I OZ 1398/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ po rozpoznaniu w dniu 26 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 101/17 o odmowie wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Krystyny Józefczyk w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały postanawia: oddalić zażalenie. K. J. w piśmie z dnia 5 czerwca 2017 r. wniósł o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Rzeszowie – Krystyny Józefczyk od rozpoznania niniejszej sprawy. Zarzucił, że składa go w związku z notorycznym legalizowaniem niestosowania i łamania prawa, podważania orzecznictwa sądów i Trybunału Konstytucyjnego w identycznych sprawach przez pracowników MOPR w Krośnie, a co za tym idzie również przez sędziego Krystynę Józefczyk. Nie po raz pierwszy wobec niego i jego żony w/w sędzia stronniczo podejmowała decyzje o nieuwzględnieniu skarg, czym naruszono ich prawa, w tym prawo do obiektywnego, sprawiedliwego i rzetelnego procesu oraz prawa do obrony. W ocenie wnioskodawcy, dotychczasowe stronnicze wyroki wobec niego i jego żony wskazują na z góry powzięty zamiar odrzucenia wnoszonych przez nich skarg, bez zapoznawania się z ich treścią i aktami spraw. W "poprzedniej" z jego spraw sędzia Krystyna Józefczyk nie odniosła się do sformułowanych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia prawa przez pracowników MOPR. Podobnie w przypadku skargi wniesionej przez jego żonę, w której to sprawie dodatkowo nie sporządzono uzasadnienia wyroku, pomimo zgłoszenia wniosku wysłanego na dwa adresy poczty elektronicznej Sądu, co w konsekwencji uniemożliwiło odwołanie się do NSA. W ocenie wnioskodawcy, rozpatrywanie skarg w tej samej sprawie przez tę samą osobę jest niedopuszczalne. Natomiast na jednej z rozpraw został potraktowany przez sędziego Krystynę Józefczyk jak "podludź gorszego sortu", która ograniczyła jego prawo do obrony, uniemożliwiając w pełni wypowiedzenie się w sprawie. Sędzia WSA Krystyna Józefczyk w pisemnym oświadczeniu z dnia 6 czerwca 2017 r. stwierdziła, że nie zachodzi wobec niej żadna z okoliczności wyłączających z mocy prawa, ani inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności (art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.") Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 101/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Rzeszowie Krystyny Józefczyk od rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd przedstawił stan prawny normujący zagadnienie wyłączenia sędziego. Stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia w/w sędziego od rozpoznania sprawy z mocy ustawy oraz że skarżący nie uprawdopodobnił, aby w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego. Sama tylko okoliczność, że ten sam sędzia uczestniczy w składzie sądu rozpoznającego różne sprawy tej samej osoby, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 18 P.p.s.a., nie stanowi samodzielnej podstawy do postawienia takiemu sędziemu zarzutu stronniczości – braku obiektywizmu lub negatywnego nastawienia do strony. Niniejsze postępowanie nie służy natomiast badaniu zasadności i prawidłowości czynności podejmowanych w innych postępowaniach sądowych. W celu wytknięcia błędów lub naruszenia prawa przez Sąd, strona powinna skorzystać z prawa wniesienia w danym postępowaniu odpowiednich środków zaskarżenia. Rozpoznawanie skarg, a ściślej kontrolowanie zaskarżonych aktów, należy do kompetencji Sądu administracyjnego, jako organu władzy sądowniczej, a nie indywidualnego sędziego, choćby wyznaczonego do składu orzekającego jako sprawozdawca. Jeżeli chodzi zaś o kwestie wypowiadania się w toku postępowania sądowego, to pomijając fakt braku wskazania sprawy, której zarzut ten dotyczy, podkreślić należy, że przepisy P.p.s.a. określają, że rolą przewodniczącego jest m.in. udzielanie głosu uczestnikom postępowania (art. 98 § 1 P.p.s.a.). Z kolei zasadą wynikającą z § 46 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1177 ze zm.) jest, że na rozprawie przed sądem administracyjnym każda ze stron zabiera głos tylko jeden raz, chyba że przewodniczący składu orzekającego uzna dalszą wypowiedź strony za potrzebną. Uchybienia w tym zakresie mogą być wytknięte we właściwym postępowaniu w trybie określonym w art. 105 lub art. 114 P.p.s.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wnioskodawca nie przedstawił żadnych obiektywnych okoliczności świadczących o tym, aby sędzia Krystyna Józefczyk miała negatywne emocjonalne nastawienie do niego albo zachodziły inne jeszcze okoliczności mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności. Uwzględnienie wniosku i wyłączenie sędziego nie może nastąpić tylko na podstawie subiektywnego odczucia strony o braku bezstronności sędziego i wyrażonej dezaprobaty dla wyniku sądowej kontroli innych aktów administracyjnych dotyczących tego samego skarżącego. O wyłączeniu decydować muszą fakty obiektywne i możliwe do weryfikacji. Pomiędzy ich wystąpieniem a oceną, że prawdopodobne jest, że w przedstawionych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny, musi zachodzić związek przyczynowy, którego skarżący nie uprawdopodobnił. Nie uzasadniają wyłączenia same tylko kontakty urzędowe sędziego ze stroną w innych sprawach, jeżeli nie zostanie wykazane istnienie dodatkowych okoliczności świadczących o możliwości (prawdopodobieństwie) braku bezstronności sędziego. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. J. wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a), w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w zaskarżonym postanowieniu, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku K. J. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Rzeszowie – Krystyny Józefczyk. Wskazane przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 P.p.s.a. Podjęcie przez w/w sędziego niekorzystnych, w odczuciu skarżącego, rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z jego oraz jego żony udziałem, nie stanowi podstawy do wyłączenia tego sędziego od orzekania w niniejszej sprawie. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięć zapadłych we wszczętych przez nią spraw, czy też odnośnie sposobu prowadzenia postępowania sądowego, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty ewentualnych uchybień procesowych strona może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądowych. Przesłanką taką nie jest również subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia muszą mieć bowiem charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że sędzia, której dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyła wymagane oświadczenie. W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego Krystyny Józefczyk brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez nią w niniejszej sprawie oświadczenia. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 61/08, CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, OTK-A/1/5). W konsekwencji stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.