I OZ 1144/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wspólnoty Gruntowej W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 885/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Wspólnoty Gruntowej W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2009 r., znak: [...] w sprawie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 885/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Wspólnocie Gruntowej W. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Wspólnoty Gruntowej W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2009 r. w sprawie umorzenia postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2009 r. – na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - odrzucił skargę Wspólnoty Gruntowej W. W. W dniu 7 października 2009 r. wpłynął wniosek Wspólnoty Gruntowej W. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podpisany i wypełniony przez sołtysa wsi W. - D. W. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w sprawie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 247 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Sąd podniósł, iż skarga jest oczywiście bezzasadna wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może być ona uwzględniona. Natomiast ocena o bezzasadności skargi wyrażona w postanowieniu podjętym na podstawie powołanego art. 247 p.p.s.a. nie oznacza merytorycznego rozpoznania skargi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi, bowiem skargę do Sądu wniósł podmiot nie posiadający legitymacji procesowej do jej wniesienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Wspólnota Gruntowa W. W., wnosząc o zawieszenie postępowania na okres około 6 miesięcy. W zażaleniu podniesiono, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpatrzył należycie złożonego wniosku o zawieszenie postępowania. Wspólnota Gruntowa W. W. podniosła, że Sołectwo Wsi W. ma przyznane środki finansowe w 2010 roku na pokrycie obsługi prawnej w celu wyprowadzenia stanu prawnego "placu użyteczności publicznej" zwanego też "wspólnotą gruntową wsi" (działka [...]). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006, nr 4 poz. 102, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1984 r., sygn. akt II CZ 112/84, LEX nr 8631, z dnia 18 stycznia 1966 r., I CZ 124/65, LEX nr 5925, z dnia 1 stycznia 1971 r., I CZ 7/71, LEX nr 6849). Powyższa konstatacja nie oznacza jednak zasadności podjętego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W ocenie Sądu pierwszej instancji, bezzasadność skargi wniesionej przez Wspólnoty Gruntowej W. W. wyraża się w tym, iż skargę do Sądu pierwszej instancji na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2009 r. wniósł podmiot nie posiadający legitymacji procesowej do jej wniesienia Ta okoliczność stanowiła przesłankę uznania skargi za niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. i jej odrzucenia postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2009 r. Ponowne powoływanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na bezzasadność skargi rozumianą jako jej niedopuszczalność, tym razem przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, oznacza faktycznie badanie przez Sąd pierwszej instancji zasadności tego postanowienia. Takie działanie Sądu pierwszej instancji jest niedopuszczalne, bowiem mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę – art. 173 p.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności. Sąd pierwszej instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006, nr 4 poz. 102, postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 1982 r., II CZ 44/82, OSNCP 1982/11-12/177, z dnia 12 września 1990 r., I CZ 202/90, OSNC 1991/10-11/127, z dnia 6 marca 1973 r., II CZ 22/73, OSNC 1974/1/16). Na bezzasadność skargi Sąd administracyjny może powoływać się, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Natomiast, po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1 p.p.s.a.), Sąd pierwszej instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi. W rozpoznawanej sprawie oddalenie wniosku Wspólnoty Gruntowej W. W. o przyznanie prawa pomocy nastąpiło z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. W tej sytuacji należy uznać, iż Sąd pierwszej instancji winien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., albowiem oddalenie wniosku może w tym stanie rzeczy nastąpić tylko przy braku tychże przesłanek. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż w niniejszym postępowaniu zażaleniowym przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wyłącznie kwestia zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 13 listopada 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Kwestia dotycząca wniosku o zawieszenie postępowania, nie podlega ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.