I GSK 1409/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 847/19 w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] września 2019 r. nr [...]; [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R.P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 847/19 oddalił skargę R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] września 2019 r. nr [...];[...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Od przedmiotowego wyroku R. P. złożył skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 84 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm., dalej jako: ustawa s.u.s., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), podczas gdy w przedmiotowej sprawie przepis art. 84 ust. 7 ustawy s.u.s. winien zostać zastosowany w brzmieniu obowiązującym w dniu uprawomocnienia się decyzji ustalającej należność z tytułu nienależycie pobranego świadczenia. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika Skarżącego kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Zarzut naruszenia art. 84 ust. 7 ustawy s.u.s. poprzez jego wadliwe zastosowanie okazał się nieuzasadniony. Zgodnie z obowiązującym brzmieniem tego przepisu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należność. Przepisy art. 24 ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio. Przepis ten wskazane wyżej brzmienie uzyskał na podstawie art. 10 pkt 27 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. Natomiast zgodnie z wcześniejszym brzmienie tego przepisu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Zaznaczyć należy, że zmiana dotyczyła wydłużenia okresu przedawnienia z pięciu do dziesięciu lat, w przypadku należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ponadto w ustawie nowelizującej postanowienia art. 84 ust. 7 ustawy s.u.s. nie zawarto przepisów przejściowych w zakresie stosowania tej regulacji dotyczącej przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Zauważyć należy, że w podobnej kwestii, dotyczącej przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, wypowiadał się już Sąd Najwyższy. Otóż w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08 Sąd Najwyższy wskazał, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Z kolei w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08, Sąd ten wskazał, że do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074). Zaznaczyć należy, że również w związku z nowelizacją art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych prawodawca nie przewidział regulacji intertemporalnych. Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje przyjęte w ww. uchwałach Sądu Najwyższego rozwiązanie problemu intertemporalnego w zakresie art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s. na grunt art. 87 ust. 7 ustawy o s.u.s. Należy zatem dojść do wniosku, że w przypadku gdy należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych przed dniem 1 lipca 2004 r. (data wejścia w życie ustawy zmieniającej) nie uległy przedawnieniu, to znajduje zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że należność taka nieprzedawniona przed tym dniem ulega 10 - letniemu przedawnieniu. W realiach tej sprawy decyzja ustalająca należność uprawomocniła się w dniu 29 sierpnia 2000 r. a zatem, zgodnie z brzmieniem art. 87 ust. 7 ustawy o s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, przedawnienie nastąpiłoby dopiero w dniu 29 sierpnia 2005 r. Oznacza to, że przedmiotowa należność nie uległa przedawnieniu przed dniem 1 lipca 2004 r. (data wejścia w życie ustawy zmieniającej). W konsekwencji ma do niej zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że należność taka nieprzedawniona przed tym dniem ulega 10 - letniemu przedawnieniu. Odnosząc się do pisma strony skarżącej kasacyjnie z dnia 16.08.2020 r. w pierwszej kolejności wskazać należy, że zawiera ono nowe, dodatkowe zarzuty, niezawarte w skardze kasacyjnej z dnia 22.06.2020 r. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Przepis ten statuuje zasadę, zgodnie z którą po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 177 p.p.s.a., strona nie może podnosić w sprawie nowych zarzutów kasacyjnych, a jedynie może przedstawiać nowe uzasadnienie zgłoszonych wcześniej podstaw kasacyjnych (por. postanowienie NSA z 10 listopada 2004 r., sygn. akt FSK 883/04, wyrok NSA z 4 stycznia 2005 r., sygn. akt FSK 373/04). Wobec powyższego niedopuszczalnym jest po upływie terminu do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej przytaczanie nowych podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem (por. wyrok NSA z 7 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 131/04, postanowienie NSA z 27 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 408/04), co miało miejsce w przywołanym wyżej piśmie procesowym. Mając na uwadze fakt, że w dniu 22.06.2020 r. upłynął termin do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż pełnomocnik zawiadomienie o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu otrzymał w dniu 22.05.2020 r., brak było podstaw prawnych do rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów kasacyjnych zawartych w ww. piśmie, które sporządzono w sierpniu 2020 r. Z tych wszystkich względów, wobec tego, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, należało ją oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).