I OZ 710/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 1096/15 o oddaleniu wniosku R.S. o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Elżbiety Makowskiej w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego postanawia oddalić zażalenie. R.S. w piśmie z dnia 28 stycznia 2016 r. wniósł o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Elżbiety Makowskiej. W uzasadnieniu wniosku podał, że podstawą wyłączenia w/w sędziego są "fakty i okoliczności zawarte we wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu posiedzenia Sądu (rozprawy) z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 345/11". Zdaniem skarżącego, sędzia w trakcie tej rozprawy "nie wykazała dobrej woli, aby dla dobra wymiaru sprawiedliwości postępowanie sądowe, a następnie rozpoznanie sprawy było prowadzone zgodnie z zasadami (prawdy, sprawiedliwości, uczciwości, przejrzystości, rzetelności, równości szans) i prawem demokratycznego państwa prawa". Sędzia Elżbieta Makowska, kierując się "omnipotencją władczą funkcjonariusza publicznego państwa totalitarnego, stosowała metody, imponderabilia i peerelowski pozytywizm prawny z okresu reżimu komunistyczno-peerelowskiego". W ocenie skarżącego podstawą wyłączenia w/w sędziego jest także treść jego oświadczenia z dnia 8 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 345/11. Sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego Elżbieta Makowska w pisemnym oświadczeniu z dnia 5 lutego 2016 r. stwierdziła, że R.S. zna wyłącznie z rozpoznawanych spraw, w których występował jako strona skarżąca. Nie łączy jej z wymienionym żaden stosunek prawny lub osobisty. Dodała, że w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 345/11 złożyła oświadczenie, stanowiące podstawę jej wyłączenia od rozpoznania tej sprawy (postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 345/11). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 1096/15 oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Elżbiety Makowskiej. W uzasadnieniu postanowienia przedstawił stan prawny normujący zagadnienie wyłączenia sędziego. Stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia w/w sędziego od rozpoznania sprawy z mocy ustawy oraz że skarżący nie uprawdopodobnił, aby w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego. Przywołane we wniosku sformułowania są przykładem subiektywnych przeświadczeń skarżącego o braku obiektywizmu sędziego z powodu niezadowalających skarżącego czynności przez niego podejmowanych, a wynikających z oczekiwań co do sposobu prowadzenia postępowania sądowego w jego sprawach. Wniosek ten nie zawiera argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie, co czyni przedmiotowe żądanie niezasadnym. Ponadto wskazać należy, że przeświadczenie strony co do tego, iż sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką do żądania jego wyłączenia. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że z wyjaśnienia złożonego przez sędziego NSA Elżbietę Makowską, którego prawdziwość nie budzi żadnych wątpliwości, wynika, że nie istnieją ani przesłanki z art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), ani też okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozpoznawanej sprawie (art. 19 P.p.s.a.). Zgodnie z ugruntowanym poglądem judykatury, skoro sędzia, którego dotyczy wniosek, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w w/w przepisach, dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt I OZ 896/10, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. sygn. akt II GZ 779/13 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto podnoszona przez skarżącego okoliczność wyłączenia sędziego na podstawie oświadczenia tego sędziego od orzekania w innej sprawie ze skargi R.S., nie stanowi podstawy do wyłączenia tego sędziego w niniejszej sprawie, jeżeli w tej konkretnej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Powyższe postanowienie z dnia 31 marca 2016 r. stało się przedmiotem zażalenia R.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1), swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2), osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3), w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4), w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5), w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6), dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a), w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym postanowieniu, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku R.S. o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Elżbiety Makowskiej. Wskazane przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 P.p.s.a. Podjęcie przez w/w sędziego niekorzystnych, w odczuciu skarżącego, rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z jego udziałem nie stanowi podstawy do wyłączenia tego sędziego od orzekania w niniejszej sprawie. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy, czy też odnośnie sposobu prowadzenia postępowania sądowego, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty ewentualnych uchybień procesowych strona może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądowych. Przesłanką taką nie jest również subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia muszą mieć bowiem charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że sędzia, której dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyła wymagane oświadczenie. W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OZ 754/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez niego w niniejszej sprawie oświadczenia. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r. o sygn. akt II FZ 61/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r. sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5). W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.