I OSK 1739/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 263/23 w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 3 stycznia 2023 r., nr KO.4111.529.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 263/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi A.R. (dalej także: "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach (dalej także: "kolegium", "organ II instancji") z 3 stycznia 2023 r., nr KO.4111.529.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A.R. zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez: • dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr"), zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Sąd, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nad matką nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy - jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - skarżącą sprawuje nad matką opiekę w pełnym zakresie, a w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; • zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Sąd, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumenty mające przemawiać za jej zasadnością. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów sądowych. Nadto skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 ppsa, albowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Zarzut skargi kasacyjnej został błędnie sformułowany, co przesądza o wyniku sprawy. W skardze kasacyjnej jako wyłączną podstawę kasacyjną powołano naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny jest zobligowany przyjąć, że stan faktyczny sprawy przedstawia się w taki sposób, jak wynika to z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd I instancji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że oddalenie skargi nastąpiło na skutek zaakceptowania przez Sąd Wojewódzki stanowiska kolegium co do faktu, że w przedstawionych okolicznościach sprawy powołany przez skarżącą zakres czynności nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia, przez co nie można przyjąć aby istniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej kasacyjnie, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Zasadnie w tym zakresie Sąd I instancji wywiódł, że przepis art. 17 ust. 1 uśr należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu, stanowisko to nie budzi w orzecznictwie żadnych wątpliwości (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Nie można się zgodzić z wywodem skarżącej kasacyjnie, jakoby Wojewódzki Sąd Administracyjny we Łodzi w drodze wykładni wykreował w omawianym zakresie jakiekolwiek dodatkowe przesłanki negatywne, nieprzewidziane w przepisach uśr. Sąd I instancji nie przyjął, aby dla wystąpienia przesłanki "opieki" – o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr konieczne było wystąpienie przesłanek niewymienionych w ustawie, a wyłącznie ocenił, że w ustalonym stanie faktycznym całokształt czynności wykonywanych przez skarżącą kasacyjnie w ramach sprawowanej opieki nie uniemożliwia jej całkowicie podjęcia zatrudnienia, a zatem stan faktyczny ustalony w sprawie nie odpowiada dyspozycji normy prawnej, przewidzianej w powołanym przepisie. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma fakt, że skarżąca kasacyjnie podniosła wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, autor skargi kasacyjnej powinien wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, oraz wyjaśnić, jak w ocenie skarżącego kasacyjnie powinien być on rozumiany, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1142/10). Analiza zarzutu kasacyjnego oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi do jednoznacznego wniosku, że pomimo sformułowania jako naruszenie przepisu prawa materialnego, w rzeczywistości skarżąca kasacyjnie w ten sposób zmierza do zakwestionowania ustaleń faktycznych, dokonanych w sprawie przez organy i zaakceptowanych przez Sąd Wojewódzki. Kwestią sporną w sprawie jest bowiem to, czy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką świadczy o związku między sprawowaniem tej opieki a rezygnacją z zatrudnienia. Ocena tego, czy w realiach danej sprawy zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną dotyczy ustaleń faktycznych tej sprawy, a nie wykładni prawa materialnego. Skarżąca kasacyjnie w żadnym miejscu nie kwestionuje sposobu w jaki Sąd I instancji zrozumiał pojęcie "opieki", o którym mowa w powyższym przepisie. Cała argumentacja skargi kasacyjnej sprowadza się zasadniczo do podważania oceny materiału dowodowego, gdzie w ocenie skarżącej kasacyjnie prawidłowa jego ocena powinna doprowadzić do wniosku, że w sprawie istnieje związek między brakiem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zarzut ten, pomimo skonstruowania go jako naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 ppsa, ma zatem w istocie charakter procesowy. Ustalenia w zakresie stanu faktycznego można jednak kwestionować wyłącznie w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ppsa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że nie jest dopuszczalne zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i zwalczanie za jego pomocą ustaleń faktycznych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 13 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 414/08, 29 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2887/12, 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 981/13 oraz z 24 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5231/21). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych zaakceptowanych przez Sąd I instancji, a dotyczących oceny okoliczności stanu faktycznego, wskazujących na sprawowanie przez skarżącą kasacyjnie opieki nad matką w kontekście nie podejmowania przez nią zatrudnienia nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Innych zarzutów skarga kasacyjna jednak nie zawiera. Postawiony zarzut, jako błędnie sformułowany, jest zatem nieskuteczny. Końcowo jeszcze należy zauważyć, że orzekanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach przytoczonych podstaw kasacyjnych oznacza bowiem, że nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Wadliwe sformułowanie podstaw kasacyjnych obciąża stronę wnoszącą tak ułomnie skonstruowany środek zaskarżenia (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 8 maja 2014 r., sygn. akt I GSK 1005/12, 2 września 2014 r., sygn. akt II OSK 435/13 oraz z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13). Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.