FZ 372/04

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, , , po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2004 r., sygn. akt I SA/Wr 4096/01 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. P. i M. P. na decyzję Izby Skarbowej we Wrocławiu Ośrodek Zamiejscowy w Wałbrzychu z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w sprawie umorzenia podatku dochodowego od osób fizycznych za okres od marca 1996 r. do lutego 1997 r. postanawia: oddalić zażalenie; Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lutego 2004 r., sygn. akt I SA/Wr 4096/01, doręczonym skarżącej w dniu 12 marca 2004 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił K. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Uzasadniając rozstrzygnięcie, Sąd w pierwszej kolejności podał, że we wniosku K. P., powołując się na swój wiek oraz złą sytuację zdrowotną i majątkową (utrzymuje się ze środków wypłacanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Pieszycach), stwierdziła, że nie jest w stanie bronić swoich praw i interesów przed Sądem. Powołując się na regulację prawna zawartą w art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraził opinię, że w przypadku skarżącej K. P. nie zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, gdyż ze względu na charakter sprawy (skarga dotyczy umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w sprawie umorzenia podatku dochodowego od osób fizycznych), nie można uznać, że toczące się postępowanie należy do skomplikowanych pod względem faktycznym lub prawnym. Sąd podkreślił, że skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu, a ze zgromadzonej w aktach ilości i treści pism skarżącej wynika, że sama potrafi sobie poradzić w prowadzeniu postępowania. Na powyższe postanowienie K. P. w dniu 19 marca 2004 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia lub zmiany zaskarżonego postanowienia, poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając zażalenie, K. P., powołując się na swoją nieznajomość przepisów prawa, stwierdziła, że nie poradzi sobie z Sądem i "z armią prawników" pracujących w organach podatkowych, którzy znają prawo oraz jego wykładnię. Wyraziła również przypuszczenie, że mimo, iż sprawa jest zawiła i doniosła, Sąd nie przyznał jej adwokata, co może świadczyć o jego stronniczości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) przewiduje prawo pomocy, które może być przyznane stronie na jej wniosek. Według art. 245 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (tylko w sprawach podatkowych). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w.w. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a w wypadku osoby fizycznej - dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252). Skarżąca złożyła takie oświadczenie na obowiązującym urzędowym formularzu PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał tego oświadczenia za dostateczne do udzielenia skarżącej, zgodnie z wnioskiem, prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Należy zauważyć, że w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie recypowano dotychczasowego unormowania (art. 117 § 1 zd. 3 k.p.c. w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym), zgodnie z którym sąd mógł nie uwzględnić wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli ich udział w sprawie uznał za niepotrzebny. W rozumieniu jednak art. 245 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zakres udzielania prawa pomocy w zakresie częściowym powinien być również kształtowany w szczególności sytuacją materialną strony i jej obiektywnymi potrzebami podyktowanymi względami racjonalnego prowadzenia swojej sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym zażaleniu Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie przyjął, że na obecnym etapie postępowania względy racjonalne nie przemawiają za ustanowieniem dla K. P. adwokata z urzędu, ponieważ sprawa jest nieskomplikowana pod względem prawnym, a strona sama potrafi sobie poradzić w prowadzeniu procesu, w szczególności nie ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych. Zwolnienie od kosztów sądowych, które już dwukrotnie zostało udzielone skarżącej w rozpatrywanej sprawie (a także w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 2357/02, I SA/Wr 2375/01), również nie powoduje automatycznego ustanowienia adwokata. Wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu nie ma bowiem dla Sądu charakteru wiążącego, lecz podlega jego ocenie, co wyraźnie wynika z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przyczyn wyżej wymienionych Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270).