I OZ 716/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 września 2025 r., sygn. akt III SPP/Kr 220/24 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] maja 2024 r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i pozostawić bez rozpoznania wniosek J. M. z dnia 23 grudnia 2024 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2024 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy (k. 6-8). Skarżący pismem z dnia 23 grudnia 2024 r. złożył sprzeciw na ww. zarządzenie oraz wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 13). Rozpoznając sprzeciw J. M. od ww. zarządzenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 12 marca 2025 r. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie (k. 23-24). Pismem z dnia 20 marca 2025 r., w wykonaniu zarządzenia z dnia 12 marca 2025 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu poprzez nadesłanie wypełnionego formularza PPF – stosownie do art. 87 § 4 w zw. z art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (k. 29). Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 28 marca 2025 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 31). Skarżący na to wezwanie nie odpowiedział. Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 12 września 2025 r., sygn. akt III SPP/Kr 220/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek J. M. o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] maja 2024 r., znak [...], w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego. Sąd I instancji w uzasadnieniu ww. postanowienia uznał, że wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do nadesłania formularza PPF jest niedopuszczalny, bowiem uchybienie terminowi, o którego przywrócenie wnosi wnioskodawca nie powoduje dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Sąd wskazał, że skarżący ma możliwość złożenia ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy w każdym momencie postępowania sądowoadministracyjnego. Zatem nie jest możliwe uchybienie takiemu terminowi, a więc nie jest również możliwe przywrócenie uchybionego terminu. Sąd zaznaczył przy tym, że orzeczenie referendarza oraz Sądu wydane w tej sprawie nie uniemożliwia wnioskodawcy ponownego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania na podstawie art. 257 p.p.s.a. nie stanowi bowiem jego merytorycznego rozstrzygnięcia, a zatem ponowne wniesienie takiego wniosku nie musi być nawet uzasadnione wystąpieniem jakichkolwiek nowych okoliczności przemawiających za jego przyznaniem. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, z którego wynika, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). Niedopełnienie wymogów formalnych wniosku o przywrócenie terminu, w tym wymogu równoczesnego dokonania czynności, której strona nie dokonała w terminie, jest brakiem formalnym, którego uzupełnienie powinno nastąpić w trybie art. 49 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 ww. przepisu jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie (art. 49 § 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa również, że zgodnie z art. 86 § 2 p.p.s.a. przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Oznacza to, że warunkiem przywrócenia terminu jest zaistnienie dla strony ujemnych skutków procesowych wskutek uchybienia terminu. Nie można zatem przywrócić terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, jeśli uchybienie terminu dokonania czynności nie spowodowało żadnych negatywnych skutków procesowych dla strony, jak również gdy skutki uchybienia terminu mogą być w inny sposób usunięte, np. strona może ponownie wnieść pismo w postępowaniu sądowym, zawierające jej wnioski lub oświadczenia. W takiej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stanął na stanowisku, że uchybienie przez skarżącego terminowi do nadesłania formularza PPF nie powoduje dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Generalnie przyjmuje się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest obwarowany żadnym terminem, można go więc składać na każdym etapie postępowania. Oznacza to, że nie jest możliwe uchybienie terminowi do złożenia takiego wniosku, jak również do uzupełnienia braków już złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wynika to z tego, że prawo pomocy może być przyznane stronie na wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Wnioski o przyznanie prawa pomocy można więc składać w toku postępowania, także wielokrotnie, przepisy nie ograniczają możliwości wystąpienia z wnioskiem do jednokrotnego jego wniesienia. Od zasady niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy lub przywrócenie terminu do uzupełnienia braków już złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy istnieje jednak wyjątek. Zachodzi on w sytuacji, kiedy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest składany w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego. Wówczas wniosek taki jest potrzebny do skutecznego przerwania upływu terminu do uiszczenia wpisu, gdyż jego niedopuszczalność mogłaby wywołać dla strony ujemny skutek procesowy, np. w postaci odrzucenia skargi. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ wniosek skarżącego z dnia 2 października 2024 r. o przyznanie prawa pomocy został złożony w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2024 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w trakcie biegu siedmiodniowego terminu na uiszczenie wpisu sądowego, co jest zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych przyjmuje się, że okolicznością, która zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. postanowienia NSA z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt: II OSK 66/15 – dostępne w CBOSA). Ponowne natomiast złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych dokonane w terminie określonym w powtórnym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia dla toczącego się postępowania. Sąd po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma bowiem obowiązek, stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a., ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu sądowego, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego (powtórnego) wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym (kolejnym) wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wówczas bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany (zob. postanowienia NSA: z 21 marca 2012 r., II GZ 95/12; z 18 czerwca 2014 r., II FZ 764/14; z 25 października 2018 r., II OZ 1058/18; z 29 października 2018 r., I FZ 259/18 – dostępne w CBOSA). W tych okolicznościach wadliwe jest stanowisko Sądu I instancji, że uchybienie przez skarżącego terminowi do nadesłania formularza PPF nie powoduje dla niego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Co do zasady skarżący może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, co zresztą uczynił, ale złożenie przez niego kolejnego wniosku będzie wywierało inne skutki procesowe niż złożenie wniosku z dnia 2 października 2024 r. Zauważyć należy, że w istocie zakończenie przedmiotowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy już wywołało dla skarżącego ujemne skutki procesowe, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 24 października 2025 r. odrzucił skargę J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] maja 2024 r., wskazując m.in. na zakończenie przedmiotowego postępowania w sprawie prawa pomocy. Powyższe prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji błędnie zastosował w niniejszej sprawie art. 88 p.p.s.a. i odrzucił jako niedopuszczalny wniosek J. M. z dnia 23 grudnia 2024 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten jest dopuszczalny, gdyż uchybiony termin powoduje ujemne skutki procesowe. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, jednocześnie stwierdził, że istota sprawy jest na tyle wyjaśniona, że możliwe jest wydanie orzeczenia reformatoryjnego. Jak już wskazano jednym z podstawowych warunków formalnych wniosku o przywrócenie terminu jest równoczesne dokonanie czynności, której strona nie dokonała w terminie. W niniejszej spawie skarżący wraz z wnioskiem z dnia 23 grudnia 2024 r. nie dokonał czynności w postaci złożenia formularza PPF. Z tego względu pismem z dnia 20 marca 2025 r., w wykonaniu zarządzenia z dnia 12 marca 2025 r., został wezwany do nadesłania wypełnionego formularza PPF – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (k. 29). Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 28 marca 2025 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 31). Z akt sprawy nie wynika aby skarżący na to wezwanie odpowiedział. Oznacza to zatem, że nie usunął on braku formalnego złożonego wniosku, co skutkuje na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a. pozostawieniem tego wniosku bez rozpoznania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 w zw. z art. 49 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.