I OSK 1420/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr) po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1665/15 w sprawie ze skargi K.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: W dniu [...] września 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia [...] listopada 1951 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy dawnym właścicielom nieruchomości położonej przy ul. [...] przyznania prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Decyzję tę Kolegium utrzymało w mocy decyzją [...] z dnia [...] października 2002 r. K. P., następca jednego z dawnych właścicieli nieruchomości złożył na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2004 r., I SA/Wa 3004/02 oddalił skargę. K. P. skierował na to rozstrzygnięcie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 4 lutego 2005 r., I OSK 1097/04 skarga kasacyjna została oddalona. W dniu 22 sierpnia 2011 r. K. P. skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie żądanie zatytułowane: "Wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego", wskazując, że chodzi mu o wznowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., postępowania zakończonego decyzją Kolegium z dnia [...] września 2002 r. [...] ze względu na istotne dla sprawy okoliczności, które w dniu wydania decyzji nie były znane organowi, który wydał decyzję. Kolegium wezwało wnioskodawcę do wskazania terminu, w którym dowiedział się on o nowych okolicznościach, wskazanych we wniosku, na co otrzymało odpowiedź, ze nastąpiło to [...] sierpnia 2011 r., ponieważ wyrok, na który powołuje się, nie był publicznie znany. W wyniku rozpatrzenia wniosku K. P. złożonego dnia 22 sierpnia 2011 r., Kolegium postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. [...] odmówiło wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2002 r. [...]. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. [...] wystąpił Pan K. P. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. Kolegium utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] marca 2012 r. W postanowieniu którego dotyczył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, błędnie wskazano termin 14-dniowy, zamiast prawidłowy termin wynikający z art. 141 § 2 k.p.a. tj. 7 - dniowy. Kolegium uznało jednakże, że na podstawie art. 112 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. błędne pouczenie w postanowieniu nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia i z tej przyczyny przyjęło, że wniosek złożony w dniu [...] kwietnia 2012 r. wniesiony został w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 18 marca 2013 r., akt I SA/Wa 1711/12 stwierdził nieważność postanowienia z dnia [...] czerwca 2012 r. [...], albowiem uznał, iż Kolegium wobec treści art. 127 § 3, art. 129 § 2 oraz art. 134 k.p.a. nie było upoważnione do załatwienia spóźnionego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w trybie odwoławczym w drodze postanowienia rozstrzygającego sprawę merytorycznie. Przekroczenie terminu złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, powinno bowiem spowodować wydanie postanowienia w trybie art. 134 k.p.a., stwierdzającego uchybienie terminu. Zaś spełnienie przesłanek określonych w art. 112 k.p.a. organ powinien oceniać dopiero w sytuacji złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W dniu 19 marca 2013 r. K. P. zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Wnioskodawca wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu składa wobec powzięcia informacji na podstawie ustnego uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1711/12. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie odmówiło przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. [...]. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] grudnia 2013 r. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2014 r., I SA/Wa 1696/14 odrzucił skargę na postanowienie z dnia [...] marca 2014 r. [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r., na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie art. 149 § 4, art. 127 § 3 oraz 141 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem o odmowie wznowienia postępowania wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie. Wobec powyższego, wskazany powyżej termin - 7 dni, do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, upłynął dnia [...] kwietnia 2012 r. Jednakże wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony bezpośrednio w kancelarii Kolegium dnia [...] kwietnia 2012 r. Zatem podanie zostało wniesione z 2-dniowym uchybieniem terminu. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu został załatwiony odmownie. Z uwagi na powyższe nie ma możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy. Skargę na to postanowienie złożył K. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że na uwadze należało mieć ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w wyroku tutejszego Sądu z dnia 18 marca 2013 r., I SA/Wa 1711/12. Jednocześnie Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu jest zgodne z prawem. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. Sąd stwierdził, że skarżący wniósł odwołanie z dwudniowym uchybieniem siedmiodniowego terminu określonego w art. 141 § 2 w zw. z 127 § 3 oraz 129 § 3 k.p.a. Zwrotne poświadczenia odbioru postanowienia Kolegium z dnia [...] marca 2012 r. jest dowodem na to, że skarżącemu doręczono to postanowienie w dniu 10 kwietnia 2012 r. Ostatnim dniem, w którym skarżący mógł wnieść odwołanie był więc 17 kwietnia 2012 r. Skarżący wniósł zaś odwołanie dnia 19 kwietnia 2012 r., o czym świadczy stempel pocztowy na kopercie, w której znajdowało się odwołanie. Wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu został załatwiony przez organ odmownie postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. utrzymującym w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] grudnia 2013 r. