I GSK 819/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1265/20 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1265/20, oddalił skargę J. K. (dalej: strona, skarżąca) na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z [...] września 2020 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Skargę kasacyjną – powołując się na treść art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wniósł pełnomocnik skarżącej, a zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie: I. Prawa materialnego w postaci: 1. art. 1 i 2 ust. 1 ustawy z dnia 21. 2005 r. o opłatach abonamentowych poprzez obciążenie skarżącej obowiązkiem uiszczania opłat abonamentowych od odbiorników, których nie używała i nie posiadała pod adresem [...], tj. pod adresem, pod którym nie zamieszkiwała od grudnia 2008 r., a od stycznia 2012 r. nie była właścicielem spornej nieruchomości; 2. art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2019.1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez nieuwzględnienie zarzutu prowadzenia przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego nieistniejącej wierzytelności; 3. art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 81a k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na niedostatecznie zweryfikowanym materiale dowodowym, dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego; 4. art. 705 w zw. z art. 2 § 2 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia wszelkich roszczeń objętych zaskarżonymi orzeczeniami. II. przepisów postępowania: 1. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd dokonania wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji; 2. art. 7, art. 8. art. 77, art. 80, art. 81 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na niedostatecznie zweryfikowanym materiale dowodowym, dokonanie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i błędne ustalenie, że Poczta Polska S.A. przesłała skarżącej druk zawiadomienia o nadaniu jej indywidualnego numeru abonenta, zupełne pominięcie faktu, że pod wskazanym adresem skarżąca nie mogła używać odbiorników z uwagi na fakt, że nie była już właścicielem spornej nieruchomości, jak również fizycznie tam nie przebywała, pominięcie wyjaśnień skarżącej zgodnie z którymi po sprzedaży nieruchomości nie składała wniosku o wyrejestrowanie odbiornika na podstawie informacji uzyskanych w Urzędzie Pocztowym w Lesznie, gdzie została poinformowana, że skoro nie otrzymała przesyłki z indywidualnym numerem abonenta, to nie figuruje ona w bazie danych operatora pocztowego i nie jest wymagane składanie wniosku o wyrejestrowanie odbiornika z adresu [...]; 3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia z uwagi na naruszenie prawa materialnego i procesowego; 4. błędne uznanie za prawidłowe ustaleń organu I instancji, że wysłał na adres skarżącej przesyłkę zawierającą informację o nadanym jej indywidualnym numerze abonenta; 5. prowadzenie przez organy wydające zaskarżone decyzje postępowania wyjaśniającego i dowodowego w sposób niewyczerpujący – Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a także udzielać stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Mając powyższe na względzie strona skarżąca wniosła alternatywnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie wydanych w sprawie postanowień; uchylenie tytułu wykonawczego i umorzenie postępowania egzekucyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także – w obu postulowanych rozstrzygnięciach – zasądzenia na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania. W motywach wskazano na argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w sprawie nie wystąpiła, a zatem jest związany granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt l GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do (aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez Sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego, przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej; natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc autor skargi kasacyjnej powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści (przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego). W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15, niepublikowane). W rozpoznawanej skardze kasacyjnej formułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego, gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich formy. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca w p.p.s.a. powierzył specjalistom. W niniejszej zaś sprawie – o czym obszernie niżej – należy krytycznie odnieść się do wadliwie powołanych podstaw kasacyjnych. Jest rzeczą oczywistą, kiedy powołane przepisy są z sobą powiązane, całość zarzutu jest wadliwa. W dalszej kolejności – stosownie do treści uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/15 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i postawionymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie Sadu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich formy. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie p.p.s.a. powierza specjalistom. In principio zaznaczyć należy, że nie zasługują na uwzględnienie wszystkie zarzuty dotyczące przepisów postępowania bowiem – jak wyżej to wskazano – podstawa kasacyjna wskazana w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co należy wykazać we wniesionym środku zaskarżenia. Tymczasem wymóg ten nie został spełniony ani w zarzutach, ani w uzasadnieniu. Na marginesie dodatkowo jedynie należy wskazać, że zarzuty kasacyjne odnoszą się do wydanego w sprawie wyroku, a zatem nie można zarzucać Sądowi I instancji naruszenia norm stosowanych przez organy administracji publicznej, a w szczególności art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 81 k.p.a. (zob. zwłaszcza zarzut II.1 i II.2 petitum skargi kasacyjnej). Naczelny Sąd Administracyjny nie może też aprobować praktyki w zakresie braku powołania jakiegokolwiek przepisu, który został naruszony (zob. zarzut II.4 i II.5 petitum skargi kasacyjnej), co oznacza, że także i z tej przyczyny zarzuty te nie mogą podlegać kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwłaszcza że w skardze kasacyjnej jest mowa o "naruszeniu przepisów postępowania", których wskazania ewidentnie zabrakło. Odnośnie do zarzutu II.3 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że jest on także bezzasadny z tego względu, że art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. dotyczy wznowienia postępowania administracyjnego, które nigdy się w przedmiotowej sprawie nie toczyło. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty w zakresie obrazy prawa materialnego bowiem – co także wyżej zaznaczono – przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postaci naruszenia, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, co nie zostało w prawidłowo wykazane ani w zarzutach, ani ich uzasadnieniu. Trudno też uznać, że wskazane w zarzucie I.3 przepisy k.p.a., to przepisy prawa materialnego. Są to normy procesowe. Odnośnie zarzutu I.2 petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że art. 33 § 1 u.p.e.a. ma szereg jednostek redakcyjnych i precyzyjne ich wskazanie jest obowiązkiem sporządzającego skargę kasacyjną. Nadmienić też należy, że w oryginale skarga kasacyjna nie zawiera daty uchwalenia ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, jak też miejsca publikacji, co razem sprawia, że zarzut nie może być oceniony przez Naczelny Sąd Administracyjny. Te same braki zawiera zarzut I.1, a mianowicie neguje się ustalenia faktyczne w oparciu o ustawę "z dnia 21. 2005 r. o opłatach abonamentowych" nie wskazując miesiąca, w którym została uchwalona, jak też miejsca publikacji. Nie wskazano – co zrozumiałe – czy art. 1 i 2 ust. 1 tej ustawy naruszono przez błędną wykładnię, czy niewłaściwe zastosowanie. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut I.4 skargi kasacyjnej gdyż zarzut przedawnienia został podniesiony w zażaleniu, a więc z przekroczeniem wyznaczonego na tę czynność terminu, co prawidłowo wskazał Sąd I instancji. Mając na względzie to, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw należało na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.