I OSK 1874/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1472/15 w sprawie ze skargi K.M. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 18 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 25 lutego 2016 r. o sygn. akt II SA/Wa 1472/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K.M. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 18 czerwca 2015 r. nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że rozkazem personalnym nr [...]z dnia 22 sierpnia 2012 r. Komendant Główny Policji odmówił przyznania K.M. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 września 1982 r. do dnia 22 października 1986 r. oraz od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r. Powyższy rozkaz personalny, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, został utrzymany w mocy rozkazem personalnym Komendanta Głównego Policji nr [...]z dnia 3 października 2012 r. Na skutek wniesionej przez K.M. skargi na powyższy rozkaz personalny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2185/12, uchylił zaskarżony rozkaz personalny z dnia 3 października 2012 r. w części utrzymującej w mocy rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji nr [...]z dnia 22 sierpnia 2012 r. w części odmawiającej przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 22 października 1986 r. oraz od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r. oraz rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji nr [...]z dnia 22 sierpnia 2012 r. w części odmawiającej przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 22 października 1986 r. oraz od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., w pozostałym zakresie skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m. in., iż "zastosowanie w niniejszej sprawie mniej korzystnego rozwiązania odnośnie definicji domownika, przyjętego w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, stanowi o wadliwości rozkazu personalnego Komendanta Głównego Policji z dnia 22 sierpnia 2012 r. w części odmawiającej K.M. przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 22 października 1986 r. oraz od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., a także utrzymującego go w mocy, we wskazanej wyżej części, rozkazu personalnego tegoż organu z dnia 3 października 2012 r.", stwierdzając jednocześnie, że "dokonując oceny statusu skarżącego w charakterze domownika w spornym okresie jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, tj. od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 22 października 1986 r. oraz od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r., organ błędnie prowadził rozważania w oparciu o art. 2 ust. 2 nieobowiązującej już ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin". W związku z powyższym Sąd wskazał, że rozpatrując sprawę ponownie "organ obowiązany będzie dokonać oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście statusu skarżącego w charakterze domownika w ww. spornym okresie jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w oparciu o art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także wziąć pod uwagę okoliczność, iż skarżący zakończył pobieranie nauki w Technikum Ogrodniczym w [...]w 1986 r. W związku z powyższym organ powinien rozważyć, czy istnieją podstawy do odmowy przyznania skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r." Komendant Główny Policji, rozpoznając ponownie sprawę, pismem z dnia 14 czerwca 2013 r. zwrócił się do Dyrektora Zespołu Szkół Nr [...]w [...]o nadesłanie planu lekcji za lata 1983 – 1986 oraz informacji o czasie trwania praktyk zawodowych, odbywanych przez K.M.. W odpowiedzi Dyrektor Zespołu Szkół Nr [...]w [...]poinformował, że szkoła nie posiada dzienników lekcyjnych z lat szkolnych 1983-1986. Jednocześnie, w oparciu o posiadaną przez szkołę dokumentację, podał informacje o ilości zajęć teoretycznych i praktycznych, realizowanych przez ucznia K.M. w poszczególnych klasach. K.M., na wezwanie organu, przedłożył zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego w [...]o posiadaniu przez H. i P.M. gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,67-1,68 ha oraz wypis z rejestru gruntów, dotyczący działki o powierzchni 1,68 ha, z którego wynikało, że grunty orne zajmowały 1,46 ha tejże działki. Pismami z dnia 14 czerwca 2013 r. organ zwrócił się do świadków – K.S. M.N. oraz H.G., o złożenie na piśmie dodatkowych wyjaśnień, dotyczących pracy K.M. w gospodarstwie rolnym rodziców. W odpowiedzi świadkowie podtrzymali uprzednio złożone w sprawie wyjaśnienia, informując jednocześnie, iż nie posiadają wiedzy co do kwestii wskazanych przez organ w pytaniach nr 5, 6, 8, 9 i 10, oraz że z poczynionych przez nich obserwacji wynika, że K.M. oraz jego rodzice m. in. we wskazanych okresach stale przebywali na terenie gospodarstwa i wraz z synem pracowali w gospodarstwie rolnym. Komendant Główny Policji rozkazem personalnym nr [...]z dnia 8 listopada 2013 r., odmówił przyznania K.M. