II KK 249/22

Sygn. akt II KK 249/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Rafał Malarski Protokolant Klaudia Binienda w sprawie L. W. R. skazanego z art. 178a § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 31 maja 2022 r. kasacji Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 4 lutego 2022 r., sygn. akt V Ka […], utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt II K […], 1. uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. umarza postępowanie; 2. kosztami procesu obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2021 r., o sygn. akt II K […], Sąd Rejonowy w P., po rozpoznaniu sprawy L. W. R., oskarżonego o to. że w dniu 3 marca 2020 r. w miejscowości W. P., gm. G., woj. L. prowadził w ruchu lądowym samochód osobowy marki F. o nr rej. […] będąc w stanie nietrzeźwości wynoszącym l,45%o, l,42%o, 1,32%o alkoholu etylowego w próbkach krwi, tj. o czyn z art 178a § 1 k.k., orzekł: 1. L. W. R. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na podstawie art. 178a § 1 k.k. skazał go na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; 1. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił oskarżonemu tytułem próby na 2 lata; 2. na podstawie art. 71 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu 50 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na 10 złotych; 3. na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat; 4. na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w wysokości 5.000 zł. Sąd Rejonowy w P. orzekł również o kosztach postępowania. Orzeczenie to zostało zaskarżone w całości na korzyść oskarżonego przez jego obrońcę. W złożonej apelacji domagał się on zmiany zaskarżonego wyroku i uniewinnienia oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 4 lutego 2022 r., sygn. akt V Ka […], zaskarżony wyrok utrzymał w mocy orzekając jednocześnie w przedmiocie kosztów sądowych w postępowaniu odwoławczym. Pisemne uzasadnienie orzeczenia nie zostało sporządzone. Podejmując czynności zmierzające do wykonania prawomocnego wyroku. Sąd Rejonowy w P. powziął informację o zgonie oskarżonego. Jak wynika z uzyskanego odpisu skróconego aktu zgonu, L. W. R. zmarł w dniu […] 2022 r. (k. 217). Wyrok został zaskarżony w całości na korzyść oskarżonego L. W. R. przez Prokuratora Generalnego. Skarżący zarzucił mu rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., polegające na rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2022 r. apelacji obrońcy oskarżonego L. W. R. i wydaniu wyroku utrzymującego w mocy zaskarżone orzeczenie, podczas gdy w dacie wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w L. istniała okoliczność wyłączająca postępowanie w postaci śmierci oskarżonego, która nastąpiła w dniu […] 2022 r., stanowiąca bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia wskazaną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. W związku z tym zarzutem skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego niniejszą kasacją wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w P. i umorzenie postępowania wobec oskarżonego L. W. .na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy oskarżony zmarł. Ziszczenie się tej negatywnej przesłanki procesowej nakazuje uchylenie dotkniętego nią orzeczenia, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść wyroku (art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.). Jak jednolicie podkreśla Sąd Najwyższy „śmierć oskarżonego stanowi bezwzględną przesłankę procesową, skutkującą - z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. - niedopuszczalnością postępowania karnego. Jej stwierdzenie wymusza bądź to niewszczynanie procesu wobec sprawcy, który zmarł, bądź też umorzenie toczącego się postępowania wobec takiej osoby. Proces umarza się zatem w każdym jego stadium, w którym przesłanka ta zaistnieje, także po wydaniu wyroku, ale przed jego uprawomocnieniem. Stąd też wydanie wyroku skazującego wobec oskarżonego, mimo jego śmierci w toku procesu, stanowi zawsze bezwzględną podstawę do uchylenia tego orzeczenia, wskazaną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Zaistnieje ona także mimo braku wiedzy sądu o samym fakcie śmierci oskarżonego. Śmierć oskarżonego - jak wspomniano - należy do negatywnych i ściśle procesowych przesłanek, a stanowiący ojej konsekwencjach przepis art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. jest w swej treści i jednoznaczny i bezwzględny. Powinien być zatem stosowany niezależnie od powodów zaistnienia tego uchybienia." (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r.. III KK 147/13, LEX nr 1318414). Śmierć oskarżonego nie jest natomiast negatywną przesłanką postępowania kasacyjnego, jeśli kasacja jest wniesiona na jego korzyść (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2021 r., II KK 425/20. LEX nr 31 19760). Tego rodzaju sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Oskarżony L. W. R. zmarł w dniu […] 2022 r., a więc przed wydaniem w dniu 4 lutego 2022 r. wyroku Sądu Okręgowego w L. w sprawie o sygn. akt V Ka […]. Jednocześnie w dacie tej, wobec wniesienia apelacji, nieprawomocne było orzeczenie Sądu Rejonowego w P. z dnia 19 sierpnia 2021 r., wydane w sprawie o sygn. akt II K […]. W konsekwencji, wskazany wyrok Sądu odwoławczego zapadł w warunkach zmaterializowania się negatywnej przesłanki procesowej nakazującej umorzenie postępowania stosownie do dyspozycji art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., do czego jednak nie doszło, z uwagi na brak stosownej wiedzy sądu orzekającego w sprawie. Z powyższych względów wniesiona kasacja jest oczywiście zasadna. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. a.s.