I FZ 505/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 141/12 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. K. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 10 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. I FZ 505/12 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 141/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną A. K. od wyroku tego Sądu z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie ze skargi A. K. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 10 października 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarga kasacyjna nie spełniała wszystkich wymogów formalnych, o których mowa w art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a."), gdyż nie zawierała prawidłowo sformułowanego wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia, który to brak jest brakiem istotnym i nienaprawialnym w trybie przewidzianym dla uzupełniania braków formalnych. Podkreślono, że nie jest prawidłowym wnioskiem kasacyjnym wniosek o "uchylenie interpretacji w celu przywrócenia stanu zgodnego z prawem", albowiem z jego treści wynika, że wniosek ten odnosi się do kwestionowanej w postępowaniu sądowym interpretacji indywidualnej Ministra Finansów, a nie do skarżonego wyroku. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony zaskarżył je w całości i wniósł o jego uchylenie w całości oraz nadanie biegu skardze kasacyjnej. Zdaniem strony Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył: a) art. 176 w nawiązaniu do art. 46 § 1 P.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej i odmowę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, mimo że skarga czyni zadość wymogom pisma w postępowaniu sądowym i zawiera elementy przewidziane we wskazanych przepisach umożliwiające jej merytoryczne rozpoznanie, b) zawarte w art. 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "K.p.a.") zasady prawdy obiektywnej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, powodując w efekcie naruszenie konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego, poprzez rutynowe i pobieżne podejście do sprawy i przeprowadzenie wybiórczej oceny elementów skargi w oderwaniu od powiązań między nimi i bez ich analizy całościowej pod kątem możliwości rozpatrzenia skargi. W uzasadnieniu zażalenia jego autorka przyznała, że wniosek zawarty w skardze kasacyjnej był ułomny, gdyż nie wynika z niego w sposób bezpośredni, że skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uchylenie interpretacji w celu przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Mimo tego, zdaniem strony, z całości osnowy skargi, a przede wszystkim jej uzasadnienia, wynika niezbicie i bez potrzeby domniemywania intencji strony przez Naczelny Sąd Administracyjny, że strona wnosi o uchylenie orzeczenia, przedmiotem którego jest zaskarżona interpretacja. W ocenie strony oczywiste jest, że wniosek o uchylenie interpretacji stanowiącej sprawę rozpatrywaną przez organ i sądy obu instancji jest wnioskiem o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji, którego rdzeń stanowi zaskarżona interpretacja. Ułomne żądanie strony nie uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozpoznania skargi, zwłaszcza że uchylenie interpretacji (o co wnioskowała strona) jest niemożliwe bez uchylenia skarżonego wyroku. Sąd pierwszej instancji dokonał zatem błędnej oceny elementów skargi kasacyjnej, gdyż niezasadnie odniósł się jedynie do fragmentu pisma. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny posłużył się w swym postanowieniu ogólnymi stwierdzeniami, bez głębszej analizy mającej wykazać możliwość rozpatrzenia skargi mimo dostrzeżonego braku – podejście takie zdaniem strony uchybia zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Sąd pierwszej instancji pominął również to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a. podstawami i wnioskami zawartymi w skardze kasacyjnej – zdaniem strony nie można obu elementów skargi rozpatrywać odrębnie w celu pozbawienia strony merytorycznego rozpoznania jej pisma. Wszystkie istotne elementy skargi kasacyjnej wraz z istniejącymi między nimi powiązaniami kreowały w końcowym