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 22 października 1986 r. oraz od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24 z późn. zm.), domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Organ podniósł, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Użyte w przepisach regulujących omawianą problematykę sformułowania "praca stanowiąca główne źródło utrzymania", "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują bowiem, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Praca stanowiąca stałą pracę w gospodarstwie rolnym wymaga również pewnego nastawienia psychicznego, polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. W ocenie organu wielkość gospodarstwa (w latach 1982 – 1986 – 1, 68 ha, a w latach 1986 – 1989 – 3,42 ha), jego charakter, a także ilość osób, które w gospodarstwie pracowały, tj. rodzice i on sam, jednoznacznie wskazują, że "pracę" K.M. należy zakwalifikować jako pomoc, a nie pracę o charakterze stałym w gospodarstwie rolnym. Świadczą o tym również zeznania świadków oraz okoliczność, że zainteresowany w latach 1983 – 1986 był uczniem Technikum Ogrodniczego w [...], oddalonego o ok. 30 km od miejsca zamieszkania. Komendant Główny Policji, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, rozkazem personalnym z dnia 13 lutego 2014 r., utrzymał w mocy swój wcześniejszy rozkaz personalny z dnia 8 listopada 2013 r. W uzasadnieniu tego rozkazu personalnego organ podtrzymał w całości wcześniejszą argumentację. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów strony, podniósł, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Komendant Główny Policji wystąpił zatem do wszystkich podmiotów posiadających, w ocenie organu, wiedzę niezbędną do właściwego ustalenia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Odpowiedzi dały natomiast podstawę do oceny ich wartości dowodowej, jako jednego z dowodów przedstawionych w sprawie. Organ podkreślił jednocześnie, iż sam fakt zamieszkiwania na terenie gospodarstwa rolnego i wykonywania obowiązków, jakie są z tym związane, nie jest równoznaczny z uznaniem, iż we wskazywanym okresie wymieniony pracował w takim gospodarstwie. Czynności wykonywane w gospodarstwie rolnym, które obserwowali świadkowie, ale także te, które z pracą błędnie utożsamia sam zainteresowany, stanowią bowiem jedynie oczywistą konsekwencję zamieszkania na terenach wiejskich. Skargę na powyższą decyzję złożył skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 696/14, uchylił zaskarżony rozkaz personalny oraz poprzedzający go rozkaz personalny z dnia 8 listopada 2013 r. W uzasadnieniu podał, iż organ rozpoznając ponownie sprawę nie w pełni uwzględnił wskazania Sądu, zawarte w wyroku z 26 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2185/12, do czego był zobowiązany treścią art. 153 P.p.s.a. W świetle wskazanego przez Sąd przepisu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Aby zatem zaliczyć skarżącemu do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego, wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanych okresach wnioskodawca miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż wyżej wymienione, skarżący spełniać nie musiał, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310 ze zm.), jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., definiujące pojęcie "domownika". Sąd stwierdził, że oceniając wiarygodność i wartość dowodową zeznań świadków, organ nie może pomijać faktu, iż dotyczą one czasookresu sprzed ponad dwudziestu lat, a zatem z uwagi na znaczny upływ czasu, świadkowie mogą nie pamiętać pewnych faktów. W sytuacji natomiast, gdy organ miał zastrzeżenia co do wartości dowodowej pisemnych zeznań świadków, mógł przeprowadzić dowód z przesłuchania w/w świadków przed organem. Zdaniem Sądu jako dowolne należało ocenić ustalenia organu, że w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców skarżącego, z uwagi na jego areał, dla jego prawidłowego funkcjonowania nie była wymagana stała praca trzech osób. Ocena ta nie została bowiem poparta jakąkolwiek przekonywującą argumentacją organu. Sąd wskazał też, że organ w ogóle nie rozważył, czy istnieją podstawy do odmowy przyznania stronie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 5 października 1988 r. do 31 grudnia 1989 r., tj. w okresie, gdy strona nie uczęszczała już do szkoły ani też nie pozostawała w zatrudnieniu poza rolnictwem i zamieszkiwała na terenie gospodarstwa. Ponadto organ pominął też wskazania Sądu oraz dorobek judykatury odnośnie przesłanki, o której mowa w art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wynika z nich mianowicie, iż sama nauka w szkole średniej nie wyklucza wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Komendant Główny Policji rozkazem personalnym Nr [...]z dnia 14 kwietnia 2015 r., odmówił K.M. przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od 1 stycznia 1983 r. do 22 października 1986 r. oraz od 5 października 1988 r. do 31 grudnia 1989 r. W uzasadnieniu podał, iż realizując