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2014 r. , w sprawie I SA/Wa 1696/14, odrzucił skargę na postanowienie z dnia [...] marca 2014 r. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. P. podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 4, art. 141 § 2, art. 129 § 2, art. 144, art. 134, art. 127 § 3, art. 107 § 1, art. 112 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 45 Konstytucji RP przez brak należytej kontroli zaskarżonego postanowienia i bezzasadne uznanie, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2012 r. został wniesiony z naruszeniem terminu, podczas gdy został on wniesiony w terminie w związku z pouczeniem zawartym w postanowieniu Kolegium z dnia [...] marca 2012 r., co powoduje, że został on wniesiony skutecznie, gdyż błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do jego treści. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że prawomocne oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej postanowieniem SKO z dnia [...] marca 2012 r. nie powoduje, że nie jest zasadne przyjęcie, stosownie do art. 107 § 1 w zw. z art. 112, art. 8 k.p.a. i art. 45 Konstytucji, że skuteczne jest dostosowanie się strony, niezastępowanej przez zawodowego pełnomocnika, do pouczenia zawartego w decyzji administracyjnej w zakresie terminu do złożenia środka odwoławczego. Z uwagi na to, że nie jest możliwe przywrócenie uprawnień procesowych w drodze przywrócenia terminu zasadne jest przyjęcie, że złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy we wskazanym błędnie przez organ terminie musi być uznane za skuteczne. Powołując takie zarzuty w ramach podstawy kasacyjnej skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie w całości postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2015 r., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych. W piśmie z dnia 23 maja 2016 r. skarżący kasacyjnie oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, które nie mogą wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Punkt wyjścia do rozważań stanowi artykuł 112 k.p.a., zgodnie z którym błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Charakter ochrony wynikającej z powyższego przepisu nie jest postrzegany w judykaturze w sposób jednoznaczny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2013 r., I OSK 1553/11 uznał, że jeżeli przepis prawa z mocy prawa udziela stronie ochrony prawnej, a tak expressis verbis stanowi art. 112 k.p.a., nie ma podstaw do wyprowadzenia rażącego naruszenia prawa w działaniu organu, który zastosował tę ochronę. Nie ma podstaw do odsyłania jednostki na inną drogę ochrony prawnej (prośbę o przywrócenie terminu), jeżeli ta ochrona jest przyznana z mocy prawa. Jednak w wyroku z dnia 14 września 2012 r., NSA w składzie orzekającym w sprawie I OSK 1987/12 stwierdził np., że zastosowanie przepisu art. 112 k.p.a. nie może powodować, że błędnie pouczona strona podlegać będzie innym niż pozostali uczestnicy obrotu prawnego rygorom związanym z terminami wnoszenia skarg, odwołań czy też powództw. Przepis art. 112 k.p.a. stanowi dla błędnie pouczonej strony gwarancję skutecznego uchylenia się od skutków uchybienia terminu stanowiącego skutek zastosowania się do błędnego pouczenia, ale przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, pozwalających na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. Podobnie w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r., II OSK 3372/14 NSA uznał, że z przepisu art. 112 k.p.a. nie wynika, że błędne pouczenie może spowodować jakąkolwiek zmianę ustawowego terminu do wniesienia skargi bądź wystąpienia z powództwem, a jedynie, że strona korzystając z właściwych środków procesowych może uniknąć negatywnych skutków uchybienia terminu, jeżeli przyczyną tego uchybienia było błędne pouczenie organu. Ten pogląd zaprezentował również WSA w Warszawie stwierdzając wyrokiem z dnia 18 marca 2013 r., I SA/Wa 1711/12 nieważność postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r. Zdaniem tego Sądu uniknięcie skutków błędnego pouczenia wymaga wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Wyrok WSA w Warszawie jako prawomocny na mocy art. 170 p.p.s.a. wiązał zarówno WSA przy orzekaniu w sprawie ze skargi na postanowienie SKO z dnia [...] lipca 2015 r., jak i NSA przy rozpoznawaniu wniesionej skargi kasacyjnej. Skutkiem powyższego musi być przyjęcie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że warunkiem rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia z dnia [...] marca 2012 r. jest uprzednie przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Jeśli zaś ostatecznym postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony, to postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu należy uznać za prawidłowy. Stąd też nie mogą wywołać zamierzonego rezultatu zarzuty skargi kasacyjnej, które w całości zmierzają do wykazania, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2012 r. został wniesiony skutecznie w związku z błędnym pouczeniem zawartym w postanowieniu Kolegium z dnia [...] marca 2012 r. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.