I GZ 17/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 632/14 w zakresie odmowy zmiany postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 632/14 odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 632/14 o odmowie przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 632/14 odmówił A. Z. (skarżącemu) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że skarżący prowadzi przedsiębiorstwo o dużych rozmiarach, o czym świadczą osiągane przychody z działalności gospodarczej, dochodzące prawie do 4.000.000 zł (rok 2012 i 2013), a tym samym osiągnął dochód w wysokości [...] zł (2013 r.) i [...] zł (2012 r.). Ponadto Sąd podkreślił, że skarżący regularnie spłaca zobowiązania zarówno publicznoprawne jak i prywatnoprawne. Skarżący posiada dwa kredyty obrotowe w kwocie [...] zł i [...] zł, który regularnie spłaca. W ocenie Sądu uiszczenie kosztów sądowych nie będzie stanowiło dla skarżącego znacznego uszczerbku. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I GZ 586/14. W dniu [...] sierpnia 2015 r. (data prezentaty) skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. dokonując oceny zasadności wniosku rozpoznał go w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wskazując, że przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku może być jedynie uznanie, że od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie materialna sytuacja skarżącego. Postępowanie dotyczące ponownego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy powinno mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy prawomocnym postanowienie z dnia 8 października 2014 r. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że powyższe nie nastąpiło, bowiem okoliczności powołane w ponownie złożonym wniosku są tożsame z tymi, które skarżący podnosił w pierwotnie złożonym wniosku. Sąd wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, że skarżący z pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnął w 2014 r. przychód w kwocie [...] zł, a dochód wyniósł [...] zł. Zatem przychód i dochód był wyższy niż w 2013 r. Deklarowana przez skarżącego podstawa opodatkowania w deklaracjach VAT-7 w 2015 r. jest porównywalna do wyników uzyskiwanych w 2014 r. Podkreślił, że z przedstawionych dokumentów wynika, że miesięczny przychód skarżącego w 2015 r. kształtuje się na poziomie 300.000 zł – 337.000 zł, przy stracie 70.000 zł. W ocenie Sądu okoliczności te świadczą o dobrej kondycji finansowej firmy skarżącego. Sąd wskazał, iż w obecnie rozpoznawanej sytuacji skarżący zlikwidował jeden z posiadanych rachunków bankowych oraz spłacił kredyt obrotowy na kwotę [...] zł. Nadal prowadzi działalność gospodarczą i opłaca kredyt obrotowy na kwotę [...] zł (miesięcznie [...] zł). W obu wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżący w oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wskazywał na nieruchomości – poprzednio ½ części stacji paliw, obecnie nieruchomość rolną o powierzchni 5,3 ha (własność w ½) i inną nieruchomość o powierzchni 1 ha (własność w ½). Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza, jak przyjmuje orzecznictwo sądowe, możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd uznał, że przytoczona w ponownym wniosku o prawo pomocy argumentacja oraz nadesłane dokumenty nie pozwalają uznać, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 8 października 2014 r. Zażalenie na powyższe orzeczenie złożył skarżący zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść zapadłego orzeczenia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wobec powyższego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia,1 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że jego podstawowym źródłem dochodu jest dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który miesięcznie w 2014 r. wynosił ok. [...] zł oraz dochód matki z tytułu zawartej umowy dzierżawy [...] zł. Skarżący podkreślił również, iż podnosi wysokie koszty prowadzonej działalności i spłaca zobowiązania kredytowe w wysokości [...] zł., a także ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego. okrocznie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawa z wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem WSA w Ł. z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 632/14, w którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, iż posiada on środki na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu I instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie skarżącego dokonana przez Sąd I instancji ocena jego sytuacji jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona., Z dokumentów załączonych do akt, na co słusznie wskazuje Sąd I instancji jasno wynika, iż skarżący prowadzi rentowną działalność gospodarczą, miesięczne przychody wynoszą ok. 300 000 – 337 000 zł, przy stracie około 70 000 zł należy przy tym zauważyć, że dochód ten rok rocznie wzrasta, tj. 2013 r. ([...] zł) i 2014 r. ([...] zł). Ze względu na powyżej wykazane okoliczności, nie można uznać twierdzeń skarżącego, zawartych w zażaleniu. Wskazać należy, że złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie NSA, "zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych" (zob. np. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15). Należy w tym zakresie podzielić ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z dnia 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09). Za chybiony należało uznać również zarzut dotyczący ponoszenia wysokich kosztów działalności gospodarczej. Wskazać należy, że fakt ten jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, w szczególności mając na uwadze ciągłe prowadzenie rentownej działalności gospodarczej. Wskazać trzeba, że również środki przeznaczone na działalność gospodarczą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczania danin publicznoprawnych, w tym ponoszeniem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zatem w tym zakresie zarzut wskazany w zażaleniu należało uznać za chybiony. Z tak przedstawionej sytuacji majątkowej nie wynika, że skarżącego nie stać na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i dla rodziny. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.