wytyczne Sądu, przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe. Na podstawie art. 50 w związku z art. 53 oraz art. 88 Kpa, wezwał świadków M.N., K.S. oraz H.G. do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu w dniu 18 marca 2015 r., w celu złożenia przez nich zeznań na okoliczność pracy K.M. w gospodarstwie rolnym we wnioskowanych okresach. Ponadto wezwał stronę do złożenia pisemnych wyjaśnień poprzez udzielenie odpowiedzi na pytania dotyczące przedmiotowej sprawy. Organ wskazał, że w myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Istotnym zagadnieniem jest więc ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin", z którym ustawodawca związał możliwość zaliczenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu pracy. Dla oceny stanu faktycznego, mającego miejsce we wnioskowanym przez zainteresowanego okresie, mają zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2185/12, przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stosownie do treści art. 6 pkt 2 tej ustawy, domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Organ podniósł, iż przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Sformułowania zaś "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Zdaniem organu zeznania świadków jako podstawowy dowód, na podstawie którego można potwierdzić okres pracy policjanta w gospodarstwie rolnym rodziców, przedstawiają znikomą wartość dowodową. Nadmierna lakoniczność, szczątkowa wiedza dotycząca zasadniczych kwestii w przedmiotowej sprawie, błędne utożsamianie zwyczajowej pomocy udzielanej przez dzieci rolników ze stałą w nim pracą, stanowią o minimalnej i niewystarczającej mocy dowodowej złożonych zeznań, w związku z tym nie mogą stanowić podstawy do potwierdzenia stałej pracy K.M. w gospodarstwie rolnym rodziców. Komendant Główny Policji stwierdził ponadto, że drugorzędne znaczenie ma w zaistniałej sytuacji fakt, iż areał gospodarstwa rolnego rodziców strony – jedynie 3, 42 ha, ilość osób wykonujących w nim czynności, tj. wnioskodawca, rodzice oraz "sporadycznie" brat S., znacznie ograniczone potrzeby świadczenia pracy w powyższym gospodarstwie, między innymi z uwagi na jego rodzaj, strukturę, brak wyspecjalizowanej produkcji rolnej, również nie mogły wymagać od policjanta świadczenia stałej pracy w tym gospodarstwie. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Komendant Główny Policji rozkazem personalnym z dnia 18 czerwca 2015 r., utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny. W uzasadnieniu powtórzył argumentację, powołaną w uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego. Dodatkowo podniósł, iż podstawowym trybem uzyskania potwierdzenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym jest zaświadczenie właściwego organu, wydane na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Dopiero wyczerpanie procedury określonej we wskazanych wyżej przepisach, pozwala na skorzystanie z określonej w art. 3 ust. 3 cytowanej ustawy możliwości udowodnienia okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Wobec braku zaświadczenia z urzędu gminu o treści wskazanej w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., należało oprzeć się przede wszystkim na przedstawionych przez stronę, a następnie uzupełnionych zgodnie z wytycznymi Sądu, zeznaniach świadków. Oceniając zeznania świadków, organ wskazał, że nie mogą one stanowić podstawy do uznania, że skarżący stale pracował w indywidualnym gospodarstwie rolnym we wnioskowanych okresach. Komendant Główny Policji szczegółowo odniósł się do zeznań świadków, z których wynika, że świadkowie bądź nie mieli wiedzy, nie pamiętali lub też nie mieli pewności co do kwestii będących przedmiotem dowodu. Nie podzielił również podniesionych zarzutów naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Skargę na powyższy rozkaz personalny do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), dalej "ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r.", domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Przesłanki, wymagane dla uznania za domownika, nie nastręczają trudności interpretacyjnych za wyjątkiem jednej, a mianowicie przesłanki "stałej pracy w gospodarstwie rolnym". Powołana ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. w swoim tytule i treści jednoznacznie odnosi się do zaliczania do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie rolnym. W przepisie art. 6 pkt 2 c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. przy charakterystyce domownika ustawodawca kładzie akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy, ma być stała. Oznacza to, że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy o jedynie incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wyraźnie wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż np. ze względu na rodzaj produkcji, niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolniczej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga także pewnego psychicznego nastawienia, polegającego na związaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. Pojmowana w ten sposób cecha "stałości" świadczy o istotnym znaczeniu nastawienia samego domownika na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo. Podstawowym trybem uzyskania potwierdzenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym jest zaświadczenie właściwego organu, wydane na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., zgodnie z którym na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie, w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków, zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3). Sąd I instancji zauważył, iż skarżący wnosząc o przyznanie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 stycznia 1983 r. do 22 października 1986 r. oraz od 5 października 1988 r. do 31 grudnia 1989 r., nie przedstawił zaświadczenia z urzędu gminy, wydanego w oparciu o art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. Przedłożył natomiast oświadczenia na piśmie trzech świadków, tj. H.G., K.S. oraz M.N., na okoliczność jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Organ, kierując się wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 696/14, przeprowadził dowód z zeznań w/w świadków na wskazaną okoliczność pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym. Przesłuchanie świadków odbyło się z udziałem skarżącego oraz jego pełnomocnika. Sąd I instancji zgodził się z organem, iż analiza przedmiotowych zeznań, stanowiących podstawowy dowód mający na celu potwierdzenie okresów pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców, daje podstawę do stwierdzenia, że mają one znikomą wartość dowodową. Są bowiem lakoniczne, charakteryzuje je szczątkowa wiedza odnośnie kluczowych kwestii przedmiotowego postępowania, brak jest jednoznacznego określenia okresów ewentualnej pracy w gospodarstwie. Ponadto świadkowie zasłaniają się niepamięcią, znacznym upływem czasu oraz podają, że nie widywali skarżącego codziennie lecz np. raz w tygodniu. Zasadnie organ podniósł również, że art. 80 k.p.a. nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne. Oceniając zaś wyniki postępowania dowodowego, tj. wiarygodność i moc dowodów, powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zdaniem Sądu, organ przestrzegał powyższych reguł, czego odzwierciedleniem są uzasadnienia tak zaskarżonego, jak i poprzedzającego go rozkazu personalnego, spełniające wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Sąd stwierdził również, iż nie bez znaczenia dla oceny charakteru pracy skarżącego ma okoliczność, że rodzice w latach 1982 – 1986 posiadali gospodarstwo o powierzchni 1,67 ha, a w latach 1986-1989 o pow. 1, 68 ha, natomiast ojciec w latach 1986-1989 posiadał gospodarstwo rolne o pow. 1,74 ha. Były to gospodarstwa niskotowarowe, bez działów specjalnych, o charakterze ogólnorolnym, w których pracowały trzy, a okresowo cztery osoby. Ponadto skarżący, jak wskazał w życiorysie, w gospodarstwie ojca pracował od 1988 r. W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty nie znajdują uzasadnienia, bowiem organ ani nie naruszył przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, ani też nie uchybił przepisom procesowym. Odnosząc się zaś do zarzutu pominięcia zgłoszonych w postępowaniu dowodów w postaci zeznań rodziców skarżącego, Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 78 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1). Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył K.M., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 1) art. 1 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54 poz. 310) w zw. z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), poprzez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, iż przesłanką podlegającą ocenie przy ustaleniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za wskazane okresy pracy w gospodarstwie rolnym, jest profil gospodarstwa w którym praca ta była wykonywana, jego areał oraz ocena ilości osób niezbędnych do pracy w gospodarstwie, w tym domowników i tym samym przyjęcie, iż praca w gospodarstwie rolnym o powierzchni 3,42 ha nie może, z uwagi na jego niewielki obszar, braku wyspecjalizowanej produkcji, a zatem i ograniczonej obsługi osobowej, być zaliczona do stażu pracy; 2) § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. z 2001 r. Nr 152, po. 1732 z późn. zm.) dalej: rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie i tym samym niezaliczenie do wysługi lat, okresów pracy skarżącego w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w okresach wskazanych we wniosku, jako innego okresu podlegającego wliczeniu do okresu pracy lub służby mimo zaistnienia ku temu przesłanek t.j. wykonywania przez skarżącego we wnioskowanych okresach systematycznej pracy w gospodarstwie rolnym swoich. Ponadto skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. 