I OSK 246/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 562/24 w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.82.320.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 14 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 562/24 oddalił skargę D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 27 maja 2024 r., nr SKO.82.320.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od wyroku złożyła D. G. zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej: p.p.s.a.) poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzją naruszała art. 7, 9, 10, 77 § 1 i art. 79a § 1 w zw. z art. 140 k.p.a., które to naruszenia poskutkowały niepoinformowaniem strony o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego poza posiadanym przez stronę prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz niewezwaniem jej do rezygnacji z przysługującego jej prawa do konkurencyjnego zasiłku ani przez organ I ani II instnacji, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno było skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w sprawie z niniejszej skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2026, poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Na wstępie należy poczynić uwagę porządkującą, bowiem choć skarga kasacyjna formułuje zarzuty naruszenia przepisów "k.p.a." to jednocześnie nie precyzuje używanego skrótu. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzuty te dotyczą ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. Niezasadnie skarżąca kasacyjnie zasadności zarzutu naruszenia przepisów art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 79a § 1 i art. 140 k.p.a. upatruje w tym, że organy obu instancji nie wezwały jej do rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, mimo że, w jej ocenie, poza tą okolicznością spełniała ona wszystkie warunki nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek, zagadnienie to nie zostało wyeksponowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, to dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie można abstrahować od szczególnych uwarunkowań spowodowanych zmianą stanu prawnego, która nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r. Z tym dniem, na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 – dalej jako" "ustawa o świadczeniu wspierającym") nastąpiła istotna zmiana zasad przyznawania świadczeń rodzinnych. Zgodnie z przepisem art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z powyższego wynika, iż dla zastosowania obowiązujących dotychczas przepisów przez organ rozpatrujący wniosek istotne znacznie ma to, czy prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Gdyby zatem doszło do jednoznacznej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego do 31 grudnia 2023 r. możliwe byłoby rozpatrzenie wniosku na podstawie przepisów dotychczasowych. Skoro jednak skarżąca nie zrezygnowała w sposób jednoznaczny z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego do tej daty, to w dacie wydawania decyzji pierwszoinstancyjnej (19 lutego 2024 r.), jak i na etapie postępowania odwoławczego zakończonego wydaniem decyzji z dnia 27 maja 2024 r. brak było podstaw do stosowania na podstawie przepisów przejściowych dotychczasowych zasad. Na tym etapie nawet uzyskanie i przedłożenie organom decyzji uchylającej decyzję przyznającą prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dawałoby podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach. W tej sytuacji, wywołanej zmianą stanu prawnego, nie mógł oczekiwanego rezultatu przynieść zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 9, 10, 77 § 1 i art. 79a w zw. z art. 140 k.p.a. Jest to zarzut naruszenia przepisów postępowania, który dla swej skuteczności wymaga wskazania możliwego, istotnego wpływu naruszenia na wynik postępowania. Wobec regulacji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, jakiekolwiek pouczenia skarżącej o potrzebie rezygnacji ze świadczenia konkurencyjnego po 1 stycznia 2024 r. nie mogły odnieść skutku, jeżeli przesłanka ta nie została spełniona przed zmianą stanu prawnego. Z ustaleń przyjętych przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 8 grudnia 2023 r. Jednocześnie wyraźnie oświadczyła, że z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego zrezygnuje dopiero z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 31 grudnia 2023 r. nadal miała więc ustalone, na podstawie ostatecznej decyzji z 12 października 2023 r., prawo do świadczenia konkurencyjnego. Oznacza to, że w dacie granicznej nadal zachodziła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r."). Przeszkoda ta utrzymywała się zresztą przez cały tok postępowania administracyjnego, także w dniu wydania decyzji przez Kolegium. W konsekwencji do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych nie powstało. Z tego względu ewentualne wezwanie skarżącej w 2024 r. do jednoznacznej rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, czy to przez organ pierwszej instancji, czy w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 140 k.p.a. w związku z art. 79a § 1 k.p.a., nie mogło już doprowadzić do powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres objęty sprawą. Czynność podjęta po dniu 31 grudnia 2023 r. nie mogła usunąć braku, który istniał na dzień wskazany w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Zważywszy na treść uzasadnienia skargi kasacyjnej i zaprezentowaną w nim argumentację zaakcentować trzeba, że w sytuacji gdy strona miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się przez nią o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru dokonanego w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., była rezygnacja z przysługującego świadczenia - poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne czy też warunkowe - zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 805/22, z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1565/22 oraz z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2093/22). Ten warunek w niniejszej sprawie z dniem 31 grudnia 2023 r. nadal pozostawał niespełniony. Z tych też przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.