efekcie żądanie strony, które obejmowało uchylenie skarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim podkreślić, że autorka zażalenia nie kwestionuje tego, że wniosek skargi kasacyjnej nie został sformułowany w sposób prawidłowy, nie podnosi również, że wadliwość wniosku mogła być – wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji – naprawiona, jako brak formalny pisma, w trybie określonym w art. 49 § 1 P.p.s.a. Argumentacja zażalenia została oparta przede wszystkim na twierdzeniu, że żądanie skarżącego co do uchylenia zaskarżonego wyroku mogło zostać wyinterpretowane z całości skargi kasacyjnej i brak jego wyartykułowania w odrębnie sformułowanym wniosku kasacyjnym nie dyskwalifikuje skargi kasacyjnej od możliwości jej merytorycznego rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stanowiska tego rozpatrujący zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela. Należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Mimo zarzucenia naruszenia tego przepisu (jak i art. 46 § 1 P.p.s.a.) strona nie podnosi, że wniesiona przez nią skarga kasacyjna zawierała zgodny z tym przepisem wniosek kasacyjny. Należy w związku z tym zaznaczyć, że w orzecznictwie NSA jest ugruntowane stanowisko różnicujące skutki niespełnienia wymogów skargi kasacyjnej w zależności od tego, czy są to wymagania określone jako "przepisane dla pisma w postępowaniu sądowym", czy wymagania szczególne dla tego rodzaju pisma procesowego, wymienione w art. 176 P.p.s.a. po słowie "oraz". O ile pierwsza kategoria ewentualnych braków skargi kasacyjnej podlega trybowi określonemu w art. 49 § 1 P.p.s.a., a zatem możliwe jest uzupełnienie lub poprawienie w ich zakresie pisma procesowego, niespełnienie wymogów szczególnych, charakterystycznych dla skargi kasacyjnej nie podlega sanacji, gdyż wymagania te są elementami konstrukcyjnymi skargi kasacyjnej, których brak uniemożliwia rozpoznanie sprawy. Wskazać tu można przykładowo na postanowienia NSA: z 20 maja 2011 r., II FSK 1012/11, z 7 marca 2011 r., I FSK 290/11, z 28 lutego 2011 r., II FSK 246/11, z 22 grudnia 2010 r., II OSK 2426/10, jak i powołane w tym ostatnim orzeczeniu postanowienia NSA: z 30 lipca 2010 r., II FSK 1645/10, z 7 kwietnia 2009 r., II OSK 1952/08, z 23 grudnia 2004 r., OSK 991/04, czy postanowienie NSA z 16 marca 2004 r., FSK 209/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 13. Stanowisko to podzielane jest także w literaturze z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego (por. np. B. Gruszczyński w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 496; H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 759). Nie można również podzielić stanowiska strony, że Sąd pierwszej instancji powinien był dokonać analizy całości skargi kasacyjnej, gdyż z jej podstaw i uzasadnienia można było wyinterpretować żądanie skarżącego wobec zaskarżonego orzeczenia (tj. wniosek o jego uchylenie). Należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny – poza kwestią nieważności postępowania – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że NSA bada sprawę tylko z punktu widzenia podstawy kasacyjnej zawartej w skardze kasacyjnej oraz może uwzględnić taką skargę tylko w ramach wniosku w niej zawartego o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Zatem wniosek powinien być sformułowany wyraźnie i jednoznacznie, a nie wymagać pogłębionej analizy całości skargi kasacyjnej, jak postuluje strona. Za prawidłowością konkluzji o konieczności zredagowania skargi kasacyjnej w taki sposób, aby nie budziła wątpliwości interpretacyjnych, przemawia również to, że sporządzają ją profesjonaliści. Ustawodawca bowiem, mając na względzie ochronę strony przed ryzykiem niewłaściwego, nieprecyzyjnego sformułowania skargi kasacyjnej, uniemożliwiającego jej rozpoznanie, wprowadził (poza pewnymi wyjątkami) tzw. przymus adwokacko-radcowski (por. art. 175 P.p.s.a.), który ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Od adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego czy też rzecznika patentowego można bowiem oczekiwać znajomości przepisów procedury obowiązującej w postępowaniu sądowym (por. m.in. wyrok NSA z 12 października 2004 r., GSK 750/04). Warto również zaznaczyć, że także Trybunał Konstytucyjny zwracał uwagę na szczególną rolę profesjonalnego pełnomocnika – np. w wyroku z 12 września 2006 r., SK 21/05, Trybunał zaznaczył, że adwokat i radca prawny, który otrzymał pełnomocnictwo do wniesienia skargi kasacyjnej ponosi odpowiedzialność za prawidłowe jej sporządzenie, tak aby sporządzona skarga nie została odrzucona. Należy przy tym zaznaczyć, że to, że pełnomocnikiem skarżącego w przedmiotowej sprawie jest doradca podatkowy (a nie radca prawny czy adwokat), nie wpływa na niniejsze rozstrzygnięcie. Zrównanie przez ustawodawcę w art. 175 § 3 P.p.s.a. tego rodzaju pełnomocnika z adwokatem i radcą prawnym jako uprawnionym do sporządzenia skargi kasacyjnej w pewnej kategorii spraw, oznacza, że można od niego wymagać porównywalnego poziomu merytorycznego. Podsumowując powyższe uwagi zwrócić zatem uwagę należy, że to do wnoszącego skargę kasacyjną profesjonalisty należy precyzyjne sformułowanie m.in. wniosków kasacyjnych, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do wykładania niewystarczająco dokładnie skonstruowanych sformułowań w tym zakresie, a tym bardziej do domyślania się intencji wnoszącego skargę kasacyjną co do oczekiwanego sposobu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej. Brak jest przy tym możliwości uzupełnienia czy precyzowania błędnie sformułowanych wniosków, bowiem, jak już wskazano wyżej, są to braki niepodlegające konwalidacji. Z kolei brak odpowiednio sformułowanych wniosków kasacyjnych stanowi uchybienie skutkujące uznaniem, że skarga kasacyjna nie zawiera fundamentalnych elementów konstrukcyjnych, co powoduje konieczność jej odrzucenia. Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że nie ulega wątpliwości, iż pismo wniesione przez pełnomocnika skarżącego wszystkich wymogów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej określonych w art. 176 P.p.s.a. nie spełnia, brak w tym piśmie bowiem wniosków kasacyjnych odnoszących się do zaskarżonego wyroku, co autorka zażalenia zresztą jednoznacznie przyznała. Sformułowany w skardze kasacyjnej wniosek wyraźnie odnosi się wyłącznie do zaskarżonej interpretacji, wniesiono bowiem o "uchylenie interpretacji w celu przywrócenia stanu zgodnego z prawem". Niezasadnie zatem strona podnosi, że skarga kasacyjna zawierała wszystkie elementy konieczne do jej rozpoznania merytorycznego, w tym zwłaszcza te, o których mowa w art. 176 P.p.s.a. Zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie mogą zostać uwzględnione choćby z tego względu, że regulacje tej ustawy nie dotyczą procedowania przed sądami administracyjnymi. Nadto, jak już wskazano wyżej, przepisy dotyczące przymusu sporządzania skargi kasacyjnej przez profesjonalnych pełnomocników (art. 175 P.p.s.a.), elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej (art. 176 P.p.s.a.), jak i związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami tego pisma procesowego (art. 183 § 1 P.p.s.a.) uniemożliwiają podzielenie wywodów strony dotyczących naruszenia w okolicznościach sprawy np. zasady pogłębiania zasady zaufania obywateli do organów państwa, czy zasady demokratycznego państwa prawnego. Pełnomocnik strony w istocie zmierza bowiem w ten sposób do przerzucenia na sąd administracyjny skutków niedociągnięć w konstruowaniu skargi kasacyjnej. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał jeszcze podkreślenie, że niewątpliwie art. 176 P.p.s.a. obciąża stronę wnoszącą skargę kasacyjną obowiązkiem jej skonstruowania zgodnie z wymogami wymienionymi w tym przepisie, a art. 183 § 1 P.p.s.a. uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu zastępowanie strony w tym zakresie. W świetle tych przepisów argumentacja zażalenia jest bezzasadna. W podsumowaniu powyższego należy stwierdzić, że skoro bez wątpienia skarga kasacyjna pozbawiona jest sformułowanego zgodnie z art. 176 P.p.s.a. wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, będącego jej elementem konstrukcyjnym, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że jest ona niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.