1) art. 153 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd w zaskarżonym wyroku, iż organ uwzględnił w swoim rozstrzygnięciu ocenę prawną i wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyrokach z dnia 26 lutego 2013 r. w sprawie sygn. akt II SA/Wa 2185/12 oraz z dnia 29 października 2014 r. w sprawie sygn. akt II SA/Wa 696/14 dotyczące: a) oceny wiarygodności zeznań świadków zeznających na okoliczność pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym, w kontekście upływu długiego okresu czasu tj. ponad 20 lat jaki upłynął od zdarzeń na okoliczność których zeznawali, podczas-gdy-organ pominął całkowicie powyższe wskazanie i uznał, że zeznania świadków są lakoniczne, świadkowie zasłaniając się niepamięcią szczątkowo przedstawili kluczowe zagadnienie dotyczące postępowania, a zatem ich zeznania przedstawiają znikomą wartość dowodową, co z kolei było wystarczającym argumentem do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, b) odrębnego zbadania okresu pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w okresie od dnia 5 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1989 r. kiedy to skarżący nie uczęszczał już do szkoły i nie pozostawał w zatrudnieniu poza rolnictwem, w sytuacji kiedy organ w ogóle nie odniósł się do wskazanej kwestii, nie przeprowadził ustaleń w tym zakresie, oceniając cały wnioskowany okres pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym według jednego kryterium, c) wskazania Sądu, iż jedynymi przesłankami jakie winien spełnić skarżący ubiegając się o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy są przesłanki wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym (...) oraz w art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w sytuacji kiedy organ uzależnił zaliczenie skarżącemu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy od dodatkowych kryteriów tj. areał gospodarstwa rolnego, jego profilu gospodarczego oraz ilości osób pracujących na tym gospodarstwie, których to niespełnienie, w ocenie organu, stało się podstawą odmowy zaliczenia skarżącemu pracy w gospodarstwie; 2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c) P.p.s.a poprzez oddalenie skargi przez Sąd w sytuacji naruszenia przez organ art. 80 k.p.a. tj. dokonanie oceny zeznań świadków w sposób całkowicie dowolny, tj. w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, bez uwzględnienia upływu czasu, który minął od okresu co do którego składali oni swoje zeznania, odmawiając im bezzasadnie wiarygodności, podczas gdy oczywistym jest, iż po upływie ponad 20 lat świadkowie mogą nie pamiętać konkretnych dat czy szczegółowo faktów; 3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c) P.p.s.a art. 7, 77 § 1 i 75 § 1 i 78 k.p.a. poprzez oddalenie przez Sąd skargi, mimo naruszenia przez organ wskazanych powyżej przepisów postępowania poprzez nierozpatrzenie przez organ całości materiału dowodowego, tj. pominięcie zeznania dwóch świadków w osobach rodziców skarżącego, których zeznania zostały jako dowód zgłoszone w toku postępowania i ze względu na codzienny kontakt ze skarżącym, zlecania mu prac gospodarczych i wiedzy na temat produkcji realizowanej w gospodarstwie mają znaczenie kluczowe dla rozpoznania sprawy, a co za tym idzie w sposób nieprawidłowy ustalenia stanu faktycznego sprawy; 4) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez przedstawienie sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym tj. przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego ustalonego przez organ z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób lakoniczny, w szczególności w zakresie odniesienia się do zarzutów skargi, uniemożliwiający dokonanie kontroli kasacyjnej orzeczenia. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentulanie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, wynikają z przepisu art. 174 P.p.s.a. Wedle jego pkt 1 może ją stanowić naruszenie prawa materialnego, przy czym przewiduje się dwie jego postacie, a mianowicie błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjna postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym polega na dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu skargi w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Naczelny Sad Administracyjny zobowiązany był odnieść się do przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych. Ich ocena pozwoliła na wyprowadzenie następujących wniosków. Sąd I instancji nie naruszył art. 153 P.p.s.a. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie II SA/Wa 696/14 z dnia 29 października 2014r. zdaniem Sądu jeżeli istnieją wątpliwości co do pisemnych zeznań świadków, to organ powinien ich przesłuchać bezpośrednio. W dniu 18 marca 2015r. doszło do takich przesłuchań. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej ustalenie konkretnego okresu pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców było konieczne, albowiem wniosek o zaliczenie tego okresu do stażu pracy dotyczył ściśle określonego okresu. Także pytania pozwalające ustalić charakter pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym były istotne, skoro art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników uzależnia zaliczenie pracy pod warunkiem, że miała ona charakter stały. W wyroku z dnia 29 października 2014r. Sąd sugerował bezpośrednie przesłuchanie świadków, natomiast nie mógł i tego nie uczynił wskazywać sposobu oceny zeznań. Sąd stwierdził wprawdzie, że oceniając wiarygodność i wartość dowodową świadków nie można pominąć faktu, że świadkowie mogą z uwagi na upływ czasu nie pamiętać pewnych faktów, stwierdzenie to miało jednak na celu uzasadniać bezpośrednie przesłuchanie świadków, a nie przesądzać o kierunku oceny ich zeznań. Istotnie ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawiera, poza określonymi w art. 6 pkt. 2 innych przesłanek pozwalających na zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym, należy jednak wyjaśnić, że powierzchnia gospodarstwa, jego profil produkcyjny, ilość osób niezbędnych do pracy w gospodarstwie stanowią okoliczności, które mogą być pomocne dla oceny czy dana osoba stale pracowała w gospodarstwie rolnym. Ukształtowane już w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych nakazuje uwzględniać te okoliczności przy wykładni art. 6 pkt. 2 ustawy. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 lipca 2011 r. o sygn. akt I OSK 321/11 (publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl) zwrócił uwagę, iż obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki "stałej pracy" i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego, przez cały czas, wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. O stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym przede wszystkim decyduje zachowanie przez niego gotowości do świadczenia jej na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej w wymiarze czasu stosownym do zakładanego przez rolnika prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa, zgodnie ze strukturą gospodarstwa rolnego, przy uwzględnieniu jego obszaru, liczby pracujących w nim osób oraz używanego sprzętu rolniczego. Sąd I instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi. O oddaleniu skargi stanowi art. 151 P.p.s.a. i tylko ten przepis mógłby zostać naruszony w razie bezzasadnego oddalenia skargi. Przepis art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. Sąd mógłby naruszyć poprzez jego niezastosowanie w sprawie, mimo naruszenia przez organ art. 7,77 § 1 75, 78 K.p.a. Takiego zarzutu skarga kasacyjna jednak nie stawia. Podobnie jak nie powołuje się w swych podstawach na naruszenie art. 151 P.p.s.a. Nie został naruszony art. 141 § 4 P.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Ponadto uchybienie to musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Jak wynika ze skargi kasacyjnej naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. jej autor upatruje w oparciu rozstrzygnięcia na błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Za pomocą zarzutu naruszenia powyższego przepisu nie można jednak skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Prawidłowość merytorycznego stanowiska Sądu I instancji nie może być skutecznie podważana zarzutem naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Należy bowiem wskazać, że podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. przez Sąd I instancji tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., I FSK 1696/11; z dnia 16 sierpnia 2012 r., II GSK 285/12; z dnia 19 grudnia 2013 r., II GSK 2321/13). Funkcja uzasadnienia orzeczenia wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Okoliczność, że strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wskazanych w art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09), co jednak w realiach niniejszej sprawy nie miało miejsca. Także niezasadne okazały się materialne zarzuty skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy ( Dz. U. Nr. 54, poz. 310 ) ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Już wcześniej była mowa o tym, że powierzchnia gospodarstwa, jego profil produkcyjny, ilość osób niezbędnych do pracy w gospodarstwie stanowią okoliczności, które mogą być pomocne dla oceny czy dana osoba stale pracowała w gospodarstwie rolnym. Sąd I instancji nie przyjął, jak twierdzi skarga kasacyjna, że w/wym. okoliczności stanowią ustawowe przesłanki do uznania określonej osoby za domownika, lecz uwzględnił je ( zgodnie z przyjętą linią w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ) dokonując wykładni art. 6 pkt. 2 ustawy, w tym dokonując oceny ustawowego warunku jakim jest " stała praca w gospodarstwie rolnym". Przepis § 4 ust. 1 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego ( Dz. U. Nr. 152, poz. 1732 ze zm. ) nie znajdował zastosowania w sprawie wobec ustalenia, że skarżący nie pracował stale w gospodarstwie rolnym rodziców. Ustalenie to nie zostało skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej co oznacza, że zarzut niezastosowania wymienionego przepisu jest nietrafny. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.