I OZ 19/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Op 9/21 o odrzuceniu skargi kasacyjnej J.N. od wyroku tego Sądu z dnia 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Op 9/21 w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 2 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Op 9/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę kasacyjną J.N. od wyroku tego Sądu z 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Op 9/21 w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że [...] czerwca 2021 r. skarżący złożył pismo procesowe, w którym zwrócił się o kasację poprzednich wyroków wydanych przez Wojewodę [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Do pisma dołączył kopie wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu o sygn. akt II SA/Op 55/21 i II SA/Op 56/21 w sprawach ze skarg W.N. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 23 czerwca 2021 r. zwrócono się do skarżącego o jednoznaczne oświadczenie - w terminie 7 dni - czy pismo wniesione w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej należało uznać za taki środek zaskarżenia sporządzony osobiście przez skarżącego wyłącznie od wyroku z 1 kwietnia 2021 r., którym oddalono skargę, czy też skarga kasacyjna dotyczyć ma innych wyroków czy postanowień Sądu, pod rygorem przyjęcia, że przedmiotowe pismo stanowi wyłącznie skargę kasacyjną na ww. wyrok. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący wskazał, że jego pismo należy uznać za środek zaskarżenia, sporządzony osobiście jako skarżącego, od wyroku z 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Op 9/21. Podniósł ponadto, że środek zaskarżenia sporządził osobiście, gdyż jego dochody, jako schorowanego emeryta, nie pozwalają mu na zasięgnięcie pomocy jurystycznej w postaci reprezentacji prawniczej. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 6 lipca 2021 r. zwrócono się do skarżącego o jednoznaczne oświadczenie, czy jego wolą było również złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika – w terminie – 7 dni pod rygorem uznania, że ww. pismo nie zwierało wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi, skarżący wyjaśnił, że nie występował o przyznanie prawa pomocy w zakresie profesjonalnego pełnomocnika. Oświadczył, że jest osobą sprawną umysłowo i jego wolą było, aby bronił się sam, z uwagi na swój stan zdrowia, korzystając jedynie z pomocy żony. Powołanym na wstępie postanowieniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 178 P.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną złożoną w niniejszej sprawie. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, iż skarga kasacyjna sporządzona osobiście przez skarżącego, niebędącego radcą prawnym, adwokatem, bądź innym uprawnionym podmiotem, o którym mowa w art. 175 P.p.s.a., podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 P.p.s.a. W dniu [...] sierpnia 2021 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 8 września 2021 r., sygn. akt II SPP/Op 73/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niego adwokata. Zażalenie na powołane na wstępie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 2 sierpnia 2021 r. złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika. Zaskarżając postanowienie w całości zarzucił naruszenie art. 177 a P.p.s.a., art. 178 P.p.s.a. w zw. z art. 67 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 198 P.p.s.a. poprzez pominięcie ustanowionego pełnomocnika przy doręczeniu wezwań z [...] czerwca 2021 r. oraz z [...] lipca 2021 r. związanych z uzupełnieniem braków formalnych skargi kasacyjnej, co skutkowało nieprawidłowym doręczeniem ww. pism i nieprzeprowadzeniem postępowania związanego z usunięcie, braków formalnych skargi, w tym z wyjaśnieniem czy skarżący domaga się ustanowienia adwokata do sporządzenia skargi, a wskutek tego przedwczesnym uznaniem skargi kasacyjnej za niedopuszczalną i jej odrzuceniem. W dniu [...] października 2021 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył skargę kasacyjną od powołanego na wstępie wyroku tego Sądu z 1 kwietnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.") od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie z wyłączeniem przypadków, o których mowa art. 58 § 1 pkt 2 – 4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl natomiast art. 175 § 1 P.p.s.a., skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 P.p.s.a.), a także wtedy, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, a także wówczas, gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (art. 175 § 2a P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 178 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna sporządzona została osobiście przez skarżącego, który, jak wynika z akt sprawy, nie posiadał kwalifikacji koniecznych do sporządzenia tego rodzaju środka odwoławczego. Wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę, jeżeli nie jest ona podmiotem wskazanym w art. 175 § 1 P.p.s.a. jest brakiem uzasadniającym jej odrzucenie. Wyjaśnić również należy, że obowiązek ustanowiony w art. 175 § 1 P.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia skargi kasacyjnej. Brak zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej jest brakiem, który nie podlega uzupełnieniu (zob. postanowienia NSA z: 15 września 2021 r., sygn. akt I OZ 299/21, 8 lipca 2021 r., sygn. akt II GZ 225/21, 29 maja 2018 r., sygn. akt I OZ 501/18). Przymus zastępstwa procesowego strony skarżącej wyłącza możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej osobiście przez stronę. Nadto, jeżeli skarga kasacyjna została sporządzona przez stronę, podlega ona wówczas odrzuceniu a limine na podstawie art. 178 P.p.s.a. Uchybienie to stanowi bowiem przypadek niedopuszczalności skargi kasacyjnej - zupełny brak jej skuteczności. Nie budzi więc wątpliwości, że brak zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej jest brakiem formalnym nieusuwalnym, a zatem Sąd I instancji prawidłowo skargę kasacyjną odrzucił. Zauważyć należy, że dodanie do ustawy procesowej art. 177a miało na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 29 lipca 2014 r., sygn. SK 22/11, stwierdzającego niezgodność art. 180 w zw. z art. 178 i art. 176 p.p.s.a. z Konstytucją RP. Wyrok ten nie dotyczy jednak sytuacji, w której brak skargi kasacyjnej polegał na sporządzeniu jej przez osobę do tego nie uprawnioną. Jak już bowiem wskazano wyżej, brak formalny w postaci sporządzenia skargi kasacyjnej przez nieuprawniony podmiot, nie podlega uzupełnieniu w trybie określonym w art. 177a P.p.s.a. Odnosząc się do podniesionej w zażaleniu kwestii nieprawidłowości w doręczeniu wezwań z [...] czerwca 2021 r. i [...] lipca 2021 r., kierowanych przez Sąd I instancji do skarżącego zamiast do ustanowionego przez niego pełnomocnika (żony skarżącego) wskazać należy, iż nie mogły one podważyć prawidłowości odrzucenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego przede wszystkim fakt, że skargę kasacyjną sporządził skarżący osobiście, a jak już wspomniano we wcześniejszych rozważaniach nie posiadał on kwalifikacji koniecznych do sporządzenia tego rodzaju środka odwoławczego. Z tych też względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zasadnie, na podstawie art. 178 P.p.s.a. odrzucił skargę kasacyjną w niniejszej sprawie. Na marginesie wskazać należy, że odrzucenie skargi kasacyjnej (sporządzonej osobiście przez skarżącego) przez Sąd I instancji nie spowodowało naruszenia wobec skarżącego prawa do sądu w niniejszej sprawie (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Podnieść należy, że skardze kasacyjnej sporządzonej przez ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, po ponownym doręczeniu odpisu postanowienia z 2 sierpnia 2021 r. już do rąk ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu, nadany został prawidłowy bieg - przekazana została do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w dniu 13 stycznia 2022 r. i zarejestrowana pod sygnaturą I OSK 78/22. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.