnego na s. 18 i n. uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Wbrew stanowisku skarżącej Sąd Apelacyjny nie rozpoznawał sprawy mimo braku jej zdolności sądowej, lecz wobec prowadzenia w tym przedmiocie postępowania ze skargi o wznowienie postępowania dotyczącej uchylenia postanowienia o wykreśleniu spółki z rejestru, zawiesił postępowanie w oczekiwaniu na jego wynik. W tym właśnie postępowaniu podlegało rozstrzygnięciu, czy wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego było uzasadnione, skoro naruszało interesy powódki odbierając jej możliwość kontynuowania sporu i wyegzekwowania zasądzonych kwot (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2005 r., II PK 405/04, OSNP 2006, nr 11-12, poz.177). Podjęcie postępowania apelacyjnego i przystąpienie do merytorycznego rozpoznania sprawy miało miejsce 6 już po uchyleniu orzeczenia o wykreśleniu skarżącej z rejestru, gdy odzyskała ona byt prawny. Prawomocne orzeczenie sądu rejestrowego w tym przedmiocie, dopóki nie zostanie zmienione, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2005 r., I CK 460/04, M. Spół. 2006, nr 1, poz. 35 i z dnia 25 czerwca 2014 r., I CSK 360/13, niepubl.). W świetle prawomocnego postanowienia zapadłego w postępowaniu rejestrowym nie ulega zatem wątpliwości, że A. - jako spółka w likwidacji - nadal posiada i posiadała w toku postępowania apelacyjnego zdolność sądową i procesową. Okoliczność zatem, że toczy się postępowanie kasacyjne dotyczące postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 18 maja 2018 r. (II CSK 810/18) nie ma istotnego znaczenia, skoro nie zapadło w nim jeszcze rozstrzygnięcie wpływające na status prawny skarżącej. Zgodnie z 274 § 3 k.s.h. spółka z o.o. w likwidacji zachowuje osobowość prawną, a zatem zgodnie z art. 64 § 1 i art. 65 § 1 k.p.c. posiada zdolność sądową i zdolność procesową (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2017 r., II CSK 378/16, niepubl.). Na tle okoliczności sprawy nie ulega przy tym wątpliwości, że między A. przed i po otwarciu postępowania likwidacyjnego występuje pełna ciągłość w zakresie wiedzy o toczącym się postępowaniu oraz w odniesieniu do czynności podejmowanych w jego toku. Z tych powodów nie można przyjąć, by w sprawie zachodziła nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 2 k.p.c. Ubocznie dostrzeżenia wymaga, że z wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika przy tym, że skarżącej zostały skutecznie doręczone złożone w poprzednim postępowaniu kasacyjnym skargi kasacyjne powódki i pozwanego W. S. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach pomocy prawnej należnych pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącą z urzędu Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U.2020.75 t.j. ze zm.) i w związku z § 16 ust. 7 4 pkt 2 w związku z § 8 pkt 7 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019, poz. 68 - tj. ze zm.). O kosztach postępowania kasacyjnego należnych powódce Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 3 i w zw. z art. 391 § 1 w związku z art. 398²¹ k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015, poz. 1800 ze zm.). Wniosek pozwanego W. S. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oddalono. Kosztów procesu można się bowiem domagać wyłącznie od przeciwnika procesowego, nie zaś od współuczestnika występującego po tej samej stronie procesowej (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 1972 r., II PR 131/72, niepubl. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1965 r., I PZ 26/65, NP.1966, nr 5, str. 673 i z dnia 24 września 1969 r., I CR 10/69, OSNCP 1970, nr 7-8, poz. 133). jw