II CR 235/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Ł. Grygołajtys. Sędziowie: SN C. Bieske (sprawozdawca), SW J. Szarycz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 2 września 1987 r. sprawy z powództwa Michała D. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. o przyjęcie w poczet członków na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 15 maja 1987 r.:uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem dnia 15 maja 1987 r. Sąd Wojewódzki w Szczecinie oddalił powództwo Michała D. o zobowiązanie pozwanej Spółdzielni (...) w S. do przyjęcia na członka osoby, która wyrazi zgodę na zamianę z powodem mieszkania i złoży w tej sprawie deklarację członkowską, i zasądził od powoda na rzecz pozwanej 1.000 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Sąd ten za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.Powód był członkiem pozwanej do dnia 30 sierpnia 1984 r., kiedy to uprawomocniła się uchwała Plenum Rady pozwanej z dnia 29 marca 1982 r. wykluczająca powoda z członkostwa pozwanej spółdzielni. W terminie sześciu miesięcy od ustania członkostwa powód wskazał pięciu kandydatów na nabywców jego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Wobec odmowy pozwanej przyjęcia na członka każdego ze wskazanych kandydatów, żaden z nich nie wystąpił do sądu o nakazanie przyjęcia go w poczet członków pozwanej.Zdaniem Sądu I instancji, podstawę prawną dochodzonego roszczenia stanowi art. 227 § 1 prawa spółdzielczego. Według ostatniego zdania tego przepisu legitymację do wystąpienia do sądu o nakazanie przyjęcia nabywcy w poczet członków spółdzielni ma jedynie nabywca. Powodowi jako zbywcy własnościowego prawa do lokalu takie roszczenie nie przysługuje, powództwo zatem z braku legitymacji czynnej po stronie powoda podlega oddaleniu.Wyrok ten zaskarżył powód rewizją i powołując podstawy zaskarżenia wymienione w art. 368 pkt 1 i 5 k.p.c. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania rewizyjnego.Pozwana wniosła o oddalenie rewizji i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest pogląd Sądu I instancji, że nabywca własnościowego prawa do lokalu, jako jedynie wymieniony w art. 227 § 1 prawa spółdzielczego, jest wyłącznie czynnie legitymowany do wystąpienia do sądu o nakazanie przyjęcia go w poczet członków spółdzielni. Wobec wyraźnej regulacji legitymacji czynnej w tym przepisie utraciło aktualność orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1969 r. I CR 161/69 na tle art. 147 § 1 dawnej ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.), według którego czynnie legitymowanym do wystąpienia z takim żądaniem był również zbywca spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (OSNCP 1970, z. 5, poz. 81).Z zebranego jednak w sprawie materiału, a mianowicie złożonych przez powoda do akt pism pozwanej, skierowanych do wskazywanych przez powoda potencjalnych nabywców jego prawa, wynika, że pozwana informowała ich, iż powód "został prawomocnie wykluczony z członkostwa i utracił uprawnienia do zajmowanego lokalu. Ostrzegamy, iż działanie wyżej wymienione jest bezprawne". Pisma te odstraszały potencjalnych nabywców spółdzielczego własnościowego prawa powoda do lokalu, gdyż żaden z nich ani nie nabył od powoda tego prawa, ani nie wystąpił przeciwko pozwanej Spółdzielni o przyjęcie go w poczet członków i tym samym ograniczyły jego uprawnienie do zbycia tego prawa.Działanie pozwanej w sposób rażący naruszyło art. 227 § 1 prawa spółdzielczego, który po ustaniu członkostwa w spółdzielni, a przed upływem sześciu miesięcy od daty ustania, nie ogranicza uprawnień byłego członka do zbycia własnościowego prawa do lokalu osobie odpowiadającej wymaganiom statutu spółdzielni. Wnosząc pozew w niniejszej sprawie powód zmierzał więc również do zachowania jego prawa do zbycia własnościowego prawa do lokalu, czyli żądał też ustalenia, że jest uprawniony do zbycia tego prawa. Podstawę prawną takiego żądania stanowi art. 189 k.p.c., albowiem pozwana spółdzielnia bezprawnie ogranicza uprawnienia powoda jako byłego członka. Wyrok stwierdzający istnienie po stronie powoda takiego uprawnienia przeciwdziałać będzie skutkom bezprawnej działalności pozwanej odstraszającej potencjalnych nabywców od nabycia tego prawa, pozwana bowiem będzie w przeświadczeniu nabywcy zobowiązana do przyjęcia nabywcy w poczet członków, jeśli będzie on odpowiadać wymaganiom statutu i jeśli podejmie działanie w takim czasie, że możliwe będzie nieuwzględnienie na podstawie art. 117 § 3 k.c. upływu terminów określonych w art. 227 prawa spółdzielczego.Skoro Sąd I instancji w powyższym kierunku sprawy nie wyjaśnił, co Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod rozwagę (art. 381 § 1 k.p.c.) zaskarżony wyrok wobec zasadności przytoczonych i wziętych pod rozwagę z urzędu podstaw rewizji podlega uchyleniu na podstawie art. 388 § 1 k.p.c., a sprawa - zgodnie z art. 4 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86) - przekazaniu Sądowi Rejonowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, przy czym Sąd ten powinien zastosować się do powołanych wskazań.